hósdagur 11. juni 1987síða 18

Síða 18 Ein knívur kann drepa, og ein knívur kann lekja. Tað ber til at bróða niður við einari eksu, men tað ber vissuliga eisini til at nýta øksuna til at byggja upp. Hvussu tingini verða nýtt, er fyri ein stóran part upp til okkara. Men tann segu- og heildar upp- fatan, ið hevur rátt tey seinastu árini, hon eins og hevur tikið ábyrgdina frá okkum menniskjum — tað eru ikki vit, ið hava skuldina ella ábyrgdina. tað eru umsteðurnar, tað eru tingini. Broyt umsteð- ur menniskjunnar, og tú fært ein nýggjan skapning. Eitt nýtt umhvervi, broyttar umstødur, hava gjørt mannalívið nógv lættari, og nógv meira verdugt — men alt tað nógva nýggja, betandi og góða, hevur ikki broytt okkum menniskju eitt Ég og tú kunnu skapa frið lítið vet. Vit hava, bæði há og låg, fingið túsund ferðir betri livikor — men við hesari túsundfaldan eru evni okkara til at oyði- leggja eisini túsundfaldað. Okkara gerandisdagur er lætnaður so nógv tey seinastu 50 árini, at hann er ikki til at kenna aftur — húsa- og heilsuviðurskifti, matur, arbeiði, frítíð og aldur- dómur eru batnað í so stórum, at ein og hver. ið dugir at lesa, ella bert kennir eitt lítið sindur til seguna, átti at kent seg hjartaliga takksaman. Men eru vit menniskju vorðin betri og góðsligari av ellum hesum? Eru vit vorðin meira hjálpsom? Hava vit betri stundir til at lurta eftir, ella at taka okkum av næstanum?? Hava vit lagt av slatur og allan fíggindaskap — eru vit meira rívilig yvirfyri íðindablaðið S0Stalurin | Friður kemur aldrin av sær | sjálvum, segði Bergur Jacobsen i friðarreðu síni Í teimum, ið eru ella hugsa annarleiðis? Svarið er nei, og aftur nei! Tað góða, sum er hent, tað at vit nýta skattapeningin til annað enn hernaðarlig endamál, og eisini til at beta um a ——it88<icWaa krøv til friðarrersluna, um at taka meira beinleiðis lut í samfelagsviðurskift- um, og at viðgera tey við steði í teimum fyritreyt- um, sum eru í okkara egnu samfelegum beint nú. Friðarrerslan byrjaði sum mótmæli móti atom- vápnum og amerikansk- um rakettum og tað var eitt gott stað at byrja. Men nú er ikki nóg mik- ið bara at mótmæla, nú má farawst í holt við meira konstruktiv arbeiði innan friðarrersluna. Menniskju góðtaka,at um tað verður kríggj nú, so fara fólk í milliónatali at doyggja. Á militera málinum tosa tey um mega-deyða, sum nakað s3um kann góðtakast. Hendan hugsunarhátt má friðarrerslan virka fyri at broyta. Eisini er neyðugt, at friðarrerslan fer umdir ítekiliga at vísa á, hvussu vit veruliga fáa avdubb- ing. Allar góðar kreftir mugu til fyri at finna fram til eitt felags alternativ til terrorjavnvágspolitikkin. Vit eiga at virka fyri at beina fyri fåtækradømi og neyð. Vit eiga at beta um út- kann undan vankunn- leika, rasismu, fordómum og indoktrinering. Vit eiga at stríðast ímóti dálking og merg- súgving av náttúruni. Tí øll hesi eru orsøkir til kríggj, kúgan, ófrið og vápnadubbing. Nú vil helst onkur siga: ja men hví skulu vit í Vesturheiminum gera alt hetta, og ikki ell hini, sum eisini búgva á jerðini. Her er svarið heilt greitt: vit hava skyldu til tað. Stórur partur av menn- iskjunum á jerðini eru an- alfabetar, og nógv fáa heldur ikki alt at vita, Vit her duga at lesa og skriva, og vit vita tað, sum hendir. Stórur partur av menn- iskjunum á jerðini noyð- ast at arbeiða meginpart- in av samdegrinum fyri at lívbjarga sær og sínum. Vit her hava stutta ar- beiðstíð og nógva fritid. Stórur partur av menn- iskjunum á jerðini liva undir hungursmarkinum, og sakna tí bæði mátt og megi. Vit her hava nóg mikið at eta. Stórur partur av menn- iskjunum á jerðini liva í londum, ar ikki er loyvt at finnast at stýrinum. Vit her hava tali- og skrivifrælsi og verða ikki sett fest ella torturerað, um vit siga okkara hugsan. Vit hava vitanina, tíðina, liviumsteðurnar og meguleikarnar at virka fyri friði og avdubbing, og vit hava skyldu til tað. Vit hava skyldu til at siga við okkara politikar- ar, at nú má vend koma í. Vit hava ikki meguleika at koma á tal við hin part- in, og tí