týsdagur 21. juli 1987síða 6

» Utgevari: Abyrgdarblaðstjóri: Nr. 1 — 4. ianuar 1986 Liberalur Telefon 118 20 Argjavegur 26. 3800 Argir Postsmoga 76, 3800 Tórshavn oddagrein Shoah SJÓNVARPIÐ skal hava tøkk fyri, at føroyingar eisini fingu høvi til at síggja sendirødina Shoah. Her fingu vit i Føroyum eisini at siggja ta ræduligu søguna um tyningina av 6 mill. jødum fyri bert gott 40 årum sidan. Umframt tað reint søguliga um tann ágang. sum jødum hevur verið fyri, fingu vit at hoyra um úrslitið, tá hatur og vanvirðing verður sett í hásæti. Hetta var fyribils endin av jødajagstran gjøgnum mong hundrað år, tá jødar hava verið gjørdir til syndabukkar fyri líkt og ólíkt. VIT KUNNU uttan at lúgva siga, at jødahatur hevur ongantíð funn- ist hjá okkum. Men hetta prógvar tó ikki at vit eru betur enn onnur, tá vit ongantíð hava havt jødar her á landi. Men vit skulu ikki longur burtur enn til Danmarkar fyri at finna fíggindaskap móti jødum, enntá frá »penum« kredsum. Tað í dag høgt virda borgarliga blaðið >„Jyllands- posten« skrivaði 15. november 1938. aftaná krystalnáttina, tá synagogur g onnur ogn hjá jød- um i Týsklandi, vóru løgd í oyði m.a., at teir væl skiltu, at týskarar ikki kundu torga jødar við teirri grundgeving at »det er páfalden- de mange jøder, som pá en lidet tiltalende måde er blevet for- grundsfigurer i svindelaffærer...“ Og bladid skilti væl, at tyskarar vildu sleppa av við teirra jødar. Tá ánaði Jyllandsposten ikki, hvor endin fór at blíva. Men »forståilsi« av hesum slagnum gjørdi tað í hvussu er lættari hjá týskarum at fremja sítt >Endløs- ung«. NÚ UMTALAÐI Shoah bert sjålva týningina av jødum, og tískil ikki allar hinar brotsgerðirnar, sum nazistarnir framdu. Heldur ikki varð greitt frå søguni undan Shoah. Og hendan søgan er á sín hátt nærum eins óhugnalig. HON BYRJAÐI í sínum einfeldi við, at í 1919 var ein maður, sum æt Adolf Hitler, sum hevði avgjørt at fara upp í politikk. Hetta førdi hann inn í tann tyska Arbeiðaraflokkin. Her byrjaði Fyritaksstjóri: Blaðfóltk: Ljósmyndari: Uppseting: Prent: hann skjótt at gera so nógv um seg. at oddamenninir í flokkinum hildu hann vera og óargaligan og teir talaðu at. Men Hitler bjóðaði sær til at leggja frá sær í stundini, um tað var tað teir ynsktu. Og tá hevði Hitler vunnið spælið. Víst bríggjaði floksleiðslan seg ikki um mátan hjá Hitler, men hann útvegaði flokkinum undirtøku og arbeiddi ókeypis fyri flokkin. Hetta var fyrsta ferð at bakkað varð fyri Hitler, men tíverri ikki seinastu ferð. Næstu ferð, tá Hitler skipaði sína fyrstu stjórn. Tá vóru nazistarnir í minniluta, men eftir bert fáum vikum hevði Hitler alt valdið, tí hann »skuldi bjarga Týskalandi undan kommu- nismuni«. Seinni legði Hitler fleiri og fleiri lond undir seg. Søgu- menn eru samdir um, at tað hevði ikki veri minsti trupulleiki at steðga Hitler og gjørt hann óskaðiligan. Men Bretland bakk- aði og Fraklans bakkaði, tí nú skuldi Tyskland »bjarga Europa undan kommunismuni«. Tá Hitler endiliga fekk måétstødu, tå hann legði á Polen 1. september 1939, kundi tað eins væl verið ov seint. NÚ VITA vit, at Hitler hataði iki bert jødar. Hann hataði Sovjet- samveldið, russarar og onnur slavisk fólkasleg. kommunistar og sosialdemokratar. Og allir hesir bólkar fingu eisini at kenna sviðan