fríggjadagur 13. desember 2002síða 2

2 Nr. 240 - 13. desember 2002 Nr. 240 - 13. desember 2002 3 FYRILESTUR Tíðindaskriv Í sambandi við at tað í ár eru liðin 150 ár síðan Niels Winther (1822- 1892) gav út hitt fyrsta føroyska blaðið ætlað føroyingum - FÆR- INGETIDENDE - skip- ar Landsbókasavnið fyri almennum fyrilestri, har Jákup Thorsteinsson, søgufrøðingur, fer at halda fyrilestur um bók- mentamannin og Føroya fyrsta politikara, Niels C. Winther. Umframt at tað eru liðin 150 ár í ár síðan Niels Winther gav út FÆRINGETIDENDE, so eru sum kunnugt eisini 150 ár liðin, síðan Løgtingið varð endur- reist, tað løgting Niels Winther so manniliga bardist fyri at gera so føroyskt sum gjørligt. Janus Kamban, mynd- høggari, gjørdi í tríati- árunum eina høggmynd av Niels Winther. Høgg- myndin varð sýnd fram á listaframsýning í Havn á ólavsøku 1936. Um høggmyndina skrivaði William Heinesen m.a. í einum ummæli í Føroya Social Demokrati. nr. 38, 1936: "Og so var har ein standmynd av einum røðara, ein klókur álv- arsmaður - tann føroyski politikarin og undan- gongumaðurin Niels Winther. Tað er ein royndur lutur, at Janus Kamban, so ungur hann er, hevur nógvar dygd- argávur... Hansara standmynd av Niels Winther er fyrsta størra myndhøggaraverk hans- ara. Hann er førur at skapa okkum fleiri." Høggmyndin er nú stoypt í bronsu og høvi verður aftur hjá almenn- inginum at síggja lista- verkið. Fyrilesturin hjá Jákupi Thorsteinsson verður á Landsbókasavninum mikukvøldið 18. de- sember, kl. 20. Niels Winther aftur í Føroyum BÓKAÚTGÁVA Tíðindaskriv frá Forlagnum Rhema Nýggj bók kemur í hesum døgum út á føroyska mark- naðin. Hon eitur “Liv sigr- andi í Kristusi”. Skrivað hevur Fríðtór Debes. Bókin er 42 blaðsíður og kostar 70 kr. Fæst í flestu bókhandl- um í landinum. Hestprent hevur staðið fyri prenting- ini. Tað er onki at ivast í, at evnið í hesi bók, ið her verður viðgjørt, er av al- stórum týdningi fyri okk- um. At vit øll, ið hava gjørt Jesus Kristus til Harra okkara, kunnu liva eitt sigrandi lív í gerandisdeg- num, er Nýggja Testa- mentið besta boð uppá. Bókin er deild upp í 4 kapittlar, ið allir viðgera ymisk evnir. Hon byrjar við orðunum “vakna, tú, ið svevur” fyri at vakja okkum øll andaliga. Undirtónin er, at nógv kristin byrja væl andaliga og eru brennandi eina tíð, men sum frá líður, kølna tey meira og meira. Í veruleikanum er hesin kapittulin eitt ávaringarróp til okkum øll, um at vakna úr dvala! Síðani heldur bókin fram við at nevna 3 ting, ið kunnu hjálpa okkum í andaligu gongdini fram eftir. Sum tað fyrsta, verður dentur lagdur á at geva Orði Guds fyrsta plássið í lívi okkara, og hvønn týdn- ing hetta hevur fyri okkum. Bíblian er bókanna bók og eigur at verða kærasta og dýrabarasta bókin í lívi okkara. Harnæst verður tosað um týdningin, sum bøn hevur í okkara kristna lívi. Tað er ein rúgva av fólki, ið als ikki biður og er tað í veru- leikanum sera løgið, tí bønin í lívi okkara er anda- dráttur okkara. Uttan anda- drátt doyggja vit – júst á sama hátt doyggja vit anda- liga um vit ikki biðja! Fyri tað triðja, so verða vit eggjaði at lata