hósdagur 12. februar 1987síða 7

03 Nr. 18 — 12. februar 1967 Her heima á landi hevur tey sein- astu 15 árini verið nógv tosað og skrivað um at brenna rusk sum ein- astu gongdu leið at loysa okkara dálkingarspurning. Meðan vit í so mong ár hava nýtt orku — bæði tíð og pening — at tosa um at brenna, hava okkara granna- lond arbeitt við eðrum meguleikum, t.d. at endurvinna úr tí ruski, sum vit blaka burtur. Okkara grannalond hava brenni staðir. men mong av teimum í okk ara grannalondum, ið arbeiða við dálkingarspurningum dagliga annferd um, at tað at brenna er ikk rætta ioysnin fyr! at sleppa a ; ilt rusk FNU (Førova Náttúr- og Um hvervisverndarfelag) hevur júst giv ið út eitt lítið blað, ið teir kalla ENDURNYTSLA, og eisini hava teir havt eina stevnu um vikuskiftið um sama evni. Í heyst varð hildin stevna í Trónd- heimi í Noregi, sum teir kallaðu VAR-dagar '86 (VAR stendur fyri Vann, Avlep, Renovasjon). Á hesi stevnu vórðu hildnir fleiri fyrilestrar, og við loyvi frá norska b laðnum lIngenier-Nytt (Nr. 80 fríggjadagin 3. okt. 1986) skulu vit her endurgeva ein av fyrilestrunum, ið varð hildin av sivilverkfreðingi Lars Wang, sum hann hevði gjert saman við dr. ing. Aage Heie. Í fyrilestrinum verður sagt nakað soleiðis: Hugsanin um endurvinning hevur fingið »sjukm6durliga« viðgerð av myndugleikunum. Meira ferð er í málinum bæði í Sveríki og Danmark. Vit liggja illa fyri, tá ið tað snýr seg um endurvinning av ruski í hes- um landi. Hetta kemur greitt til sjóndar, um vit samanbera okkum við steðuna í okkara nærmastu grannalondum Danmark og Sveríki, og hví skulu vit ikki gera tað? Steðan hjá myndugleikunum við- víkjandi viðgerð av ruski og endur- vinning er merkt av, at tað tverrar hugsjón um heildarloysn. Urslitid er, at hetta arbeiðið er dottið niður ímillum fleiri stólar bæði umsit- ingarliga og hvat gransking við- víkir. Tað verður fokuserað meir uppá teir einsteku lutirnar av rusk- viðgerðini enn uppá spurningin sum heild. endurvinna tíðindablaðið Endurvinning (næstan gloymd)? Endamálið hjá myndugleikunum við ruskpolitikkinum kunnu vit finna m. a. í eini kunngerð frá Stór- tinginum nr. 51 1984-85. Endur- vinning hevur her fingið eitt mini- malt pláss í arbeiðinum við at minka um dálking. Doyurin er ístaðin lagdur á avmarking av dálking við endaligari viðgerð av ruskinum Gerð av viðgerðaranleggum, sum min] nest møguligt um tað, ið ið i at minka un USK igreiðingin frå »Miljødepar nentinum«, T. 580, snyr seg un kommunala viðgerð av ruski í dag og i framtidini. Her er gjørt eitt yvirlit yvir tær nøgdir av kommun- alum ruski, sum verdur vidgjørt i letuni, og sum framyvir verður við- gjørt, og hetta verður gjørt á ym- iskan hátt í dag og í jár 2000. End- urvinning, umframt brenning og kompostering, er yvirhevur ikki nevnd! Sjálvt ikki tað nýggja resirkuleringaranleggið Í Oslo (REO), sum teir vóru í ferð við at byggja, tá ið frágreiðingin kom, og sum endurvinnur ein úrdrátt uppá 40.000 tons úr 140.000 tonsum av ruski, er tikið við. Hevuðsorsakirnar ímóti endur- vinning eru ofta, at tað loysir seg ikki, men vit mugu minnast til, at hugtakið „at loysa seg« kann hava ymiskar týdningar, í ellum ferum tveir: Loysir tað seg rakstrarbúskapar- liga? Loysir tað seg