hósdagur 26. februar 1987síða 10

Síða 10 Nýggj avdukin: CIA hjálpti KGB at finna Sinyavski og Daniel í 1966 — sigur sovjetiski yrkjarin Jevtushenko Tað vóru amerikanskir agentar, sum í 1966 góvu sovjetisku KGB-fregnar- tænastuni nevnini á sov- jetisku mótmælisrithev- undunum Sinyavski og Daniel vi åti úrsliti, at báðir handtiknir, demdir og sendir til Sib- iria. Almenna sakarmálið ímóti Sinyavski og Daniel vakti vreiði og andstygd í Vesturheiminum, ikki minst í USA, har sakin var mett sum eitt tekin um at stalinistiska kúgan- arlyndið aftur var omið undan kavi eftir stuttlív- aða mentunarliga áarferið undir Kruschev. At cia og KGB hevdu samstarvast í Daniel-Sinyavski sakini, var dult inntil seinastu viku, tá ið sovjetiski yrkj- arin Jevgeni Jevtushenko kom við avdúkingini í eini grein í amerikanska viku- ritinum Time. voru Milliónaupplag Bekur Sinyavskis og Dan- iels vóru smuglaðar úr Sovjetsamveldinum 1965 og prentaðar í Vestur- europa, har tær seldust í milliónaupplagi. Hevund- arnir nevndu seg ávika- víst Abram Tertz og Nik- olai Arzhak. Eingin visti hverir teir vóru uttan v- europeisku forleggjararnir — og sjálvsagt CIA. Um- framt at hava stórt bók- mentaligt virði, viðgjerdu Sinyavski og Daniel polit- isku umsteðurnar í Sov- jetsamveldinum á ein sjáldsama spottandi og skemtingarsaman háttt, serliga Sinyavski í skald- seguni >Rætturin er sett- ur«. Sovjetisku myndugleik- arnir vóru í ødini og stórt trýst varð lagt á táverandi KGB-ovastan, Vladimir Semichastny, at finna teir seku. Fleiri mánaðir gingu og leitingin eftir teimum tøktist úrslita- leys. Knappliga seint í 1966 knndi Semichastny greiða Kreml-myndugleik- unum frå, at báðir brots- menninir vóru funnir. Semichastny sigst at hava fingið Lenin-medaljuna sum tekk fyri ágrýtni og dugnaskap í almennari tænastu. WC-samrødan hjá Kennedy Jevtushensko var ein av rithevundum, sum mót- mæltu harðliga rættar- ganginum mótvegis Sin- yavski og Daniel. Í Time- greinini greiðir hann frá tí, at eftir at rithevundarnir vóru fluttir til politisku fangalegurnar í Sibiria, ferðaðist hann til USA til at lesa upp yrkingar og halda bókmentafyrilestrar á lærdum háskúlum. Tá ið hann kom til New York varð hann bjóðaður í veitslu til Robert Kenn- edy, sum tá var senatorur. Ovæntad bað Kennedy sovjetiska skaldið at koma við sær inn á baði- rúmið. Tá teir komu inn har, læsti Kennedy hurð- ina og skrúvaði frá brús- uni. Síðan segði hann spakuliga: >Ég vil biðja teg at siga stjórn tíni, at tað vóru okkara agentar, sum góvu tykkara agent um nøvnini á Sinyavski og Daniel« Sinyavski gjørdist ikki sørt skakkur av hesi óvæntaðu avdúking og spurdi hví CIA hevði gjert hetta Kennedy smíltist at naiv itetinum og segði: >Okk- ara fólk vildu nýta hevið og tykkara fólk tók agnið. Okkara álit var minkað vegna Vietnam kríggið, bæði heima og uttanlands. Vit máttu hava prop- agandamåtvekt«. Glastnost og perestroika Jevtushenko sigur, at hann varð skelkaður av hesi kynisku avdúking og at meira áhugavert kann sigast frá hesi wc-samreð- uni í íbúðini ljá Kennedy á Manhattan, men at tíðin