Heilaga Andan leiða okkum dagliga – í øllum lívsins viðurskift- um. Hann er ein spennandi persónur, ið tú og eg eiga at koma at kenna betur. Hann skal leiða okkum inn í allan sannleikan. BÓKAÚTGÁVA Tíðindaskriv Í ár hevur Føroya Fróð- skaparfelag 50 ár á baki, og í sambandi við 50-ára hald- ið er eisini 50. bók av Fróð- skaparritum komin út. Permumyndin hesa ferð vísir ikki til eina av grein- unum í bókini, sum annars hevur verið vanligt, men er ein heiður til teir tríggjar av stovnarum felagsins, ið mannaðu nevndina fyrstu 25 árini. Fróðskaparrit royna eftir besta førimuni at fylgja við nýggju tíðini, og frá bók 50 kunnu høvundarnir taka serprent teirra niður um al- nótina og senda greinarnar runt knøttin. Samstundis er ein gáva frá Føroya Lands- bókasavni til Føroya Fróð- skaparfelag á 50-ára deg- num talgilding av øllum 50 bókunum, og verður tað arbeiðið ætlandi liðugt summarið 2003. Føroyski parturin av greinum í Fróðskaparritum hevur í hesum 50 bókunum skift úr 17 upp í 100 %, men í miðal verið 66%. Samstundis er tað sera gleðiligt, at eisini so nógv uttan fyri landið arbeiða vísindaliga við føroyskum viðurskiftum. Í bók 50 er føroyska luttøkan júst tveir triðingar. Fróðskaparrit 1-50 hava verið fíggjað av Mentunar- grunni Føroya Løgtings (nú Mentanargrunnur land- sins), og hevur Maud Heinesen, skrivari í Føroya Fróðskaparfelag síðani 1963, skrivað um søguna aftanfyri og samstarvið við grunnin (Fróðskaparrit og Mentunargrunnur Føroya Løgtings). Danski fornfrøðingurin Steffen Stummann Hansen, ið starvast á Dansk Polar Center, greiðir í greinini A Dane and the Dawning of Faroese Archaeology frá um navngitna danska pro- fessaran í búlandafrøði, Gudmund Hatt sála, sum á veg heim úr Grønlandi í 1932 hevur grivið í eini fransatoft við Hvítanes. Kona Gudmunds, Emilie Demant Hatt, ið var lista- málari, málaði fleiri mynd- ir, meðan hon og maðurin vóru í Føroyum. Frá Roskilde Universi- tetscenter (Ruc) vísir Jørg- en Ole Bærenholdt á týdn- ingin av tvørtjóða sam- starvi í Útnorðri í greinini The Significance of Trans- national Cooperation in Nordic Atlantic Regions. Tey seinastu árini hava fleiri granskarar viðgjørt William Heinesen og hans- ara skaldskap, eisini í Fróðskaparritum. Í hesi bók hevur Aage Jørgensen við greinini William Heinesen - et Supplement til hans Bibliografi gjørt greina- savnið um og eftir William meira fullfíggjað. Málfrøðingurin Hjalmar P. Petersen hevur ótroytt- andi viðgjørt málið í Fróðskaparritum, hesa ferð við greinini Quirky Case in Faroese, ið er skrivað, so tað er væl skiljandi eisini fyri granskarar uttan fyri føroyska máløkið. Tað stóra og tíðarkrevj- andi arbeiðið við føroysk- um orðabókum hevur nú givið so nógv av sær, at eisini gevst høvi at granska í orðabókum, her við grein- ini Orð við fremmandum atskoytum í føroyskum orðabókum, sum ein av rit- stjórunum á Føroyskari orðabók (Móðurmálsorða- bókini), Marjun Arge Sim- onsen, hevur skrivað. Sum lið í eini PhD-verk- ætlan innan landalæru hev- ur Lis Elinborg Mortensen, ið starvast á Jarðfrøðisavn- inum, millum annað kann- að fjallaveðrið. Allar