leygardagur 28. februar 1987síða 8

Síða 8 #4 set … + — Nr. 25 — 28. februar 1987 Desentraliserið viðgerðina av sinnissjúkum Felagið SINNISBATI hevur gjørt eitt uppskot til ein framtíðar politikk innan sinnisrekt. Felagið metir hetta uppskotið sum eitt stig á leiðini fyri at fáa betri umsteður fyri okkara sinnis- sjúku. Sagt verður, at almennu myndugleikarnir eiga at stinga út í kortið av nýggjum. Uppskotið hjá felagnum Sinnisbata er so ein roynd at hjálpa myndugleikunum og politikaru- num at koma í gongd. Vit prenta uppskotið í heilum líki: Felagið SINNISBATI hevur viðgjert støduna í samband við viðgerðina av sinnisliga sjúkum her á landi. Í dag fer meginparturin av hesi viðgerð fram á psyk. deild á Landssjúkra- húsinum í Tórshavn. Ein slík miðsavnan er sera sár- bær, og tá trupulleikar stinga seg upp, kemur hetta so ella so at raka øll tey, sum hava viðgerð fyri neyðini. Tann ótryggleiki, sum er eitt úrslit av hesi steðu, betir ikki um steð- una hjá sjúklinginum, sum fyrst og fremst hevur eitt trygt umhvervi fyri neyðini. SINNISBATI heldur, at partur av eini loysn hevði verið at lagt sterst meguligan part av við- gerðini uttan fyri psyk. deild, og hava vit í hesum sambandi fylgjandi íteki- lig uppskot: 1. Útflytan í smærri bústaðar- eindir Einki er at ivast í, at mong av teimum, sum í dag eru innlegd á psyk. deild, eins væl kundu verið heima hjá sær sjálvum, um tey har fingu ta neyðugu viðgerð- ina og rektina. Orsekin til, at hesi fólk eru innlegd, er hon, at tey ikki heima kunnu fáa ta rekt og við- gerð, sum er neyðug. Men kann tað ikki vera megu- ligt hjá sjúklingunum at vera heima hjá sær sjálv- um, so ber tó til at útvega sjúklingunum umsteður og umhvervi, sum er so heimligt sum gjerligt. Út frá teimum roynd- um, sum SINNISBATI hevur havt við bústovni- num á Sólteigi, vilja vit mæla til, at skaptir verða um bústovnum. Tílíkir bústovnar eiga at verða grundaðir á, at bú- fólkið varðveitir sína inn- teku, har í millum av- lamispensjón, og tey skulu gjalda fyri at búgva og eta. Stovnurin skal eis- ini royna at útvega teim- um arbeiði og ítriv. Setas. skal neyðugt starvsfólk, og skulu hesi samskipa viðgerðina við leiðsluna á psyk. deild. Royndir okkara vísa, at á henda hátt ber til at út- vega sjúklingunum um- stødur og eitt umhvørvi, sum als ikki er meguligt á einum sjúkrahúsi. Betri og bíligari loysn Tílíkir bústovnar eru ein nógv bíligari loysn enn raksturin av einum sjúkrahúsi Samlaði kostnaðurin er umleið 100.000 kr. pr. ár pr. bú- fólk. Sjálvt um talan kann vera um sterri tørv á starvsfólki í ávísum før- um, kunnu hesar utreidsl- ur tó ongantíð sammetast við útreiðslur pr. dag á sjúkrahúsi. Vit meta, at upp til helvtin av teimum, sum í dag eru á psyk. deild hevdu kunnað verið á ein- um slíkum bústovni. Um ikki fulla tíð, so í hvussu er ein part av árinum. Her skal leggjast aftur at, at eftir okkara metan eru fleiri sjúklingar, sum av ymsum orsøkum ikki verða innlagdir, men sum kundu fingið munandi bata við at koma á ein slík- an bústovn í longri ella styttri tíð. Bústovnar kring landið Okkara uppskot er, at hes- ir bústovnar koma at liggja um landið, soleiðis at sjúklingarnir kunnu vera so nær heimstaðnum sum gjerligt. Tær einstøku kommun- urnar áttu at útvega hr? alt eftir tervinum í sók ini. Hetta skuldi ikki verið so trupult, tí royndirnar vísa, at stór sethús eru vælegnað til endamálið, og hesi kunnu hýsa 6—8 fólkum. Íbúðargrunnurin Skipanin við íbúðar- grunn' im er sera væl egna til fígging av hús- um til hetta endamál. Hon virkar á tann hátt, at fyri at keypa hús saman við Íbúðargrunninum krevst bert ein eginpeningur uppá 18%. Vit mæla til, at Íbúðar- grunnurin verður nýttur bert til endamál sum hesi. Tó eigur skipanin við Íbúðargrunninum at verða broytt. Hon virkar í letuni á tann hátt, at Íbúð- argrunnurin eigur húsið, sjálvt aftaná at leigarin við eginpeningi og leigu hevur goldið meginpartin av húsinum. Hetta eigur at verða broytt soleiðis, at ognarviðurskiftini verða eftir tí, sum er goldið. Annars er sera lagaligt at útvega hús