hósdagur 11. desember 1986síða 13

Nr. 140 — 11. desember 1986 hava sum náttúrugrund- arlag, og hvussu vit skulu veiða tað. Hetta er tað rá- evnið sum er, og hetta eru ráevni, sum skulu nýtast. Ógvuliga ofta kemur fram í orðaskiftinum sum hent er eisini í dag — at summi av teimum fiska- sløgum, sum eru partar av hesum náttúruríkidemi, hava vit ikki ráð til at fiska, tí tey hava so lágan prís, at tað er skeivt at byggja nakað á tey. Hetta er heilt skeivur hugsunar- háttur. Onkur nevndi, at tá ið útrokningarprísurin á kongafiski kom niður um eitt ávíst, so átti veið- an heldur at verið steðgað. Eg haldi ikki eg kann taka undir við hasum hugsan- arháttinum, tí ein veiða, sum verður rikin á ein slík- an hátt við veiðisteðgi mánaðar ella vikur innan sama ár, er ikki ein veiða, man kann dúva uppá. Her eiga vit heldur at venda spurninginum við og spyrja okkum sjálvi, hvussu vit fáa handan veiðuprísin upp. Ja nú var eg ikki klárur yvir, áðrenn eg kom higar í dag, at tann roknifeilurin, sum má vera millum Ísland og Feroyar ella Noreg og Fer- oyar um kongafisk og blá- longu, kann ikki vera so torferur at finna, tá vit hava sæð hasar báðar krónurnar, sum eyðsæð eru til taks, sum vildu re- volutionerað studnings- tervin, sum vit vita um í dag. Óli Jacobsen segði hann bleiv 50 milliónir næsta ár, men við hasum báðum krónunum meir pr. kg. so hevði hetta tingið kanska ikki verið aktuelt í dag, ti so hevði ongin felt tervin at sleppa av við ráfiska- grunnin og prisåseting. Vit eru noydd at nyta hesi rikidømi, nåttåran hevur givið okkum, tí hetta er nú einaferð nakað, vit ikki kunnu broyta. Men tað, sum vit kunnu broyta, er prísin. Hann er ikki nátt- úrugivin, hann er undir ávirkan av slíkum, sum kann gerast við dugna- skapi, virkishugi og fram- fýsni innan framleiðslu og selu Alt ov ofta verður sagt, at vit hava ikki ráð til at veiða ávís fiskasleg. Í hes- um sambandi kundi eg eisini komið inn á tað, sum onkur hevur nevnt í dag, at fiskurin heldur skuldi verið landaður feskur. Men tað vísti seg jú í síðsta endanum, at eisini við at landa fiskin feskan uttanlands, so vunnu vit ikki til rentur og avdrått, og vildi meint, at tað hevði verið ómetaliga óforsvarligt at havt eina studningsskipan, sum skuldi verið uppbygd bara til at bera tað undirskot, sum er eftir, tá ið fiskurin hevur »bypassad« Feroy- ar og er landaður uttan lands. Tað, sum kann for svara studningsskipanina hjá okkum, er tað, at vit leggja fiskin upp á land og við at geva so og so nógv um fólki arbeiði lata hesar somu pengar sirkulera so mikið oftani, at vit kunnu forsvara at fara útaftur og krevja teir innaftur í skatti, so leiðis at vit kunnu hesa neyðugu umfordeil ingina, tí hatta er bara ein umfordeiling. Men skal tað bara verða til at fiska til at »forsyna« aðrar marknaðir, so haldi eg ikki at vit kundu fingið dekkað hatta undirskotið, sum hóast alt vildi verið við at landa uttanlands, so vit skulu nokk venda tí eitt sindur eðrvísi og síggja tað samfelagsbú- skaparliga. Tá skal man ikki bara seta roknistykk- ið upp á ein hátt, men spyrja hvussu roynist tað, hverja nyttu ger tað í samfelagnum, hvussu nógv arbeiðspláss gevur tað, og hvat skulu vit gera við hesi fólkini, um vit ikki hava hesi arbeiði. Hagdeildin gjerdi fyri nekrum árum síðani út- rokningar viðvíkjandi eftir teimum hava veiðinegdini hjá ávísum djúpvatnstrolara — haldi tað var í 1981 og 1982 — og tær sýndu, at hóast skipið fekk upp í 9 mill. kr. í tilskoti og harvið samfel- + Landsstyrid fer at seta eina nevnd at vidgera uppskotid hjå Ola Jacobsen um nyggja RN sQSlalurin R D E R Meguleikin at selja ein part av ráveruni lítið virkaðan ella heilt feskan til marknaðir aðrastaðni kundi havt eina sunna ávirkan á prísásetingina í Feroyum, men slík sela eigur á ongan hátt at fáa studning agsbúskaparliga onki ískoyti gav til bruttotjóð- arinntekuna, men eitt hall upp á 2-3 mill. kr., so góvu tey 2500 tonsini, tá tey fóru igjøgnum eitt flaka- virki, eitt ískoyti til bruttotjóðarúrtekuna uppá 5 mill. kr., so netto var eitt ískoyti til samfel- agið upp á góðar 2 mill. kr. Árið eftir vóru viður- skiftini batnað so mikið — tí tá dugdu vit betri at selja kongafisk — at bæði skip og virki góvu iskoyti, ávikavist upp á 3 mill. kr. og 5 mill. kr. ella saman- lagt 8 mill. kr. — hóast eitt tilskot upp á 9 mill. kr. Fyri feroyska samfelag- ið kann spurningurin bara setast upp á henda hátt: Hvussu útvega vit ein prís, sum kann lena hverj- um sítt; renting av skip- um og veiðitólum, virkj- um og eðrum og inntekan hjá tí fólki, sum virkar á sjógvi og landi. Hatta er