leygardagur 6. desember 1986síða 7

Útvarpstjórin — stríðið og málið Millum tær mongu bekur- nar, sum komu út til sein- astu jól, var ein sannur »best-seljari«, sum tikið verður til. Tað var bókin „Stríðsárinia hjá Niels Juel Arge útvarpstjóra. Fyrsta upplag var útselt longu áðrenn gamla árið fór, og við uppafturprent ingini kom henda fyrsta stríðsbókin hjá útvarps- stjóranum út í 4.500 ein- tøkum. Úttan tann mest selda bókin í jólameldrin- um í fjer. Nú er so tann næsta »kin um stríðsárini kom Tá ið tann fyrsta bókin um stríðsárini kom út í fjer, skrivaði høvundurin, at hon ætlandi var tann fyrsta í eini rød um øll stríðsárini. Fyrsta bókin fevndi um árið 1940, og hóskandi hevði verið, um tann næsta bókin so eisini fevndi um tað næsta krígsárið 1941. Men so er ikki. Henda seinna bókin, sum nú er komin, skal eit- ast bert at fevna um fyrra hálvár 1941, tí sum út- varpsstjórin sigur: tilfarið er rúgvismikið, og í 1941 hendi so nógu Eitt fyribrigdi, sum ofta verður havt á munni, er hetta at skapa ein torv. Í útgávuni av stríðsárunum kann ikki sigast at vera sloppið undan hesum. Evnið er uttan iva áhuga- vert og væl valt. Men heldur enn at greina og viðgera tað innsavnaða tilfarið, tykist endamál út- varpsstjórans meira at vera at leggja eina so stóra rúgvu fyri fólk, sum til ber. Sum slíkar eru bøk- urnar bara heilt hugnalig- ur lesnaður at stytta sær stundir við, halda óivað fleiri. Víst vóru stríðsárini hendingarík. Tíverri kem- ur hetta alt ov lítið til sjóndar í bókunum hjá Niels Jueli. Hendingarnar verða liðaðar sundur, eins og tær einki hava við hverja aðra at gera. So- leiðis er statt við báðum bókunum, og tað ger, at lesarin troyttast skjótt. Tad sæst eingin heild i ti, sum greitt verður frå, og av tí sama verða verkið og tær hendingar, ið tað um- reður, óverulig og ikki natúrlig fyri tann, sum lesur. Niels Juel finnur sær ikki steði í nakrari ella nekrum ávísum hending- um, nakað sum kundið verið við til at gjert heild- armyndina munandi meira áhugaverda og fjel- táttaða. Alt ov ofta koma egnu pástandir hevund- ans, ógrundaðir til sjónd- ar, har orð sum helst kanska, óivað 0.s.fr. verða brúkt meira enn gott er. Sjálvandi skal Niels Jueli vera loyvt at rósa sínum egna verki. Men tá ið hann sigur, at frásegu- stílurin er greiður og leik- andi á góðum foroyskum máli, er vert at steðga á Kanska er málið lætt kanska halda tey flestu eisini, at so er. Men ikki er verkið nakar målsligur dýrgripur, har roynt verð- ur at binda um heilan fing ur, heldur enn at leggja oman á byrði Somuleiðis sum verkið als ikki ber brá av at hava vísindaligt hjálparleysur og mallur stendur tann máls- ligi búnin. Tú skalt ikki lesa leingi fyri at skilja, at málið 1 verkinum er sprottið úr einum fremm- andum, óheimligum hugs- anarhátti. Mær rennur til hugs orðini hjá Jóhan Hend- rikki, at feroyingar hugsa á donskum. Betri demi um hetta enn bekurnar um stríðsárini fina vit ikki. Sum útvarpsstjóri, leiðari á landsins fremsta og árinsmesta mentanar- stovni, átti Niels Juel at kent mun á tí sum fer- oyskt er, og á tí fremm- anda og tjóðskaparkev- andi rákinum, sum vit lata okkum renna