hósdagur 11. juni 1987síða 17

Nr. 64 — 11. juni 1987 av heiminum, tað vil siga í framkomnu londunum vestanfyri og eystanfyri. Men friðurin, sum valdar er ein vápnaður friður. Vit hava rætt nokk ikki kríggj, og tað er sjálvsagt tað týdningarmesta, men vit liva alla tíðina við ótta- num um at kríggj kann bresta á, og tá vita vit at eingin meguleiki er at sleppa undan hjá nøkrum okkara, líka mikið hverj- um parti vit eru í, og doyggja vit ikki beinan vegin, so verður alt so eitrað, at menniskjaættini verður iki lív lagað, Og hvussu brúka vit so tann friðin, vit hava. Jú, hann verður brúktur til at fyrireika okkum til kríggj. Vit nýta ein stóran part av ti rikidømi, sum jerðin gevur, til fleiri vápn, nýggjari vápn og betur vápn, tí meira vit dubba, jú tryggari er frið- urin. Leiðandi politikkarar í framkomna heiminum siga seg vilja tryggja frið- in við at fara til samráð- ingarborðið, men samráð- ingarnar líkjast meira træting enn vanligum samreðum. Besta dømi um, hvussu samráðandi politikarar gera alt fyri at forða semju, er fundurin í Reykjavík seinasta heyst millum Reagan og Gorba- tjov. Tær rørslur og tær hugsanir, sum meina at ósemjur skulu loysast við makt og harðskapi verða vanliga nevndar »militar- istiskar«. Hesin hugsunarhåttur- in er tann mest vanligi bædi eystanfyri og vest- anfyri. Ti ber tað til at fáa næstan óavmarkaðar játtanir til hernaðarlig endamál. Hesin serligi militarist- iski hugsunarhátturin sæst aftur alla staðir. Eitt ógvuliga týðiligt demi er enska valstríðið. Arbeiðaraflokkurin hev- ur á seinasta landsfundi viðtikið, at um teir koma til valdi so skulu øll fremmand kjarnorkuvápn beinast burtur av enskari jerð innan fimm ár. Hendan vidtøkan er nú undir valstríðnum eitt av fremstu álopsmálunum hjá konservativa flokki- num á arbeiðaraflokkin, Hendan viðtekan er nú undir valstríðnum eitt av fremstu > ålopsmålunum hjå konservativa flokki- num á arbeiðaraflokkin, sum hinvegin roynir at krógva yvir landsfundar- vidtøkuna, við at siga, at teir meina tað ikki rætti- liga so avgjert, og hetta gera teir fyri ikki at missa atkveður. Líka mikið hverjir trupulleikarnir enn eru hjá tí einstaka í samfelagnum, so kemur militaristiski hugsunarhåtturin fram hjå teimum allarflestu. Å Vaglinum helt Marita Petersen rødu Vit síggja nakað tað sama í eðrum londum. Í Spania og Grikkalandi var eisini almenni poli- tikkurin hjá teimum, sum í dag sita við ræði, at londini skuldu burtur úr NATO, men nú er málið líkasum vent. Sjálvt her hjá okkum í Feroyum síggja vit tað sama. Eitt einmælt Løg- ting hevur viðtikið, at Feroyar skulu vera óheft- ar av hernaðarligum sam- gongum — at ongar hern- aðarsteðir skulu vera í Feroyum. Men hóast hetta hevur ein av teimum stóru flokkunum stutt síðan broytt stevnuskrá sína og gongur inn fyri NATO, og í fyrradagin skipaðu nakr- ir, sum nevna seg NATO- stuðlar fyri fundi her í gongugetuni, har leiðandi politikarar fyri tveir av sterstu flokkunum talaðu fyri NATO, vápnadubb- ing og terrorjavnvág. Hvussu ber tað til at so nógv av okkum ganga inn fyri at loysa ósemjur við harðskapi? Er tað tí at menniskja er so vorðið, er tað okkara uppaling ella eru tað tær sosialu umsteðurnar, vit liva undir, sum gera tað? Nekur siga, at menniskjan er ónd og agressiv, og at kríggj er bert ein natúrlig fylgja av okkara náttúru, meðan onnur siga, at tað er upp- alingin, sumer orsekin til at vit ganga inn fyri kríggi og harðskapi. Kanna vit eftir, hverja steðu vanlig fólk í USA og vanlig fólk í Sovjet hava til hertænastu ella tað at vera hermaður, so er eingin munur á teimum. Næstan ell halda tað vera í lagi at fara í hertænastu og í kríggj. eðrum londum um okkara leiðir er steðan nakað tað sama. Tað er einki undarligt í hesum, tí í ellum hesum londum er uppalingin á hesum økinum eins. Øl] fáa eina tjóðskapar- liga uppaling. Tey læra, at teirra land er tað besta og vakrasta í heiminum, teirra fólk er tað besta og klókasta, og at tey eiga um tað gerst neyðugt at fara í kríggj og kanska lata lív fyri feðilandi. Um kríggj læra tey, at tað er spennandi og áhugavert. So læra tey eisini at fíggindin eru