ikki enn er komin til tað. Hann greiðir ikki heldur frá, hví hann hevur tagt við síni vitan inntil nú, ella hví Kennedy helt tað vera neyðugt at greiða sovjet- isku myndugleikunum frá hesum I Time-greinini sigur Jevtushenko eisin isína meining um tey tvey lyklaorðini, sum komin eru fram í Kreml í sein- astuni og sum skulu lýsa tann nýggja politikkin sum Gorbachev er við at fremja í Sovjet: »glas- nost< (opinieiki) og »pere- stroika< (enduruppbygg- ing) Sleiskadi fyri adalritaranum Glasnost er ikki villleið- ing, sigur Jevtushenko. Bert tann, sum er politiskt blindur, kann kalla tað svik. Hetta er nevniliga ikki nakeð, Gorbachev hevur uppdagað — tað kemur frá sovjetiska fólk- inum sjálvum. Jevtush- enko sigur, at glastnost kann sammetast við luft- ina og perestroika við jørdina. >Vit mugu bíða eftir at jerðin sýgur í seg luftina og ríkar seg upp“, sigur yrkjarin. Hann greiðir frá eini áhugaverd- ari hending á stevnu, sum filmsstjórar hildu i Moskva i mai seinasta år, har Gorbachev sjålvur var hjástaddur. Sambært ó- skrivaðari lóg, sum er galdandi síðan í Stalin- tíðini, byrjaði formaðurin reðu sína við at sleiska fyri tí nýggja aðalskriv- aranum. Eftir at hava lurt- að lítla løtu, stóð Gorba- chev upp og bað reðaran at antin tiga ella siga nakað, sum hevði almenn- an áhuga. Jevtushenko sigur, at hann ongantíð á 4 i BA sínum 53 árum hevði upp- livað nakað líknandi 4000 politiskar fangar Ein annar sovjetiskur yrkjari, Irina Ratushin- skaya, er ikki lika bjart- skygd sum Jevtushenko, men tað stendst trúliga av tí, at hon hevur verið í Sibiriu, meðan Jevtushenko altíð hevur búð í hampiligari íbúð i Moskva. Hon sigur, at tað eru umleið 4000 politiskir fangar í sovjetisku ar- beiðslegunum. Við at leys- lata nakrar av teimum roynir Gorbachev at eftir- líka vesturheiminum. Hann hevur ikki leyslatið teir elstu og sjúkastu fangarnar, uttan bert teir fangar, hvers nevn vóru kend í Vesturheiminum. Ein má hinvegin ásanna, at nú eru 140 fangar leys- latnir, hvers nevn ikki eru so kend vestanfyri. Hetta hevur sterri samfelagslig- an týdning enn prop- aganda-tiltakið at leyslata Sakharov. Men kortini er talan um ein lítlan flokk. Mr. 24 - 26. februar 1987 Tryr ikki uppå lyfti Ratushankaya sigur, at glasnost tydir, at odda menninir nú kunna tosa meira opinskárað enn fyrr Tað merkir ikki, at tann vanligi sovjetborgarin hevur sama rætt. „Eg sendi Literturnaya Gazeta nakrar av mínum yrkingum eftir at eg varð leyslatin«, sigur Ratus- hankaya, »men tær vóru ongantíð prentaðar. Eg havi verið í Sovjet í 32 ár og eg eri givin at trúgva upp á lyfti. Eg trúgvi bara upp á veruleikan. Vit á- sanna, at nakrir politiskir fangar eru leyslatnir, men túsundtals eru enn í fongsli. Markið er enn stongt og tað er ótrúliga ringt fyri vanligt fólk at fáa loyvi at ferðast í land- inum sjálvum. KGB legg- ur enn hald og bekur og arresterar vanligar borg- arar á miðjari nátt. Inntil hetta steðgar, kann ein ikki tosa um demokratis- ering av landi okkara. Vit kunnu bert siga, at kanska royna Gorbachev og hansara stuðlar at -—> i É | | | | | | | | |