týsdagur 23. juni 1987síða 7

Ódemokratiskt Br stivlatramp er farið at gera um i seg í Føroyum ; — Vit eiga at vara okkum fyri øllum hesum. Tað gera vit við vitan. Við at hava eitt vitandi og ókritiskt fólk, sum lúkar, hverja ferð ókrútið fer at spíra. Sum er á varðhaldi hverja ferð peningaræðið er um i Síða 7 Nr. 69 — 23. juni 1987 síggja, at eitt vælút- búgvið fólk ferir eitt sunt samfelag við sær. Og teir duga at síggja tað skeiva í, at bert tey vælhavandi kunnu ogna sær vitan. Hevuðsorsekin til, at vit eru so sein á veg í Fer- oyum, er, at ein demokratisering av rættinum til vitan hevði kostað pengar. Tað er sjálvandi rætt, men vit skulu eisini minnast til, at hevdu lesandi sloppið undan at tikið lán, so hevdu tær veldugu skuld- irnar ikki verið eftir lokna útbúgving. Tær høgu aka- demikaralenirnar | hevdu kunna minkað munandi, og ein stórur partur av pengunum heyði verið afturvunnin. fyri ellum hesum. Tað gera vit við vitan. Við at hava eitt vitandi og krit- iskt fólk, sum lúkar, hverja ferð ókrútið fer at at renna fólkaræðið um koll. M.a. hetta hósdagin. Sjúrður Skaale vísti fyrst á sangin um meðalhampamannin, har tað m.a. stendur um studentarnar: »Studentarnir sum nassa upp å statin, teir skuldu fingið homlu- band um reyv«. Og hann helt fram: — Tað eru nógv >meðal- hampafélk« í Føroyum. Nógv, sum halda, at vit skuldu fingið >homluband um reyv«. >Koyr tey út at arbeida«, »til skips við teimum« osfr. osfr. Og tað er í grundini ikki so undar- ligt. Tí feroyingar hava leingi klárað seg við bert at duga at lesa og skriva. Tað hevur ikki verið terv- ur á meir. Og tá nú so „hvert mannsbarn gongur í skúla, til tað er trøll- vaksið“, og nógv eftir skúlan fáa sær arbeiði, sum ein eins væl kann gera við ongum students- prógvi, so er tað ikki so undarligt, at fólk spyr, um tey trý árini ikki eru burturspilt. Um tað ikki er tað reina »nassari«. At vit eru nassarar, siga vit sjálvandi nei til. Og at studentaskúlin bert skal vera ein fyrireiking til vinnulívið og sostatt bert vera fyri tey við teimum sokallaðu »høgu« størvun- um, er ein púrasta skeiv uppfatan. Tad eisini vera, men hann skal fyrst og fremst vera ein skuli, har øll, 6ansæd hvørja stætt tey hoyra til, kunnu ogna sær vitan um ymisk viðurskifti —púra treytaleyst. Tí tað er ikki bara gott — tað er eisini neyðugt, at nógvir feroy- ingar eru vitandi. Tí jú fleiri fólk, ið kenna til eitt nú segu- og samfelags- viðurskifti, jú sunnari samfelag fáa vit. Við vitan segði skal ein— Sjúrður fylgir nevniliga áhugi. Og við áhuga fylgir tjak og kritikkur. Tey sum valdið hava, kunnu ikki gera, sum teimum lystir í einum tilikum samfelag. Fólka- ræðið verður styrkt. Hyggja vit eitt sindur at grannalondum okkara, so síggja vit, at hetta er ikki tað, sum hendir. Fólkaræðið viknar heldur enn styrkist. Demokrat- iska ávirkanin á ídnaðin minkar. Fólkið hevur ikki ávirkan á avgerðir peningavaldsins, og tær eru tí slettis ikki altíð samsvarandi fólksins meiningum. Ofta tvertur- ímóti. Hyggja vit eit sindur »lægri« i samfeløgunum, so siggja vit, at alt fleiri ódemokratiskar rerslur taka seg upp. Rerslur, sum rópa eftir ti sonevnda „sterka manninum«. Rørslur, hvørs meiningar og gerðir eru grundadar á undirmetan av eðrum folkasløgum og fólki við ávísum politiskum mein- ingum. Eisini her hjá okkum