minni verd menniskju, tey eru ónd og órein, og tað besta tú kanst gera er at beina fyri teimum. Bern og ung í ellum londum verða indoktriner- að um øll hesi viðurskifti. So tey alt teirra lív hava fordómar mótvegis eðrum fólkaslegum ella minni- lutabólkum. Tann myndin, sum russ- isk bern hava av amerik- anarum og tann myndin amerikansk bern hava av russum og serliga kommu- nistum, hava tey fingið við ávirkan frá uppalar- um, skúlum og fjølmidl- um, og báðir partar hevdu etast við, um teir sóu við eygunum hjá hinum parti- num. Ber tað til at broyta »militera« hugsunarhåttin Síða 17 hjå menniskjunum? Ju, tad ger tad, og vit hava øll skyldu at gera tad. Foreldur og barnauppal- arar hava skyldu til at uppala børnini til fræls og sjálvsteðug menniskju, sum ikki longu í barna- árunum hava fingið lagt fordómar niður í seg. Útvarp, sjónvarp og blød hava skyldu til at geva greiðar og fjeltáttað- ar upplýsingar um viður- skiftini bæði heima hjá okkum sjálvum og í út- heiminum. Politikarar hava skyldu til at viðgera ell mál á ein skynsaman og moralskt forsvarligan hátt. Eisini eiga teir at tryggja ellum børnum og ungum eina góða skúlagongd og út- búgving. Eisini onnur kunnu vera við at vísa á vandan við kríggi og at fáa fólk at steðga á og hugsa seg um, og her meini eg at Friðar- rerslan m.a. hevur sín týdning. Friðarrerslan byrjaði í sjeytiárunum í Miðeuropa sum ein mótmælisrersla móti neutronbumbuni og miðaldistancuatomvápnu- num. Hetta var fyrst og fremst mótmæli og atfinn- ing móti politikarum og hervaldi heima í egnum landi. Síðani tá hevur rerslan breitt seg til nógv lond og hevur fleiri ferðir gjert vart við seg. Nógvar atfinningar hava verið og eru ímóti friðarrersluni. Funnist verður m.a. at, at rerslan bara er ímóti, — at hon er eintáttað, tí hon arbeiðir bert við einum máli, — at hon onga fasta skip- an hevur og tí er so veik, at hon bert er atfinn- ingarsom mótvegis USA og vesturheimi- num, meðan einki verð- ur sagt um kommun- istisku londini, ja, í ein mun verður hon legd undir at vera Sovjet- vinarlig. Annars verða friðarfólk løgd undir at vera: — »hentir idiotar«, — ónational, — blåoygdir idealistar, sum bara tosa um av- dubbing men einki gera. Afturat hesum verður gjøldur gjørdur burtur úr hesum »byttlingum«, sum halda seg kunna beina fyri vápnum við at ganga til París, til Moskva, til Washington ella úr Mjerkadali til Havnar. Men hvat ið enn verður sagt um friðarrersluna, so er veruleikin tann, at hon er neyðug. Tað er eingin annar vegur at koma burt- ur úr tí vanlukku steðu menniskjuni hava skapað. Tað er bert ein friðar- vegur, og tað er avdubb- ing. Friðarrerslan hevur eitt mál at arbeiða ímóti, og tað er burturbeining av vápnum. Hetta er eitt mál, sum tað ber til at ar- beiiða ímóti. Her fara ítekilig stig á vegnum at kunna síggjast. Alternativið til avdubb- ing er terrorjavnvág, og nær er komið á mál her? Soleiðis sum politikarar og hernaðarleiðarar hugsa um alla tíðina at vera framman fyri mótpartin, so verður ongantíð komið á mál. Men dubbingin er sum ein karusell, ið melur skjótari og skjótari til alt ein dag brestur — er tað máli? Fridarpolitikkur er ikki nationalur i vanligar merking. Hann fevnir um allan heimin og ikki bert tann litla blettin, sum er fødiland okkara. Fridarpolitikkur gongur inn fyri samstarvi millum lond. Fridarpolitikkur visir å aðrar mátar at loysa ósemjur enn at nýta harð- skap. Eisini í ósemjum millum lond. Friðarpolitikkur tekur undir við fólkarættinum, sum er staðfestur í ST- sáttmálanum, har sagt verður, at einki land hevur loyvi til at nýta ella hótta við at nýta vápnamegi móti eðrum landi. Sum nú er, eru tað bæði stórveldini, sum gera alt av, meðan tey smáu lond- ini bara standa og hyggja at og annars gera tað, tey fáa boð um. Her er eingin munur á, um londini hoyra til NATO-samgonguna ella til Warshawa-sam- gonguna. Tað er neyðugt fyri frið- arpolitikk, at tey smáu londini verða meira Av ellum hesum £, it fridarpolitikkur n sti møguleiki hjá ja- zóðum politikarun m vilja menniskjum t Men hetta setu ni Fleiri børn gingu vid allan teinin ur Mjørkadali til Havnar