um koll av. Longu á fyrstu síðu fáa vit ábendingarnar: >Tor- stein Petersen var ein av persónunum í miðdeplin- um í Feroyum um hetta mundi,< skrivar Niels Juel. Hver er hesin um- reddi miðdepil? Er hann kanska tann serferoyski Rotaryklubbin, ella hvat? Nei, heldur man tað vera tann danska orðingin central person“, sum melur í huganum á Niels Jueli. Han heldur fram: »Torstein var leiðari av Fólkaflokkinum<. Aftur eitt málsligt fyribrigdi, sum ongan góðan eigur í tí feroyska målheiminum. »I vinnulivinum var Tor- stein sentralt plaseraður sum sjtóri í Sjóvinnu- bankanum.“ So knortlut kann tad sigast, at Tor- stein, sum stjóri i Sjó- vinnubankanum, hevði avgerandi týdning fyri vinnulívið. Millum feroyskar hand- ilsmenn tykist at valda ræðslan fyri tí teir kalla eins elnsa ísletti, »rotføroyskum« måli. Hetta er serliga tað málið, Fróðskaparsetrið brýtur slóð fyri, serstakliga tá talan er um nýyrði, sum hava rót í tí norrena (okk- ara upprunalga) orðatil- feinginum, men sum av donsk-ameriskum lætti- soppamálburði verða trok- aði burtur. Hesin sami ótti kemur om sostalurin LOKUN RN heilt týðiliga til sjóndar í bókunum hjá útvarps- stjóranum. Vanliga verð- ur skilt ímillum blad- mannamál og tað málið, sum rithevundar nýta til sínar skaldsegur. Um Niels Juel hevur ætlað at gjert seg lættari at skilja við at nýta eitt einfalt blaðmannamál, so er hetta ikki eydnast honum nóg væl. Mær vitandi hevur Niels Juel heldur ongantíð roynt seg sum blaðmaður Ein grundleggjandi mun- ur er á tí skrivaða málin- um og so á ti sum utvarp- að verður. Utvarpsmaður in hevur heilt onnur viður skifti at hugsa um, enn tann, sum skal orða seg í skrift. Ein útvarpsmaður kann geva sama setningi fleiri ymiskar týdningar við at leggja herðingina á ymiskum steðum. Hetta ber ikki til í skrift, uttan so, at vit taka ljóðskrift- ina í nýtslu. Í bókunum um stríðsár-, ini yður av útvarps-mál- iskum, sum einans fáa týdning, tá ið rætti við- komandi lesur tær upp, ella um teknsetingin hevði verið rett. Eitt vanligt bendinga- demi í fólkaskúlanum er orðið mánaður ella máni. Í báðum ferum er talan um kallkynsorð tað fyrra sterkt og tað seinna veikt bent. Nær mánaður er vorðin hverkikynsorð, so sum Niels Juel vil vera við, skulu gudarnir vita. a bls. 95 í seinnu stríðsbók- ini skrivar hann »og tá hevði mars mánið kom, Bretland mist meiri enn < Hetta er látur- vert. Hóast ta umfatandi broytingatíð, vit hesi seinnu árini hava uppliv- að, h"dur Utvarp Føroya fram við sínum stirvna og keðiliga sendingalagi. Alt tykist framvegis at vera seymað og skorið eftir ein- ari gamlari, fortugdari uppskrift, ið ikki má verða vikið frá. Tí so verður kaos. Hetta sama mynstur- stirvna háttalag kemur ei- sini til sjóndar í strðsbók- unum. Tað er mær ein gáta, hvaðan Niels Juel hevur sína uppskrift at reka útvarpið eftir. Ein slík „uppskrift“ er bert ætlað einum, sum er púra óroyndur á ekinum. Í dag átti útvarpið at víst seg meira professionelt, og tað sama skuldi verið galdandi fyri eitt so týð- andi verk sum bókareðina um stríðsárini. Um tær einsteku hend- ingarnar, ið Niels Juel um- reður, skal ikki leggjast nógv