loysnar peningaræðið al- samt meira frá fólkaræðin- um. Tað eru bólkar í Før- oyum, sum vilja geva pengaræðinum so fríar ræsur, at fáa teir sín vilja, so verður sonnum demo- kratii ikki lív lagað. Og fara vit longur »nidur« í samfelagið, so er, eins og í grannalondunum, ódemokratiskt stivla- tramp farið at hoyrast í Føroyum. Í bleðunum hava vit t.d. sæð, at fólk eru, sum vilja hava eitt føroyskt »berufsverbot«. Vit eiga at vara okkum Skaale, studentur, å pisufundinum i Vidarlundini spíra. Sum er á varðhaldi, hverja ferð pengaræðið er um at rena fólkaræðið um koll. Tað er her, at studenta- skúlin kemur inn í mynd- ina. Eitt vitandi fólk fáa vit nevniliga við at gera eitt nú studentsprógvið so atkomiligt sum meguligt fyri so nógv sum megu- ligt, segði Sjúrður og helt fram: — Tiverri er hetta ikki tað, sum gjert verður í Feroyum í dag. Tey, sum eru fíggjarliga væl fyri, og tey, hvers foreldur kunnu stuðla, kunnu uttan stór- vegis trupulleikar taka studentsprógv í Feroyum. Hjá hinum er tað íkki gjørligt fíggjarliga at klára tey trý árini. — Uttan so sjálvandi, at tey arbeiða annað arbeiði eftir skúlatíð — og tað kann ikki vera meiningin. Tí skúladagurin er ikki lið- Nógv fólk var komið niðan í Viðarlundina seinasta hósdag — til árliga pisu- fundin ugur, tá klokkan ringir út fyri seinastu ferð. Heima- arbeiðið er eftir. Og tann, sum fyrst er 8 tímar í skúlanum og síðani skal gera annað arbeiði í einar 3 tímar, hann fær ikki giert sítt heimaarbeiði. Tey, sum tó hava klárað at tikið studentsprógv undir hesum treytum, kunnu sanniliga vera stolt í dag Men negdur við skipanina — tað kann ongin vera. Og tó so. Vit fingu í ár 2500 kr. í part frá land- inum umframt SU- studningin. Tað er ikki nógv, men bara tað, at landið er farið at lata nakað, er eitt stórt fram- stig. Og mátin, hetta varð gjert uppá, var eisini tann rætti: líka nógv til øll. Latið okkum heita á lands- stýrið, um eisini at lata ellum líka nógv, tá nú SU- studningurin við blokk- stuðulsskipanini kemur á føroyskar hendur .Gamla skipanin, har tey, hvørs foreldur rindaðu minst i skatti, fingu „mestan studning, virkaði í mongum førum beint ímóti ætlanini. Måild, vit stremba fram ímóti, er sum sagt at gera vitan so atkomiliga sum meguligt fyri so nógv sum megu- ligt. Tað kundi verðið gjert við eini skipan átek t.d. teirri grønlendsku Har letur heimastýrið 3600 kr. um mánaðan, ikki í studningi, men í len til tey lesandi. Teir hava viðurkent lesnað sum eitt arbeiði. Teir duga at eiga at: Tað eru ikki bert tey fíggjarligu korini hjá fer- oyskum studentaskúla- næmingum, sum eiga at verða broytt. Ymisk viðurskifti í sjálvari skúla- skipanini kundu eisini trongt til eina betandi hond. At ell verða tvungin at lesa franskt ella russiskt, og tey málsligu at lesa latín, er t.d. onki uttan gamalt snobb! Stutt og greitt! Øl] noyðast at nýta nógva tíð til hesi fak fyri bert at fáa ein hampuligan karakter, men fáa fáa nakað burturúr og enn færri eru áhuga fyri hesum fakum. Tey áttu sjálvandi at verið valfak. Og so er tað tað út- lendska. Mest sum alt til- farið, sum nýtt verður í undirvisingini i Hoy- dølum, er danskt. Og enn lesa studentar føroyska søgu, skrivada å enskum og umsetta til danskt. Tad ringasta er tó, at nógvir av lærarunum eisini eru danskir. Hetta ávirkar Framhald á síðu 10