hósdagur 19. mars 1987síða 21

saa a Nr. 33 — 19. mars 1987 fjørsummar, stóð at talið av analfabetum har veksur við 2 miljónum um árið u tað minst 13% av fólkinun Helst eru hetta innflytarar, men 9% av teimum hava enskt sum Eins og í Bretlandi er SA. sum hverki dugir at lesa ella skriva móðurmál. Og tey flestu eru blaðung. Mong av teimum hava studentaskúlastigið hjá okkum. so legið tað ljóðar Hvussu kann hetta bera til og hvat man fara at stand- ast av hesum um eingin vend kemur í í bræði? Amerikanska álitið heldur skúlaskipanina hava skyldina. Læraraútbúgvingin er ov vånalig, lønirnar so lágar í mun til aðrar, at teir frægastu lærararnir rýma í onnur sterv av tí sama og teir lærararnir, sum eftir verða. eru teir sum minstan hugin hava til lærarayrki og er sjálvsagt eingin dugur í teimum heldur Amerikanski Carnegiestovnurin sigur í sínari frågreiding, at minkandi talið lærarum er hættisligt Í 1986 vóru uml. 2,2 milj. lærarar til uml. 40 mili ilmennu skulunum, men longu í 1987 er og teir fåast ikki næmingar . 171 tørvur á ii 000 lærarum afturat r I 1990 fer USA at tróta eina mil Carnegiestovnurin mælir til at fåa ill on lærarar læraralønirnar ekkaðar ur 22.800 til 35.000 dollarar í miðal ella til 245.000 kr. årliga. Og lis skytir stovnurin pI at teir lærarar «sun mur» fáa serligar iðbetur og heilt upp til 4 kr. árliga i løn o statun rð erararnir egndir ð ymsum fyr I eyka mánaðar a lum o.s.fr 1 Kanska læra elak einki upp tið serliga bonu ir», men a ir í amerikansk sæd undir ð sum eisini mælir nýggjar reglur lum til læraraskúlar g til munagóðar ábetur á sjálva læraraútbúgvingina Hetta og tað at hækka lenirnar hjá lærarunum so munandi, sum skotið er upp. fer at kosta samfelagnum ilt ov nógv, vilja politikarar vera við. Men teir verða fleiri og fleiri, sum duga at síggja. at her ber ikki til at lata standa til. Vaksandi vankunnleikin millum upp- vaksandi ættarliðið av amerikanarum fer at kosta sam- felagnum uppaftur meira. Í herðu kappingini við framkomin ídnaðarlond sum Japan og Sovjettsamveldið d. er hetta stóra og vaksandi talið av ungdómi, sum hvorki dugir at lesa ella skriva, bæði hættiligt og darvandi Ti má og skal nakað munagott gerast samar reddir yviri í USA Hetta var í stuttum tað, sum sagt verður i urtøkunum úr nevndu álitum og frágreiðingum. Tað kann væl hugs- ist, at meira hevur staðið um orsekirnar til vaksandi | irheiminum — siga álvar- fabetismuna í Bretlandi SA og í ves vvirhevur Pad hevur ivak t H akað at gera við ta stóru og ð. vit I Bæði í USA og Bretlandi er stættarmunurin ovur torur Fad er ikki nakað nýtt. Munur er stórur 1 1 , * r t | r millum rík og fátæk, millum tey hvitu er landi og tev við aðrum húðaliti og máli. Hesir fólk Íkar nørast % % x } . P friA x » r | t SK x < ct kann ð ver r S Í i 5 hvus P P ð Få % tr A pp k x og 1} 1 é x enn ein litlan part av eini heild ikki - náiakb A: Á 1 3 ta Afrika t.d. h av fólki, sum a progvad, at har hava tey ikki nóg nóg dugir at lesa og skilja vegleiðingarnar um. hvussu tolini í nútímans idnadinum skulu passast, og tað er alt ov drúgfort at seta hesi vaksnu á skúlabonk at læra at stava og skriva. Í summum forum er tað ógjerligt eisini, ti tey hava einki skriftmál og í mongum forum hava tey mong ymisk mál. So hendan japanska uppfinningin er ein nýskapan innan nútíðar