afturat. Bert tað, at við einum hepnari mál- burði kundu fleiri hend- ingar verið styttri og greiðari orðaðar, og summar aðrar, ið hava eitthvert felags, kundu verið lagdar saman. Ein stórur saknur í stríðsbókunum eru tær vantandi upplýsingarnar um tey mongu nevnini, ið koma fyri. Bæði persónar og skip standa at kalla einsamøll. Her nærlagni og hugur at gera fullfiggjad saknast eitt verk so sum gjerligt Ein týðandi liður í søl- uni av hesum bókum eru tær mongu myndirnar Hesar eru við til at lyfta verkið upp úr teirri ring- astu neyðini og armóðini Tíverri beta tær einki um málburðin. Tað er at vóna, at útvarpsstjórin vandar sær betur næstu ferð Fyri at eingin skal iv- ast, so vóru Feroyar og feroyingar ikki við í sjålv- um stríðnum. At vit vórðu hertiknir er so ein annar spurningur, eins og tað heldur ikki hevur nakað beinleiðis við krígslutteku at gera, at feroyingar fluttu fisk úr Íslandi til Bretlands hesi árini. Í bókunum hjá Niels Jueli fær lesarin næstan ta fat- an, at feroyingar vóru við í krígnum, javnbjóðis bretum og hinum sam- eindu. Hetta var bara ikki veruleikin. Eingin er tó, sum ivast í, at krígsárini vóru óhugnalig og sálartýn- andi. Og tí kann at enda vera spurt, hvussu klókt tað er av útvarpsstjóran- um at vekja hesi óhugna- ligu minnir aftur, á einum so forpoppaðum og lætti- soppakendum grundarlag. Bókavinur TYGARA YNSKI — OKKARA UPPGÁVA BECKERS MALING Tet 13657 Tórshavr Risa jólatilboð Høvi er nú at velja út tygara teppi ímillum 1.000 onnur á stóru fram syning okkara. Prísir frá kr. 350 til kr. 39.000 pr. stk. Ongantíð hava ektað teppir verið biligari i Føroyum. Prisdømi: 50 stk. Merabi Belutch 75 stk. Yanimas uml. 125 x 80. Vanligur prisur 1.25 750 |.“ 850,- pr. stk NU 2.200,- 40 stk. Altibolak Afghan 150 x 55. Vanligur prisur 1.500 NU 100 stk. Belutch uml. 150 x 90. Vanligur prisur 3.900 pr. stk NU 25 stk. Anatol uml. 200 x 100. Vanligur prisur 8.500,- pr. stk NU 2.900,- 15 stk. Karachi Mouri Bokhara uml. 190 x 125. Vanligur prisur 4.500,- 9.800, - pr. stk NU 30 stk. Zanjan uml. 210 x 235. Vanligur prísur 14.500.- pr. st w 4.500,- 35 stk. Bidjar uml. 160 x 135. Vanligur prísur 21.000,- pr. stk NU 8.500,- 3 stk. Afghan uml. 300 x 200. Vanligur prisur 20.000,- pr. stk NU 10.500,- 3 stk. Kina uml. 200 x 140. Vanligur primur 18.000 pr. stk NU 11.500,- 3 stk. Kina uml. 230 x 170. Vanligur prisur 22.000,- pr. stk NU 14.500,- 3 stk. Afghan Mouri Bochar uml. 300 x 200. Vanligur prisur 29.000, - pr. stk NU 18.000,- Góð jólagáva — gev eitt teppi rr, Dømi um hetta eru: 8 stk. isfahan á silki við silki uml. 160 x 110. Vanligur pris ur 58.000,- pr. stk NU 29.000,- 10 stk. Isfahan á silki við silki uml. 160 x 110. Vanligur pris | ir 69.000,- pr. stk NU 39.000,- Stórt úrval av sjáldsomum gomlum Kaukasara-tepp- um 147 x 129 cm vanligur prisur 42.000,- NU 20.500,- 177 x 126 42.000 21.500,- 168 x 123 45.000 22.000,- 180 x 113 46.000, 22.500, 173 x 122 46.500 22.800,- 180 x 120 48.000 23.800,- 207 x 133 50.000 24.500,- OPIÐ: Mánadag — fríggjadag 9-17.30 Fríggjadag 9-19 Leygardag 9-14 ORIENTALSK TEPPIR V/ TORKIL THOMSEN Békbindaragøta 8 + Tlf. 11106 IAN | Síða 7