samfleagsbú- skaparliga? Tað loysir seg at endurvinna aluminium Hóast alt verður nakað av tilfari endur- vunnið í Noregi. M. a. verða árliga savn- að uml. 280.000 tons av skrottjarni og 120.000 tons av papp/pappíri. Hetta er eitt virki, ið hevur langar tradisjónir. Tey seinnu árini hava vit eisini fingið eina ávísa skipan at savna saman plast, men tað er lítil ferð í hesi innsavning. Av teimum 50.000 tonsunum av plasti, sum finnast í húsarhaldsruskinum hvert ár, verða bert 3.500 tons endurvunnin (við REO). Eitt tilfari, ið átti at verið ógvuliga Steðan hjá myndugleik- unum viðvíkjandi viðgerð av ruski og endurvinning er merkt av, at tverrar hugsjón um heildarloysn Tað verður fokuserað meira upp á teir einsteku lutirnar av ruskviðgerðini enn upp a spurningin sum heild skrivar Arnfinnur Setberg attraktiv at endu ið r lumi 11 He kann verða 2 i l smelting av aluminium nýtast einans av ti orku, sum annars verður nýtt til primer framleiðsluna. Fyribils eru tað tti einans minimalar negdir av skrot 11 1 | a aftur til endur hesum tilfari, sum far nýtslu, men her kann kortini væntast ein broyting í framtíðini, tí tað eftir øll- um at døma sær út til at endurvinning fer at loysa seg ella fer at loysa seg betur. NTNF arbeiðir í letuni við einum FOU programmi, sum kannar allar meguleikar viðvíkjandi endurvinning av aluminiumi. Sviar og danir eru dugligari Tilikar royndir eru i gongd i Svøriki, og tad hevur vist seg, at rusknøgdirnar eru minkadar uml. 14%, har teir hava skilt pappir, jarn, glas og klædnavørur ur ruskinum. Annars hava 85 av komm- ununum i Svøriki eina ella aðra skipan fyri innsavning av pappiri og uml. helvt- in av dagbleðum og vikubleðum úr priv- atum húsarhaldum verða savnað saman, t.v.s. at sviar eru dúgligari á hesum ek- inum enn vit. Eisini kann verða nevnt, at innsavning av glasi í SDveríki er økt munandi tey seinnu árini. Í Danmark endurvinna teir munandi meira enn í Noregi. So tíðliga sum í 1980 høvdu 100 kommunur eina ella aðra end- urvinningarskipan. Av pappíri savna teir 54 kg. pr. person árliga. Tað er nógv meir enn her hjá okkum. Tann nýggja umhvervisverndarlógin, sum kemur í gildi frá 1987, boðar frá einum ser- stekum avgjaldi (kr. 40,00/tons) fyri alt rusk, sum skal brennast ella deponerast. Síða 7 2 motivera til tiltek, sum rusknegdina ella ieva Virkishættir tvørra ikki Vit mugu fylgja vid her i landinum eis ini. Møguleikarnir eru mangir til endur vinning, um teir bert verða lagdir til rættis. Tað er avgerandi umsitingarliga at endurvinning verður mett sum int greraður partur av ruskviðgerðini hjá kommununum Av eðrum virkishættum kunnu nevn ast avgjald á ruski, sum ikki verður endurvunnið (sum í Danmark), subsid iert í(ístaðin) endurvinningarvirki og pantiskipanir. Heldur enn altíð at spyrja um endur vinning loysir seg, átti spurningurin at verið: Nektar dagsins ruskviðgerð tey um hvørviskrøv, ið vit ynskja at seta? Steðið, sum vit tá ganga út frá, verður ein spurningur um ruskviðgerðin kann góðtakast umhvervisliga, og henda við gerð má tá kosta, tað ið er neyðugt Hetta er ein partur av tí, ið hesi rbáðir segdu á VAR-degunum '86 í Tróndheimi í heyst. Er hetta eisini vert at hugsa um hjá okkum feroyingum? Arnfinnur Setberg A ————nnhhAhK————————