hósdagur 19. mars 1987síða 20

NNA 15 06 00 SP Síða 20 skulu UT!!! vikuna út Analfabetisma Vit rudda og vaksa upp og niður og hava hópin av verum, ið KRÓNUR'S ÚTSOLA Komið sjålv og leitið og fáið eitt ella fleiri dygdarplogg, ið kanska hava kostað 4-500,- fyri bert 5(0- Utsølan byrjar í dag 19. mars og heldur áfram RESSMANN Tlf. 47900 — Glyvrar Nr. 33 — 19. mars 1987 — ein vælferdarsjuka? Utvarpsfyrilestur sendur 17.03. 1987. Sverri Egholm: «Tøgn um skúlan> æt oddagreinin í Sosialinum 7/2 1987 og eina viku seinni svarar ein ikki sørt hugstoyttur lærari vid grein i sama bladi, sum hevdi til yvirskrift «Okkum tørvar orðaskifti um skúlan>. I báðum førum verður filst á, at politikkarar og myndugleikar lurta ikki eftir uppskotum og krevum frá lærarum og hvaðna minni látast um von, tá ið vart verður gjørt við ta hættisligu stødu, skúli okkara er í og at henda staða versnar í hverjum. Men er tað nú so galið, sum hesar greinir gera tað til? Kanska er ikki púra tøgn um skúlan, men uttan fyri Skúlablaðið (og sjálvt har) sæst lítið til sakligt orðaskifti um skúla-, upplýsingar- og mentunarmál yvirhevur. Í nevndu greinum sigst fremsta vandamálið vera tað, at lenar- og arbeiðsumsteðurnar hjá lærarum eru so vánaligar í dag í mun til onnur, at lærararnir — og helst frá ti frægasta endanum — fara úr lærarastervum í onnur betur lent sterv. Og tí verða ov fáir lærarar og teir verða ikki nóg góðir. Skúlin verður verri fyri, ungdómurin fær ikki nóg góða undirvising og fólkið alt fær sviðan av tí, tí fyritreytin fyri menning og fram- burði í fólkinum er hollur skúlagangur. Fólk flest hava helst ta fatan, at lærarar fáa eina ovurstóra len fyri lítið og einki at gera. Tað verður ikki altíð hugsað um, at ein góður lærari hevur nógv fleiri arbeiðstímar enn beinleiðis undirvisingartimar í skúlan- um. Frá Landsskúlafyrisitingini er mær sagt, at ein nýklaktur lærari fær í dag 145.000 kr. árliga fyri 27 tíma undirvísing um vikuna. Tað ljóðar satt at siga ikki av so ovurhonds nógvum. Men lagt varð afturat, at fáur lærari fær hesa len í dag, tí aldursviðbetur, eykatímar o.s.fr. fáa miðallenina hjá føroyskum fólkaskúla- lærarum upp a 215.000 kr. árliga. Færri lærarar verða, tess fleiri eykatímar til hinar, sum eftir eru. Men hvussu mangar eykatímar kann ein lærari hava, áðrenn tað av álvara gongur út yvir dygdina í undirvisingini? Er undirvísingini versnað i fólkaskúlanum? Fáa børn okkara ikki tann <neyðturviliga skúlakunnleikan> — hver hann so er? Eg kann ikki svara hesum spurningum, tí mær kunnugt eru ongar kanningar gjørdar nyliga, sum lýsa hesi viðurskifti nóg gjella. Men eitt haldi eg meg hava lagt til merkis: Fleiri 10-12 ára gomul bern og eldri duga so illa at lesa, at tey eru meira at siga hjálparleys í tí bókliga fyri ikki at tala um í tí skrivliga. Hetta er nakað ymiskt í ymsum bygdum. Tornæmir næmingar hava altíð verið. orðblindir ella sum av eðrum grundum ikki hava lært meira enn so dánt at skriva og lesa. Og serundirvísingin er jú rættiliga nýggj til tað. Umsteðurnar at læra skuldu verið betri í dag. Men tað hevði verið áhugavert at fingið kannað, hvussu veruliga stendur til við lesi- og skrivikunnleikanum hjá ungdómi okkara Tað sigur seg sjálvt, at fáa vit ov fáar lærarar og tey mongu leysu lærarastervini vísa, at trotið er stórt og fáa vit harafturat bara vánaligar lærarar, soleiðis sum lærarar sjálvir nevna sum avleiðing av núverandi 1 skúla- og lønarpolitikki, ja so verður galið. So koma vit óivað í somu stæðu sum størri og ríkari lond longu eru i - um vit ikki skjótast gjerligt taka okkum um reiggj. Tey hava fingið analfabetismu at stríðast við og hvi? Analfabetisma tað hverki at duga at lesa ella skriva — hevur verið og er framvegis eitt eyðkent fyribrigdi í tilafturskomnum londum og og hjá tjóðum við fólkabólkum sum onkursvegna verða hildin niðri í armóð, vankunnleika og ófrælsi. Í framkomnum ídnaðarlondum og í sonevnda frælsa demokratiska heiminum varð analfabetisman við nógv strið útruddað fyri langt síðani. Hildu vit. Eitt av grundsjónarmiðunum undir demokratisku stýrisskip- anini — sum veitir ellm medávirkan og medábyrgd — er júst tað, at ell hava sama rætt til upplýsing. Og fremsta treytin fyri at kunna geva og fáa upplýsing hevur verið, at fólkið dugir at lesa og skriva Sum sagt í okkara parti av heiminum hava bert heilt fá fólk verið so fyri, at tey hava ikki havt hendan grund-kunnleikan Men mangt bendir á, at tað helst er eðrvísi nú. Eisini her hjá okkum, hóast ongar beinleiðis kanningar enn eru gjørdar Fin kanning i Bretlandi er nyliga almannakunngjørd Hon sigur. at 52 meira enn helmingurin av teimum ungu í Bretlandi duga hverki at lesa ella skriva og at í miðal 13% av fólkinum ella tilsamans 7 mili bretar eru analfabetar hvert ar og at talið veksur stútt fyri Mary pg PA | » ama skilið er i USA. Í einari frågreiding frå mæeril n } Få “ amerikanska kenslumálaráðnum, sum kunngjerd varð í - af