saman við - Íbúðargrunninum, og hetta meta vit at tær flestu sterru kommunur- nar hava ráð til. Eisini ber til hjá smærri kommunum at útvega hús í felag. Soleiðis eigur at verða skipa fyri: Kommunurnar útvega húsini, og heilsuverkið eigur at gjalda sjálvan raksturin. Nógv verður nú tosað um decentralisering, og fílst verður á, at ikki nóg nógv hendir á hesum eki. Men við hesum okkara uppskoti er tað í veru- leikanum upp til kommun- urnar um landið sjálvar at decentralisera ! Henda skipan fer at lætta munandi um trýstið á psyk. deild, og tann ver- andi manningin kann fáa munandi betri umsteður til at taka sær av teimum sjúklingum, sum íkki hava annan meguleika enn innlegging Meginparturin av viðgerðini av sinnisliga sjúkum fer fram á psyk. deild á Lands- sjúkrahúsinum 2. Læknaviðgerð uttanfyri psyk. deild Sum áður nevnt fer viðger fyri sinnissjúkur bert fram á psyk. deild. Hetta merkir sostatt, at sjúk- lingar, sum skulu til am- bulanta viðgerð, mugu koma til Havnar at fáa hesa. Vit halda, at ein slík við- gerð eins væl kann fara fram runt um í landinum. Vit meta, at innan aðra sjúkraviðgerð verður meira og meira vanligt, at henda fer fram úti um landið, har hon áður bert var í Havn. Mælt verður tí til, at læknarnir á psyk. deild hava fasta viðtalutíð úti um landið. Hetta kundi í fyrsta umfari verðið sett í verk, har læknamiðsteðir eru. Teir sjúklingar, sum nú mugu nýta ein dag fyri at koma til Havnar, fáa tá eina ásetta tíð á næstu læknamiðsteð. Skipast skal eisini so- leiðis fyri, at sjúklingarnir í sterst meguligan mun sleppa at tosa við sama lækna hverja ferð. og tað uttan mun til um viðgerð- in fer fram í Havn ella ikki 3. Distrikts- psykiatri Hetta merkir, at sterst meguligur partur av við- gerðini av tí sinnisliga sjúka fer fram heima hjá viðkomandi. Vit meta tað at vera av stersta týdn- ingi. at viðgerðarfólkini koma at kenna heimið hjá tí sjúka og tess avvarð- andi fyri at kunna meta um rettu viðgerðina. Kann viðgerð gevast heima við hús ber hetta í sær minni terv á innlegg- ing. Men sjálvt tá innlegg- ing er neyðug meta vit tað at hava stóran týdning at viðgerð kann gevast heima undan innlegging- ini, og ikki minst, at við- komandi framvegis fær viogerd og stuðul, aft-á at hann er útskrivaður Í fyrsta umfari eigur heimasjúkrasystraskipan- in eisini at umfata sinnis- sjúk. Her verður neyðugt við setan av fólki afturat, sum hava serligar royndir innan viðgerð av sinnis- sjúkum fólki. 4. Útvegan av arbeiði Mett verður at tað er av stersta týdningi, at útveg- ast kann arbeiði til sinnis- liga sjúk fólk. Tá fólk eru sinnisliga sjúk kann tað bert gera sjúkuna verri, um viðkomandi einki hev- ur at gera. Í tann mun tað ber til at útvega fólki ar- beiði á vanliga arbeiðs- marknaðinum, er hetta sjálvsagt tað besta. Men royndirnar vísa, at hetta er ikki nóg mikið, og tí er tað av týdningi fyri viðgerðina at útvega ar- beiðspláss. Hetta kann gerast við at sett verða á stovn vard verksteð fyri fólk við ymsum brekum. Eisini eigur at verða umhugsað at fáa dagsent- ur, har fólk bæði kunna ar- beiða og fáast við ymisk ítriv. Psykotisk børn og urg 1. Búmeguleikar Talið av fólki við barna- psykosum er í Danmark millum 1500—2000, t. v. s. 1/2% Tað er royndur lut- ur, at hagtøl frå einum landi til annað samsvara, og meta vit, at í Feroyum eru umleið 15, ið sum bern eru vorðin sinnissjúk. Í letuni eru nekur av hesum á Eirargarði, onn- ur, ið enn eru undir skúla aldri, búgva heima. og uppaftur onnur búgva í Danmark, tí foreldrin meta einki er fyri teimum Í Feroyum. Í Danmark eru bustovn- ar, ið burturav eru ætlaðir psykotiskum bernum ungum. Tað. ið skilir hesar stovnar frá øårum, er, at viðgerðin av hesum bern- um“ungu krevur fólk burturav til hvønn ein- stakan, um tað skal eydn- ast at fáa hesi, hvers in- telligensur kann vera høg- ur, aftur at fungera i sam- felagnum. Um fingin veråa til vega 3 hus ætlad psykotiskum bernum/ungum hevði nú- verandi tervurin eftir okk- ara meting verðið nektað- ur. 2. Undirvísing Sum er finst í Feroyum eingin undirvísing, ið ger