tann einfaldi spurningurin og hann skuldu vit loysa. Sjálvsagt er tað lættari sagt enn gjert; men vit prísásetingarskipan, segði Atli Dam m. a. á fiskivinnutinginum mugu seta spurningin hendanveg, og ikki siga, at tað ber ikki til at fram- leiða tað ella tað, tí tað er ov bíligt. Av hesum sæst, at arbeiðið innan fyri selu- og marknaðarkanningar fær ein púra avgerandi týdning, sum veksur við hverjum nýggjum fiska- slagi, kemur inn í myndina sum »Entreprenørar« : Í feroyska samfelagnum hevur allur áhugin, allur denturin, verið lagdur í veiðisíðuna, trýstið á Jøg- ur liggur eisini her. Hetta hevur førkad seg nake. inn á framleiðsluna, men enn als ikki til muns. Vit kunnu nýta eitt útlendskt orð entreprenerar — ikki í týdninginum arbeiðstak- arar, sum gera arbeiðið fyri aðra“ — men í merk- ingini fólk, sum vísa stór- an dugnaskap og áræði, framfýsni og fyritaks- semi, so er eitt stórt tal av entreprenørum innan veiduna, eitt sera avmark- að tal innan framleiðsluna og innan seluna. Hetta er meguliga eing- in stór ólukka, tá arbeitt verður við vælkendum fiskasløgum og framleiðsl- um, sum langa tíð hava verið góðtikin á marknað- inum og hava kunnað selt seg sjálvi, men hetta verð- ur ein sera stór vanlukka, tá tað av samfelagsligum orsekum er púra neyðugt í sterri mun at dúva upp á meira óvanlig fiskasløg, sum ikki fyrr hava verið seld. Í teimum veiðinegdum, sum vórðu nevndar fyrr, ber til at siga, at uml. 100.000 tons av botnfiska- negdini eru toskur, hýsa og upsi, sum kunnu kall- ast vælkend fiskasleg. Restin og tað, sum kann koma aftrat, eru nýggj“ fiskasleg, har tervur er á nógvum entreprenerum fyri at fáa tann rætta prís- in og ta rettu framleiðsl una. Vit hava tørv á stóra dugnaskapinum og áræð- inum aðrastaðni enn í veiðipartinum, og til tað verða bæði miðvís undir- vísing og gransking átrok- andi. Eitt sera gott demi um, hvussu leyst sambandið hevur verið millum prís og restina av virkseminum er ídnaðarveiðan. Tann ógvuliga ósteðugi prísur- in á mjeli og lýsi, sum merkir, at ógvuliga lítil ella eingin prísvekstur sæst fyri hesar framleiðsl- ur yvir meira enn 10 ár, átti fyri langt síðani at hava fingið selu- og fram- leiðsluliðið at leita aðrar vegir, nakað ógvuliga lít- ið er sæð til enn. Júst í letuni eru menn farnir at hugsa um at gera fóður, men annars mugu vit næstan siga, at hetta er ein veiða, sum er stagner- að og sum, um eingin út- viklingur hendir, ger, at hasi 50.00 60.000 tonsini av idna%arfiski, sum eg umrøddi, verður eitt tilfeingi, sum ikki verður til nakra nyttu framyvir, so eisini her mugu vit leita aðrar leiðir. Tí er helst rætt, tá sagt verður, at tann prísfastsetingarskip- an, vit hava havt í Feroy- um, har í fyrsta lagi skip- ini og síðani landskassin hava verið harmonika, hevur verið koddi fyri hini liðini. Ið hvussu er síggja vit nógv sterst menning og framtak innan fyri veiði- flotan. Tí er tað rímiligt politiskt mál at seta sær at minka um studningin og heldur leggja trýst á tað liðið, sum skal gera nakað fyri at broyta ting- ini, selu- og framleiðslulið- ið. Skal studningur gev- ast, var hann betri givin til at stuðla framleiðslu menning og selumenning Innan feroyskt skipasmíð hava vit sæð, at vit ikki hava gjert summum nakra tænastu við at veita stóran studning vit hevdu helst brúkt hann klókari til effektivisering- ar og rationaliseringar. Eg eri ikki samdur við tí hjá Óla Jacobsen um at veita enn størri studning fyri at gerast ferir fyri at fremja ta umlegging, hann legði upp til idag. Tverturímóti haldi eg, at um vit skulu fáa hana framda, skulu vit halda fram eftir somu leið, royna at kroysta studn- ingin eitt sindur niður hvert árið við eini 25 mill. kr., soleiðis at vit kanska kunnu fastfrysta hann um tær 200 mill. kr., sum helst skuldi verið ríkiligt fyri at tryggja, at vit kunnu veiða hesi bíligu fiskaslegini, og fáa neyð- uga tíð til at umleggja framleiðsluna, so at vit eisini einaferð í tíðini kunnu avskaffa tær 200 mill. kr. Tað trúgvi eg er einasta leið, skulu vit greiða hend- an setning. Ein annar spurningur, sum hevur verið sera nógv frammi í seinastum, eru meguleikarnir at selja ein part av ráveruni lítið virk- aðan ella heilt feskan til marknaðir aðrastaðni Hetta er ein meguleiki eyguni eiga at verða havd eftir, og sum væl fyriskip- aður kundi havt eina sunna ávirkan á prísfast- setingina í Feroyum, men slík sela eigur á ongan hátt at fáa studning, og hugsast má væl um tær fylgjur, ein tilvildarlig gongd á hesum eki kann fáa fyri arbeiðsmeguleik- arnar runt um landið. Hes- in spurningur eigur ikki Framhald á síðu 14