hósdagur 9. juli 1987síða 9

Nr. 76 — 9. juli 1987 av ti føroyska livifótinum. Hetta er eindømi kanska i øllum Vesturheim- inum. Å yvirflatuni er ov mikid av peningi, men undir yvirflatuni liva føroyingar enn eitt siðbundið kon- servativt lív, eitt nú samanborið við Ísland, sum er nógv líkari Skandi- naviu. Ístaðin fyri olju hava tit fisk, men, sum arabaralondini, hava tit ávís ritual, eitt nú eru familju- bondini ógvuliga sterk. Tá eg sigi, at feroyingar eru konservativir, so meini eg tað ikki sum atfinning. Mær dámar tey konservativu eyð- kennini í mentanini stak væl. Her ganga kvinnur sjálvandi ikki við sleri, men eg havi lagt merki til, at í Feroyum er tað siður at bjóða altíð manninum fyrst, tá familjan etur degurða, sum vísir at enn hevur maðurin hægri status enn kvinnan«. Skrivar um grindadráp »Eg fari eisini at skriva um føroyska grindadrápið. Og eg fari at leggja stóran dent á, at føroyingar mugu ikki undir nekrum umsteðum steðga grindadrápinum. Ég eri stutt sagt heilt samdur við føroysku sjón- armiðini í hesum málum. Eg vildi fegin sæð meira grindadráp og færri BMWar í Feroyum. Grindadráp hevur einki við pening ella handil at gera. Hetta er ein livandi og týdn- ingarmikil partur av feroysku sið- mentanini, sum umboðar sjálvsteði, upprunaligar lívshættir og lív uttan handil og pengar. Tá ein drepur grind, so er eingin materialisma í tí, eingin handil, bert ein sterk og livandi traditión, sum ferir fólk nærri hvert eðrum. Tey hava mat, sum tey sjálvi hava fingið, ístaðin fyri at fara í stórhandilin og keypa okkurt í blikki. Eg vildi somuleiðis fegin verið við til at broyta altjóða- ligu steðuna til grindadráp. Legg til merkis, at teir allar fægstu í USA vita nakað um álopini hjá Green- peace og Paul Watson á Feroyar. Tað eru bert nekur fá, sum skriva Síða 9 — Ég fari eisini at skriva um feroyska grindadrápið. Og eg fari at leggja stóran dent á, at feroyingar mugu ikki undir nøkrum umsteðum steðga grindadråpinum. mótmælisbrevini til Atla Dam. Tað vildi verið óbetandi skaði, um ein so eyðkend siðmentan sum tann fer- oyska gav upp fyri nekrum fáum og fákunnandi umhvervisfólkum, sum einki vita um tað, sum hendir í Fer- oyum og sentimentaliserar yvir hvalum, tí teir eru sjálvir eitt pro- dukt av vardum universitetsum- hvervi og hava einki samband ella kunnleika til djóralív. Tað, at teir valdu hvalirnar at ógvast yvir, re tann bera tilvild, tí hvalir eru ógvu- liga langt frá teirra egna lívsstíli. Tað var sum um ein persónur í Fer- oyum fór at gremja seg um elefantar í Afrika. Umframt at náa til vanligt fólk, vil eg fegin náa til umhvervis- ervitisknokkarnar og siga teimum, at um grindadráp verður steðgað, so er tað ein skarnsgerð ímóti føroysku mentanini, tí harvið verður ein heilt umráðandi partur av mentanini oyðilagdur. Ein má royna at broyta altjóða steðuna mótvegis grinda- drápi, steðu, ið byggir á sentimen- talismu og fákunnu. Tað er ikki hvalurin, sum er í vanda, men menn- iskjan. Um hon ikki kann rekja sína mentan og vaksa við sínum serligu fortreytum, so doyr hon út. Hon doyr út og endurfødist sum modern- að menniskja og tað er skelkandi. Harumframt fari eg at skriva, at grind, nýggj og turkað, er eitt tað leskiligasta kjøt, eg nakrantíð havi etid«. Eyðkend skipan „Viðvíkjandi grindini og heima- matinum, so hava feroyingar eina heilt eyðkenda skipan. Tað, sum teir meta mest, kemur ikki úr stór- handlunum, og tað er bert at fegnast um, tí stórhandlar eru