kommun- ikation, sum tað eitur. Tær nýtist ikki at duga at lesa, um tú bert skal toga í eitt handtak ella trýsta á ein tøpp. tå ið tað og tað ljósið sæst ella tå id eitt serligt ljóð hoyrist Og peningur til eina drúgfera skúlagongd verður spardur tað er bæði skjótari og bíligari fyri fram- leiðara og seljara. Í fyrstu atløgu ið hvussu er. Menningin innan telduidnadin gongur við ótrúligari ferð, so hetta er ikki nakað pessimistiskt framtíðar- møsn, eg her komi við. Orsekirnar til vaksandi analfabetismu á okkara døgum eru ivaleyst fleiri. Nútímans idnadurin ger sitt Umframt teldur, so eru tað samlibond, einsrætting og skalt duga at arbeiða við heilt åvisum tólum sum gera eitt heilt ávíst arbeiði sjáldan meira sum tær nýtist ikki at Hetta kanst tú alt læra uttan Og at hugsa nýtist heldur spesialisering. Tú 1Va S i ella hugsa um it duga at lesa og skriva að fyri teg Jú. analfabetisman er vorðin ein vælferðarsjúka Fleiri og fleiri hava ikki fyr eyðini at du; stor s at lesa og skriva. Teldur yrgja fyr ira ira Boklig utbugving er k gur not vst fyri tann einstaka. Tu ert tid figgjarlig rygi ið hvussu er í vælferðar inum. Og ør fyr nur er i at duga at lesa ið skalt skera flak « ota trol? Ikki lønarliga ið hvussu er. Og tað er i 3 ið umræður nú á degun Tíðindi og undirhald irbeiðstið hevur nóg mikið av, um tú ikki dugir ella tímir at lesa: tað on- varpið og video, kanska útvarpið við og bandspælarin Og so ikki at gloyma ítróttin at hyggja at. Og ngo sjálvsagt. Fyri at spæla við krevst bara at tú nnir telini — og teimum sleppa vit ikki undan enn, t eru ein avgerandi partur í allari teldumentar Jákup á Mon <kundi at remsa upp ABC> ) er meira enn mong ung duga i dag — hóast bæði orða- bekur telefonbøkur og mangar aðrar bøkur eru s ðar í stavrød. Og tey klára seg kortini betur enn pá Men. Sleppa bæði at ganga leggja í Ivaleyst klára tey seg eisin dømurin, enn Jákup Sibb kendi ikki S fyri K tu og at gi! t tey væl bet nútið g- hann í | skil og «Su mundi Jákup frå lógbókini renna ongan bókstavin mundi hann kenna Í dag hevði Jákup fingið sær ein a Kat av teimum priviligerað bæði dugir a a og a. Og óvist um har hevði fingið rg ri stuldurin Vit kunnu sakta Jakur n- num. Men evnið i I ki so lå Samstundis fingið samfelag. so gott í ng. sum hus k a eingin hevði fyr ðani dr: 11 3 indi lata seg ger bruka vit hes: rå ju kkara í stóran mu lalka og oyði r a, ørdina og sjógvir iftina og rúmdi ir n sanniliga eisini menniskjað siålvt! Alt t in a- ættin hevur bygt upp i øldir, verður la í oyði. Eg hugsi um andsvirðini fyrst og fremst. Tað ferst í mettum leti! Íðan, bøkurnar hvørva ikki so? Ikki ina gin kanska, men tann dagur er ikki óhugsandi, at tað bert verða nekur fá fólk, sum fara at duga at týða og skilja tað, sum í bókunum stendur — og tá eru vit ivalevst líka illa ella verri stødd enn fólkið var í midøldini, áðrenn prentlistin varð uppfunnin og tá ið lesi- og skrivi- kynstrið bert var teimum fáu beskorið at duga. Tað hóvaði ikki illa við áhugamálini hjá teimum priviliger- adu — fúrstum, prestum og klerkum — at fjøldin ikki dugdi at lesa og hugsa. Men demokrati g analfabetisma hóska sum sagt illa saman im vit a demokrati So tað er ikki ov n gt, at okkum s t orðaskifti um skúlar esi viðurskifti an kann lættliga arsligari partar av fiski- og Í kipaflotanum 5 Fg