av tí syndabukkapolitikki sum Hitler stóð fyri. SØGAN um Shoah byrjaði tiskil í 1919, tá bakkað var fyrstu ferð fyri Hitler. Og so kunnu vit tjak- ast um, hvør ið hevur størstu skuld: Teir sum framdu Shoah ella teir sum við síni áhaldandi bakking gjørdi Shoah møguligt. LÆRAN av Shoah skuldi verid tann, at slikt sum elvdi til Shoah ikki fær fótin fyri seg aftur. Men her eru menniskju, og vit hava sæð søguna endurtaka seg fleiri ferðir. MEN TAÐ serliga við Shoah er at hetta varð framt av eini stjórn sum upprunaliga var demokrat- iskt vald. Hetta skuldi givið nak- að at hugsa um! Og skuldi eisini fingið allar flokkar í Føroyum at berjast sum úlvur á skóg móti gllum sum kundi borið brá av tí, sum førdi til Shoah. Tað er kanska meira til av tí enn vit halda! borgarligur politikkur Tá ið Páll Vang, fyrrver- andi landsstýrismaður hjá fólkaflokkinum, stillaði upp til seinasta kommunuval á Tveroyri, hevði hann sjálvandi eina skrá, sum skuldi vísa rein- an borgarligan politikk. Ein borgarligan politikk, sum fólkaflokkurin vildi fremja, um hann fekk ávirkan. Sjálvur trúði Páll ikki uppá, at hetta fór at hepnast, tí kundi hann ekkaleysur kunngera ein politikk, sum ikki er gjør- ligur at fremja, uttan at tað vildi fingið avleiðingar fyri tað timalønta fólkið á Tveroyri. Páll hevði ongantíð roknað við at hansara at- kveða skuldi blíva tann avgerandi í stødutakanini í býráðnum, men so bleiv. Um hann hevði varnast, so hevði hann ikki kunn- gjørt eina valskrå, sum nærum í hverjari avgerð býráðsins verður brotin. Ikki av hinum samgongu- feløgunum, men av fólka- flokkinum. Punkt 1 í valskrá Páll Vang's: Tveroyrar býráð skal sleppa sær burtur úr øllum vinnuligum til tøkum. Fiakavirkid skal verða stýrt og rikið av stjór- anum uttan innblandan. Hetta eru bert tvey av teimum mongu punktum, sum sett blivu upp áðrenn valið. Ofta etur hundur tað, hann havnar og ketta, tað hon spýr. Tað fyrsta, sum hesin borgarligi liberali politik- ari gjørdi tå hann við sínari atkveðu bleiv av- gerandi, var at velja seg sjálvan til reiðara á Suður- oyingi. Sjálvandi var tað gott at fáa ein figgjarfrøding, sum hann sigur seg vera, til reiðara. Men hetta bleiv sjálv- andi gjørt fyri løn, fólka- floksmenn gera einki uttan teir fáa løn. Uttan iva varð avgerðin um at vera við í tí stýri, sum er undir leiðslu av javnaðarflokkinum, tikin av teimum norðanfjerðs, og ikki er at ivast í tí, at her skal bara latast standa til, á sama hátt, sum tá ið sami maður sat sum landsstýrismaður fyri fólkaflokkin. Har sam- bært gerðabókini hjá Fer- oya Landsstýri verður sagt frá, at Páli Vang verður valdur varaløg- maður, men at legmann- sins målsøkir verða í frå- veru legmanns rektar av Eilifi Samuelesn. Bert var hann varaløg- maður av navni, men ikki av gavni. Sama tykist at vera her. Hann er t.d. formaður í teknisku nevnd, men av- gerðir um arbeiðsfólk og ígongdsetan av arbeiði verða gjørdar av býráðs- formanninum. Ein løgin borgarligur politikkur, ein løgin poli- tikkur i heila tikid. Tad næsta borgarliga tiltakid, um eg so må kalla tad, var at tá ið aðalfundurin varð hildin í Suðuroyingi, tí báti, sum hesin maður er reiðari á, tá setir Páll Vang, áðrenn stjórnarval fram ultimatum: Verður ikki oll stjórnin afturvald, so leggi eg frá mær sum stjóri og