týsdagur 28. juli 1987síða 9

Nr. 84 — 28. juli 1987 tíðindablaðið 2ac j« ap > < r { ry r I 4 5 Rasmus Effersøe var sum kun gt i Sveríki í eitt áramál, og flestu yrkingar hansara eru qjørdar til svensk løg (eitt nú "Fast stóð í fonnum“ og "Føroyingar, sum her nú koma sana" Waagstein brúkar her beinleiðis manskórssatsin hjá J. E. Nordolom. sum So mangir aðrir svenskir nationalronantiskir manskórssan Jir er "Harliga land" umyrktur « TØ r S T i ] F Ur og verður nú mest sungin í veitslulag sun s.n. "punch-visa" (Harliga tár"). LIVSSØGA OLAVS Nústani byrjar sjálv kantatan. Hon "skiftir gear" millum satsirnar á heldur legnan hátt - frå F-dur til H-dur (tritonus). Tað mást tú ongantíð gera - tí hetta skiftið er at kalla Gnøgul igt fyri kórið. Men hetta hevur sína sequ. Ti Waagstein nevnir í fororðinun til kantatuna (sum varð givin út í 1947 millun henda sangin og kantatuna. , at hann kundi hugsað sær, at onkur seqði nakur hóskandi orð Hetta hevur eisini verið qjert onkuntíð í nýggjari tíð í aðr grein! Kantatan er um livssøgu Olavs, frå ti hann blaðungur fer vikin n royndir hansar 3 savna Noregi J Kristna ta3, og til han I Stiklasteður — n d I AN ilngar" o seta tei i nó - 3 1c M vuðstemait slør: igt ik 3 ø antatu UT 3 Y 1 af! k mat ik N K Í K 3 ; 1 i Mc ftjr alla ' ið eit fø } i i 3 i kau g Sambandið við umeimin 3 kk vt besta. Trupulleikin er, at Miten ' í nógv - helst hava teir ikki hugsað um, at variatió I I ] at stytta %antatuna & ikkl sum at siga tað - tá tekur i t av heildini wtur - o3 illa til at í stuttun siga frå livssøgu Olavi kongs. Men virkar hon "spøk" - so er tað i hvussu ) er tekin um, at utviklin hevur verið síðani 1930. R Í OKENDUR Kantatan endar við sálminum "Harra Suð, titt dýra navn og æra". Onkur hevur kanska hug at spyrja, um *að ikki er eitt sindur "banalt" at enda við sinum 30 nóg. bruktum sálmi. Hetta er kanska besta damið um, hvann tydning Kantatan hevu- havi - ella í hvussu er arbziðið hjá Waagstein. Ti í 1939 var hetta zingin nógv sungin sálmur - tvarturímóti. Hann var pura ókendu- fyri flestun føroyingum. Helst er hann sungin á føroyskum fyri fyrstu ferð just i Kantatuni, og áriðeftir í 31, kom hann út á prenti - i heftinum "Gomul Føroysk Sålmaløg". Feroysk sálmabók var jú 2ingin, og nógvir føroyskir sálma- sóu ikki dagsins ljós fyrr enn um hetta mundið. Heldur ikki øllum dámdi, at sungið varð á føroyskun í kirkjuni. Her er Brødrasamkonan tó undantikin. Jákup Dahl var jú sum kumigt sjálvstýrismaður - stríddist fyri føroyskum kirkjumåli og foroyskun sálmum. Samstundis fezðaðis' Waajstein kring landið og tók u25 kingosang. Aðrena tað høvdu bert danir vist hesum áhuga (Hj. Thurén m.a.) Nú arbeiddu Jákup Dahl og J. Waagstein sum sagt í somu kirkju, og blaða vit ígjegnum fyrru halvt av "Gomlum Feroyskun Sálmalegum", siggja vit, at J. Dahl hevur umsett mestsum allar hesar King3sálmar. - Waagstein teknaði øll hesi kingoleg u29, harmoniseraði tey og 3av tey út. Tey hava ikki verið brúxt nógv í Sangfelagnun, men helst meiri í kirkjuni. Teir lótu orenta serbleð við hesun sálmum á føroyskum 03 skipaðu so fyri serligum gudstænastum, har hesir sálmar vórðu sungnir á feroyskum fyri fyrstu ferð - 093 h2si løj sungin fyri fyrstu ferð í nýggjari tíð. Uppi við orglið hevði Waagstein góðar kreftir úr Sang*elagn.m. Tað løgna var, at tá í tíðini lærdi fólk hesi løg bzinanvegin. BEST UMTOKTI KINGOSALMIR Ikki fyrr enn "Gomul Føroysk Sálmaleg" kom út - og nakað væl aftaná - gjørdust løgini kend úti um landið. I 1939 var "Harra Guð" sum sa3t ókandu-. Onkursvegna gjørdist hann tann 52st umtókti av kingosálmunum 23 fekk heiðurspláss í gudstænastuni, av tí at hann nú verðu- brúktur aftan á ápostólsku signingina - fyrr varð onkur danskur sálmur bruktur her. Hetta hevur gjørt, at hann frá at vera ókendur er endaður næstan sum fotatraðk. HERRE GUD! DIT DYRE NAVN J-132 Á "Ry 13 sli ele lets als ser a aðal Herre Gud! D.t dyre Nam Og Æ - ve — O- ver Ver- den højt: Som Mae værre, Og Fr eli) MIMI) 313 33 dele tie data gl I elle Sele, dg al le Tral-le, Oghver Ge sølle De skel for- falde Om Ære - d 16 "Fiyslisslstrletslt l7lsðsld slet Herre 6.3. 