veður- støðirnar í landinum standa nær sjónum, men her er ein veðurstøð sett upp á Sorn- felli í 722 m’s hædd. Hanne E. Christiansen og Lis E. Mortensen hava í felag greitt frá hesum í Arctic Mountain Meteorology at the Sornfelli Mountain in Year 2000 in the Faroe Islands. Fleiri føroyingar kunn- gera teirra høvuðsritgerð í Fróðskaparritum, eitt nú Magnus Gaard, lívfrøðing- ur á Náttúrugripasavninum. Hann hevur við greinini ”Myxidium gadi (Georgé- vitch, 1916) and Myxidium oviforme (Parisi, 1912) in the Gall Bladder of Cod (Gadus morhua L.)” roynt út frá slagnum av snúltar- unum í gallbløðruni hjá toski at staðfesta, hvar toskurin hevur hildið til. Somuleiðis sum lið í PhD-verkætlanunum hava Erla Olsen and Anna Maria Fosaa, báðar plantufrøð- ingar á Náttúrugripasavnin- um, í The Mycorrhizal Status in Mountainous Vegetation in the Faroe Islands skrivað um sam- bandið millum moldsoppar og plantur á fimm fjalla- síðum kring landinum. Ein høvuðsritgerð afturat er prentað í hesum Fróð- skaparriti. Ámundur Nol- søe á Lærda Háskúlanum í Århus hevur eisini arbeitt við snultarum og nágreini- liga kannað vistfrøðina hjá øllum snúltarunum í lund- um. Úrslitini standa í Eco- logy of Endoparasites on the Atlantic Puffin (Frater- cula arctica grabae (Alci- dae: Charadriiformes). Lívfrøðingarnir Søren Achim Nielsen á RUC og Boy Overgaard Nielsen á Lærda Háskúlanum í Århus hava funnið eitt nýtt slag av bitmýggi herheima, og greiða teir frá tí í The Biting Midge Culicoides impunctatus Goetghebuer, 1920 (Diptera: Ceratopo- gonidae) recorded from the Faroes. Eins og í Fróðskaparrit- um frammanundan verða tey umrødd, ið hava fingið doktaraheiti, og somuleiðis er yvirlit yvir tað, sum granskarar innan- og uttan- lands hava útint av vís- indaligum verkum av yms- um handa slag árið 2001 um føroysk viðurskifti. Fróðskaparrit 50. bók er 169 blaðsíður. Haldara- gjaldið er 165 kr. um árið, og nýggir haldarar kunnu tekna seg hjá: Føroya Fróðskaparfelag, handan Á 5, Tórshavn, tel/fax 322074, ella við teldupost: fff@frodskaparfelag.fo Í leysasølu kostar ritið 195 kr. Mentanargrunnur Land- sins stendur fyri seinastu ferð sum útgevari, og Bókamiðsølan hevur enn sum áður søluna um hend- ur. KONSERT Tíðindaskriv Sunnudagin kl. 16 hevur gospelkórið Vox jóla- konsert í Fríðrikskirkj- uni á Toftum. Vox er myndað av 24 ungum fólkum úr Heimamissi- ónini, og kórleiðari er Ásbjørn Berthelsen av Strondum. Gospelkórið hevur nú tilsamans fimm ár á baki, og hesi árini hevur kórið havt fleiri fram- førslur serliga í sam- bandi við ymisk tiltøk hjá Heimamissiónini. Vox syngur rytmiskan gospelsang, sum í sam- band við jólahátíðina, verður av tí meira friðar- liga slagnum. Á jólakonsertini verða flest føroyskir sangir framførdir, men onkur útlendskur verður inní- millum. Umframt tað samlaða kórið verða eisini nakrar framførslur frá einstaklingum í kór- inum. Gospelkórið Vox bjóðar øllum hjartaliga vælkomnum á jólakon- sert í Fríðrikskirkjuni á Toftum sunnudagin kl. 16. Gospelkórið Vox í Fríðriks- kirkjuni Liv sigrandi í Kristusi 50. bók av Fróðskaparritum útkomin C M Y K 3 2