skulu vit tosa við okkara egnu, og um vit fáa teir at steðga á og hugsa seg um, so er megu- leiki fyri broyting. Broytingar hjá okkara monnum vilja føra til broyttar samráðingar og betur samstarv. Hetta vil smitta yvi- á hin partin, so hann eisini broytist. Men neyðugt er at gera nakað nú. Vit kunnu ikki sita hendur í favn, tí skilið er so ringt, at bert eitt lítið mistak kann fáa allan heimin at fara í sor. húsinum umsteðurnar hjá med- menniskjunum. Tað er hent, tí tað finnast ideal- istar, ið hava noytt tað igjøgnum, og tí at tað er okkum ellum at gagni. Men meðan so mangt er broytt rundan um okkum tey seinastu fimm seks túsund árini og ikki minst tey seinastu 50 árini, so eru vit menniskju tó ikki broytt — muran í okkum er tann sama sum altíð. Heimið, bygdin, lands- luturin, landið og allur heimurin eru soleiðis, sum vit eru. Tí hyggja vit at seguni og at tí, sum fer fram í dag, so síggja vit, at tað sum hendir, av góðum og illum, at tær persónligheitir, kreftir og rerslur, ið hava merkt seguna, og sum seta kósina í nútíðini, tær endurspegla, tað sum gongur fyri seg inni í tær og mær. Segan og sam- felagið er ein super- projektión av tínari og mínari psyku. Tað býr ein khomeini og ein Idi Amin í okkum øllum — tad byr okkum øllum — men er hon litil og vesalig i veru- leikanum, so er hon tað eisini i okkum. Vit kunnu geva Gorbatjov og Reagan alla skuldina — men teir eru bert tad, sum eisini er ein partur av okkum. Innanfyri heilsuvisind- ina verður í dag tosað nógv um profilaxis, um fyribyrgjandi medisin, um at bæsa sjúkunum áðrenn tær nakrantíð koma fram, um at raka sjálva rótina í í Norðurlanda- sjúkdóminum. Tað er soleiðis, at friður kemur ikki av sær sjálv- um. Tað hevur aldri verið friður — og við tað, at tað at vera menniskja, mótvegis tí at vera eitt djór, er at liva í spenningi og konflikt, so eru útlitini fyri friði ikki tey bestu. Og aldri nakað sum kemur av sær sjálvum. Tað, sum ger okkum menniskju til tað vit eru, av illum og góðum, tað er tað forvitni, tann longsul, óvissa og ótti, ið býr í okkum ellum — hesir veldugu spenningar kunnu munna út í tí reina himmiriki, í tónleiki, málningi, yrking, kærleika og hvat vit annars kunnu nevna. Men eldgosið innaní okkum kann eins væl oysa oyðilegging burturúr sær — og munur- in millum at skapa og oyðileggja er viðhvert hár- fínur. Tað eru ikki einans Gorbatjov, Reagan, kapitalurin ella sosialism- an, ið kunnu elva ófrið ella skapa frið — men tað eru vit, tú og eg. Ein sonn friðarrersla, ein friðar- rersla, ið skal gera sær ' nakrar vónir um frið, noyðist at venda sær hagar, sum ófriðurin byrj- ar — nevniliga hjá tær og mær. Skulu vit hava frið, so krevst onki minni enn ein revolutión, ein koll- velting. Tað finst í veruleikanum bert eitt slag av friði — ella rættari sagt, bert ein friður, og hann er at finna innaní okkum sjálvum. Nr. 64 — 11. juni 1987 Av Vaglinum før fridar- gongan nidan i Norður- landahusid, og har var fundur vid fleiri hundrad luttakarum Tað verður ongin friður á jerð, í hvussu so er eingin varðandi friður, um vit ikki dyrka ta friðar- spíruna, sum finnst í hverjum einstskum av okkum. Ein av teimum stóru upprunamonnunum innan sálarfreðina tosaði um ta almennu sálina, ella felagssálina; og her koma vit aftur til tað, sum eg byrjaði við) um at heimurin er soleiðis sum vit eru. Bæði gudfreð- ingar, heimsspekingar og sálarfreðingar tosa enn um felagssálina ella heimssálina, um hetta verðishavið av hugsjónum og kenslum, ið vit bert eru dropar í — og tað er her, ið kollveltingin eigur at fara fram, um vit veruliga ynskja frið. Vit mugu broyta sinnalag, og broyta sinnalegini, soleiðis at felags sinnalagið verður fyri friði. Ein friðarrersla, ið vil hava frið, eigur at leggja ábyrgdina fyri kriggj og ófrið á herðarnar á hverjum einstøkum menn- iskja — tað batar ikki bert at geva ávísum persónum, rerslum ella stættum skyldina. Tað eru tú og eg, ið hava alla skyldina, tí so leingi tað finnast menn- iskja eins og tú og eg í heiminum, so verður ófrið- Framhald á síðu 23 VA