leygardagur 1. august 1987síða 14

Síða 14 Frágreiðin tíðindablaðið rá logmanni 1987: Studningurin til fiskivinnuna skal minka so líðandi i k kun k k 3 kað } k 3 k K R ða 1 i } y y ð 1 ð R k g ) K í € NE í øn K 1 Få i FS i 108 g AV nka veiður dt k 6 tu i AK KN æst H k in Ná i í ] g kenst ppið ) virks kk ertå t € I er IKK urgongd. meir eld it vøkstut su ið eðgað [20 i to Ér KI indinun i á i ksemið. serlig ”vg ksemið ga stórt n tar ned hevði erið mei hept samfelagsbuskapin, serliga í mun ul kkara uttanlandsskuld Gongdin í hesum nógv umrødda tátti í okkara buskapi uttanlandsskuldini 'T annars nógv eðrvisi, enn mett var í 1984. har roknað var við 5-6 milliardum í uttanlandsskuld við rslok 1987 Í dag framrokna hagfrødingar skuldina til 3 50 milhonir kr við ársenda, og merkir hetta, at nærum ongin vøkstur verður í hesi skuld í 1987, og tað er sum kunnugt ikki ti, i it eru givnir at fremja iløgur í skip, ti bert í 1987 verða hesar umleið“ I milliard krónur Ein serlig orsek er fyri, at skipailøgurnar í 1987 ikki toga uttanlandsskuldina munandi uppeftir, og er tað óvanliga stóri skipaútflutningurin, sum stóðst av, at farmaflotin ikki greiddi at svara skyldum sínum uttanlands Skal koma aftur til henda spurning, og her bert greiða frå, hvussu tvangsselurnar av 8 farmaskipum ávirka gjaldsjavnatel okkara Í síni tíð høvdu tey 8 skipini, sum farin eru úr flotanum eitt leguvirði uppá umleið 685 mió. kr., men verða í útflutninginum skrásett við einum seluvirði uppá 379 mió. kr. Skuldin til ut- ond, sum hevur verið bundin til hesar iløgur, var við árslok 1986 umleið 608 mió. kr. Raksturin hevur givið hall, so nú iggað verður av, skal staðfestast eitt tap uppá út ímóti 300 mió kr., harav í fyrstu syftu einar 150 mió. kr. til føroyingar, og 148 mió. kr. til útlendingar A gjaldsjavnanum verda 527 mió. kr. skrásettar sum inntøkur, 379 mió. kr. fyri selu av skipunum, og tap útlendinga 148 mió. kr. sum inntekuflyting. Fyri at fáa enda á skuldini mugu føroyskir veðhavarar flyta 81 mió. kr. til teir útlendsku kreditorarnar. Bruttouttanlandsskuldin minkar við hesum umleið 608 mió. kr. Tá skipini ikki sigla meir undir føroyskum flaggi, verða á gjaldsjavnanum mistar einar 107 mió. kr. í inntekum fyri farmasigling og spardar 47 mió. kr. í keypi uttanlands, netto verða mistar 60 mió. kr., harav 27 mió. kr. í hýrum. Hin vegin verða so eisini spardar um 50 mió. kr. í rentuútreiðslum til útlendskar kreditorar. Tær 27 mió. kr. i hýrum frá teim farmaskipunum, sum nú eru farin úr flotanum (minni enn 1% av samlaðum lønum og 18“ av lenum frá sjóflutningi) eru kortini ikki vorðnar burturi í tjóðarroknskapi okkara, tí hesi fólkini ganga sjálvandi ikki fyri nki nú, men vinna helst hitt san ðrum arbe 98 sømu tíð í 1986. to at nøgdirnar eru talnar við HO I t ) 000 t S X67 k 60 i fjø dartiskavø inkad wøgd vid 20.000 tonsum, og ris SI 20-30 medal tnmingur v tiskaflakt er minkadur vid 3.800 tonsum tisk ð 130 sum og rækjurnar vid 800 tonsum. Hin aking við 2.500 tonsum ttlutninginum av aldum laksi | rið it s og idnaða i | ta flakið en lan vøks ð ðan k 2 | ål Í kað ð unnið inn aftur í nøgdunum Ars at tisk flutningurin sum heild verður 100 | ! 9YN6. og at prísirnir stórt sæð halda Um so verður, fer uttlutningsvirðið ið skip eru tald við t verða um einar 2.150 mió. kr. Men O er t, at dollarin ikki fellur meira í virði rkfall hevur leingi verið á hagfroðisstovumt í Ke ge eru ti ongi innflutningstøl tek fyri 1987, hesi mugu t tast meira umvegis Follinntøkur landskassans svara til heldur minni nøgdir en 986. um samansetingin imillum høgt og lágt skattaðar vørur in sama. Samstundis eru 25% fleiri persónbilar skrásettir I hálvár í år, og persónbilar eru ein høgt skattað vora. t. v.s. at so mikið minni tollur kemur frá lægri skattaðum verum. Hin vegin týðir veksturin í bilinnflutningi ikki uppá. at vøkst urin i samlaðum virksemi er steðgaður á. Sostatt má innflutn ngurin av verum til framleiðslu og iløguvirksemi verða vikn andi heldur enn vaksandi Oljuprisurin er enn i 1987 lægri enn i 