'D.& dy - ve Nam. Og Æ- re O - ver Ver den højt - rss il-plkr ks 203 23 LF eler Sosn Mae va re, Og el-le Sja 0 el- le Teal e,0 hver Ge xl le De Frtlp ? 213310 skel for tel-le Da Æ- ve Síða 9 Hví gjerdist júst hesin sálmur so kendur?. Helst tí, at hann er ein av teim fáu kingosålmum, sum 2r syngjandi hjá nútíðar fólki. Flestu teirra eru jú sera knorslutir. Tå ið vit hugsa um kingosang, hugsa vit oftast um henda tun33, knorsluta sangin, ið kanska ikki er eyðkendur fyri at vera vakur - nógvar melismur ag koloraturir, seint tempo 03 abstrakt løj. Men hetta er bert ein partur av kinga3sanginum - kanska tann kendasti - soleiðis verður mest sungið í Norðstreymi. Men so eru eisini lættari leg sum "Harra Guð" - og tey eru ikki heilt fá. Norski presturin Petter Dass yrkti, og J. Dahl hevur týtt vers 3, 5 og 8. Allur sålmurin er annars 16 vers, og hann er ankuntíð at hoyra í føstusendingunum hjá Utvarpinum. BROYTT SUM FRA LEIÐ Lagið hevur tveir hevuðsvariantar - tan, vit vanliga hoyra, sum gongur í vanligum mall - og ein doriskur (sí nótadanið). Har sæst, at Waagstein hevur "snag333" eitt sindur um lagið, so tað hóskar betur til tónleikauppfatanina hjá nútíðar menniskjum - ikki er altíð, at rytman í kingosangi - og serliga í kvæðunum - er lík okkara wienerklassisistisku Punkteraðir hålvnétar koma sjáldan fyri í okkara fólkasangi. Eitt annað demi un hetta er varianturin í GFS av Brúðarvísuni - "Hvar Guð vil, glaður fari eg". Hon er kend fyri sína S-takt mitt í øllum - har beinini fløkjast í brúðardansinunm. Her hevur Waagstein " drigið út", so tað hóskar inn í okkara $-takt u>pfatan. Karl Clausen fer eitt stig longur og dregu- hetta staðið út til tveir punkteraðar hålvnétar. Og soleiðis syngur kirkjufólkið sålmin í dag - hitt kenst ónátúrligt. Man tað skuldi eisini verð í lagi, at ein munyr er á dansinum og sanginum í kirkjuni. Onnur dømi um hetta eru kvædaløg, sun ymsir tónleikabólkar hava "shina" upp" - tá verður rytman broytt til tað wienerklassiska sniðið. Mangan eru kvæðaleg 23 onnur feroysk løg bygd np eftir einum ávísum mynstri. "Harra Guð" má sigast at vera serføroyskt - vit kenna mynstrið aftur í nógvum skjaldrum og barnarímum - t.d. "Ku mín í garði" og "Kall og Svein ungi". SERA G9TT LAG Einki er at ivast i, at tann doriski varianturin er tann eldri (har 6. tónin í skalainun verður højgdur). Hetta 27 sera vanligt i gamlum feroyskun legum - dømi um hetta zru Sjúrðarkvæðið og "cg vil mínum Harra prísa". Nógv av legunum eru helst broytt til vanligan mall, sum tíðin leið - í bladnum herfyri nevndi Olavur Hátún, hvussu kvæðið "Grímu- á Miðalnesi" broyttist frá doriskum til moll eftir bert einum ættarlidi. Helst var "Olavur Riddararós" doriskur áðrenn plátuna hjá Harkaliðnum Kristian Blak hevur brúkt tann d»oriska variantin av "darra Suð" á plátuni hjá sær "Kingoløg". Hetta er einasta feroyska sálmalag, ið er við í Dan Danske Koralbog. Umframt tað er eitt norskt fólkalag til sálmin. Ein teirra, ið gav út DDK, Jens Peter larsen, professari, helt tað føroyska lagið vera nógv betri og ivaðist ikki í, at tað fór at vinna á tí norska. Men her misték hann seg. Lagið verður bara brúkt í Føroyum. Annars finnast norsk fólkaleg til sálmin, ið líkjast tí feroyska. se" '