syndarligasta produktið av vesturlendskari sið- mentan. Nei, grindina fáa feroying- ar hver frá eðrum. Tí er tað soleiðis, at tá fremmanda fólk vitja Feroyar og fara í SMS at keypa mat í blikk- um, so síggja teir onga grind. Tí hugsa teir: Hví er eingin grind her? Orsøkin má vera tann, at føroyingar eta ikki grindina, teir bara drepa hvalin. Tískil má grindadráp vera ein formur av gomlum ítrótti. Teir fremmandu skilja ikki feroysku mentanina, ella rættari sagt tann skizofrena táttin í mentanini: at før- oyingar keypa alt í stórhandlunum uttan døgurdamat. Tey skilja ikki undirjarðarskipanina við grind og spiki, turrum fiski og skerpukjøti«. Rúsdrekkaskipanin Og Millman heldur fram: >Tað kann eisini sigast, at partur av tí skizofrena táttinum í Fer- oyum, har ein hevur alt, meira enn t.d. amerikanarar, er at ein ikki kann seta seg til borðs og drekka eitt glas av víni ella øli. Her hava foroyingar sama vandamálið sum arabaralondini. Tann rúsdrekka- skipan, foroyingar mugu liva við, er óivað tápuligasta skipan, eg nakran- tíð havi sæð í nekrum landi. Ein útlendingur kemur her og hevur kanska nógv lægri livifót enn feroy- ingar. Hann heldur, at tað er sivili- serað at drekka eitt sindur av víni ella øli afturvið matinum, men hvagar skal hann fara. Tað er næstan ógjerligt at fáa ein kopp av kaffi í Tórshavn aftaná kl. 5.30, uttan at fara í tær snikutu grillbarr- irnar. Og orsekin er tann, at er onkur kaffistaður, ræðast eigararnir at alkoholistarnir koma inn, sum teir gera í Íslandi, og koyra brenni- vín í kaffið. Hetta er primitivtí ólukkumát. Tað er syrgiligt, at so dámligt fólk sum feroyingar skulu sita í leinkjum, kanska tí politik- ararnir ræðast ta religiøsu maktina og eru kúgaðir av henni. Men ein skal minnast til, at tess meira sum er forboðið, tess sterri verður girnd- in eftir tí. Urslitid verður ta øvugta, eg haldi ikki at eg havi nakrastaðni sæð so nógvar alkoholistar ella fólk, ung og gomul, sum ganga skít ella smakka sær á úti á getuni sum her í Feroyum. Rúsdrekkaskipanin hevur soleiðis øvugta åvirkan, sum øll skilaleys forboð, men tað er avgjørt møguligt at politikararnir eru ov bangnir og kúgaðir til at broyta skipanina«. Aristokratar å bygd „Ég må siga, at hóast mær dámdi væl havnarfólk, so er lívið í Tórs havn stressað, telefonin ringir alla tíðina og eingin hevur tíð til nakað Tað er nógv lættari at koma í sam band við fólk úti á bygd. Øll eru fyri- komandi og ein finnur har aristo- kratiska kurteisi og mentan. Eg havi sera stóran tokka til feroyskt bygdaliv. Hóast eg ikki skilti bygdafólkini, og tey kanska ikki skiltu meg. Tey bjóðaðu mær kanska turt tvest og tað var ikki neyðugt at siga so nógv<. William millum teir størstu At enda lýsti Millman sína áskoðan á William Heinesen sum rithevund. „Ég meti, at William er ein av heimsins sterstu rithevundum í okkara degum. Hann er á sama stødi sum Gúnter Grass, Garcia Maquez og teir sokalladu »magisku realistarnir« i Suður-Amerika, sum eru ógvuliga væl dámdir i USA. Men í USA skriva rithevundarnir bert um universitets-lívið og duga ikki at greiða frí tí ektaða lívinum. William er segumaður, »story- teller<, burturav og er inspireraður av gerandisdegnum og vanligum fólkum. Í USA er lítil ella ongin vitan um skandinaviskar bókment- ir. Fáar bekur verða umsettar og umsetingin er ofta vánalig. Um William kom úr Argentinu, Chile ella Boliviu, var hann líka kendur í USA og Vesturheiminum sum Marquez ella Borges«. jan/etj.-