reiðari. Sjálvandi vildu teir, sum sótu við meirilutan- um, ikki akta harraboð. sum sótu við meiriluta- num ikki akta harraboð. Lat meg loypa nakað, tí nóg verður at tríva í sum frá líður. Fyri trimum mánaðum síðani bleiv Fleyr, sum býráði er eigari í, og sum tjóðveldismaður- in Hermund Mikkelsen er reiðari fyri, lýstur til tvingusselu, einki hendi í málinum, men bráddiiga vaknar onkur og 10 tímar áðrenn skipið skal seljast, verða skriva brøv út frá einum afturlatnum bý- ráðsfundi, hver skuldi trúð, at fundar vóru hildn- ir fyri læstum hurðum, men tað er eisini hent. Her var gloymt at alt skuldi viðgerast fyri opn- um teppi. Á hesum fundi verður skotið upp at skrivast skuldi til felegini sum vóru á Tveroyri, tó verður Fylking og Fiskepigernes Fagforening hildin uttan- fyri. 7 1,7 mill. kr. í avlopi Fuglafjarðar Komm- una hevði í fjør eitt avlop á rakstrarrokn- skapinum uppá stív- liga 1,7 mill. kr. Stersta útreiðslan á roknskapinum, sum er uppá 21 milliónir, er til rentur og kurs- tap. Hetta er til samans hálv áttanda millión. Av teimum 23 millióna stóra láni, sum kommunan tók í samband við m.a. skúlabygging á Kambsdali, gerð av høvudsvegi gjøgnum bygdina, vatnveiting og havnarbygging frå donskum kreditt- felag, hevði kommun- an eitt kurstapslán uppá 3,3 milliónir. Skrivað bleiv til Rank- an, Suðuroying og til Tveroyrar Flakavirkið har sagt verður frá, at Tver- oyrar býráð er sinnað at stuðla keypið av Fleyr. Hetta uppskotið umat keypa Fleyr kemur frá Páll Vang og bjóðast skuldu 8 milliónir. Hetta er sami aður sum skuldi sleppa býráðnum burtur år ellum viunulig- um tiltøkum. At hann setir hetta upp- skotið fram hevur eina aðra segu, sum eg vil venda aftur til eina aðru ferð, tí hon er sera áhuga- verd. Eftir uppskotið frá Páll Vang skal Tveðroyrar kommuna seta 8 milliónir í skipið, men hetta vísir seg at vera ov lítið, tí Fer- oya Banki sigur seg hava keypara sum vil geva meira. Felegini fingu nakrar fá- ar tímar at umráða seg í, og við tað at ongar upp- lýsingar fylgdu við, var tað ógjerligt at takastødu. Avgerðin bleiv so, at Tveroyrar býráð saman við Tveroyrar Flakavirki skuldi keypa bátin, og at Heri Mortensen stjóri á Tveroyrar Flakavirki skuldi fara norður umboð- andi keypararnar. Meðan selan stóð uppá, var býráðið saman ti eykafund fyri læstum hurðum og úrslitið bleiv so at býráðið og Flaka- virki bjóðaði 11,1 millión fyri Fleyr. Hetta bleiv gjert eftir tilmæli frå figgjarfrødingi- num hjá fólkaflokkinum, hann sum skuldi lætta um hjá borgarunum á Tver- oyri… Og hvi bleiv tad gjørt, ikki fyri at keypa skipið, men fyri at hjálpa Feroya Banka úr teirri steðu teir vóru komnir í av Fleyr. Skattgjaldarin á Tver- oyri skal tó gjalda fyri feil- investeringar hjá Fleyr og Feroya Banka. Áhugin hjá Fólkaflokki- num var meira at tryggja Feroya Banka enn at tryggja kommununa. Somuleiðis er at gera vart við, at sambært ið- teku í Tveroyrar Flaka- virki, kann einki keyp og eingin sela fara fram utt- an aðalfundarviteku. Hetta mál um partapen- ing í Fleyr hevur ikki ver- ið fyri á aðalfundinum. So her má sigast >Loven er ærlig, men hold den be- sværlig«. Tad e: uttan iva rætt sum Pauli Ellefsen sigur i bladgrein i Dimmalætting 6. mars 1982. Eingin trystir Påll Vang til at hækka útreiðslurnar. Sverre Midjord