1986, so eisini har verður nakað spart Fyri tó ikki at verða ov bjartskygdur, verður innflutningurin áðrenn skip — i 1987 mettur til tað sau1a sum í fjør, nevniliga 2.500 mió. kr Handilsjavnin — tå skip eru frátald — batnar eftir hesum at dema munandi í 1987. Hesir tríggir tættir í lýsingini av búskapi okkara í innflutn- ingi, útflutningi og tí serliga farmaskipaútflutningi viga ógvu- liga nógv. Men onnur týðandi fyribrigdi eru, sum kunnu ávirka gongdina munandi. Summi av hesum komi eg aftur til, men fyribils nidurstødan av ti, sum nú er vitað, kann varisliga setast upp soleiðis Vit fáa eina spakuligari gongd í vøkstri í tøkari bruttotjóðar innteku. Eina spakuligari gongd í vekstri í uttanlandsskuld. Eina spakuliga minking í lutfalli millum teka bruttotjóðar- inntøku og uttanlandsskuld og vónandi ein líðandi vøkstur í produktivari framleiðslu frá teim stóru ílegum, framdar eru í fiskiskip I. d. er lutfallið millum uttanlandsskuld og tøka bruttotjóð- arinntøku við árslok 1987 mett at blíva 0,56; t. v. s. at uttanlands- skuldin fellur til 56% av bruttotjóðarinntekuni. Hetta kundi lættliga ligið um 75-80%, var skuldin framhaldandi vaksin sum frå 1981 til 1985, men sigast skal, at rentuískoyti úr Noregi og flytingar í samband við farmaskipini muna serliga nógv í 1987, tí kann talið lættliga hækka aftur í 1988. Talið er kortini alt ov høgt. Kann endurtaka, at 30-35% er nógv hóskiligari málsetningur Peningastreymurin til hin opna feroyska kapitalmarknaðin er framvegis ov stórur, og virksemið hjá bankunum og fíggjar- stovnum, kommunum og tí almenna enn ov lítið samskipað. Landsbankin, sum vónandi fer at virka í heyst, kann megu- liga í 1988 fáa fatur í henda enda. so hesi viðurskifti betri sam- Nr. 85 — 1. august 1987 KKaTA VETUNEa LØT katta- og avskrivingarlogirnar samtyktar i 1985, '86 og 7 — hava avmarkað spekulationsvinningar, har eingin verulig r.micidsla liggur aftantyri. Ístaðin verður nú spekulatiónin nd vvir í jarða- og aðra lastogn, sum er óskattað, og fer ein artur av kapitalinnflutninginum til hesi oki, har stór frívirði finnast. Hetta fyribrigdi noyðir ein í umfordeilingspolitikkinum it fremja nakrar nýskipanir viðvíkjandi samfelags og sosialari »service«, sum alt annað líka, heldur áttu at bíða nakað, ti meðan bíðað verður, er vandi fyri, at allur ágóðin verður bundin inn á hesi oki, har hann kemur at liggja í ov fáum hondum. Prisvøksturin — sum verið hevur í hesum samfelag, men kort- ini ikki er skrásettur — kemur eisini sum frálíður at dýrka byggilendi og húsaprísir, og kemur hetta at gera tað truplari at seta búgv. Annars hevur inflatiónin i 1986 verið negativ (2%) og er higartil í 1987 mett so låg sum + /;%. Hetta hevur verið fyrimunur fyri lønarfélkid, sum hevur havt eina hægri real- timaløn, men sum sagt kemur nakað av hesum teim ungu aftur um brekku, tá ið tey seta búgv um nekur ár. Ein álvarssamur skeivleiki í okkara búskaparviðurskiftum er, at tað so væl lenar seg at læna pening til spekulatión í skatta- skipanini. Tad var væl ongantíð meiningin, at tað skuldi verða ein góð forrætning at læna pening til uppsparing Tað hevur verið torført at vidgjørt hetta mål politiskt sakliga, ti so nógvir rópa um brandskatting av rentum og uppsparing. Tad hevur tað ongantíð verið talan um. Men allir partar høvdu havt fyrimun av eini regulering her, ikki minst samfelagið og tey. sum hava brúk fyri at byggja. Um ein ávís upphædd — rímilig í mun til inflatión — av rentuágóða kom undir lagaligu skattingina, og restin kom undir hægri skatt, og hin vegin tær veruligu rentuútreiðslurnar til húsa- bygging kundu verið frádrignar við ávísari upphædd ta einu ferðina, tú noyðist at byggja, meðan rentur av forbrúkslánum og vanligu spekulatiónslánum — undantikið vinnuligum lánum — ikki komu undir skipanina, hevði tú eina samfelagsgagnligari skipan enn hesa, vit nú nýta. Hetta vildi eisini trýst rentustødid longri niður, tí bankarnir sjálvsagt vildu roynt at lagt innláns- rentuna so nær markinum fyri lága rentuskatting sum gjørligt. Alt vinnulív og ell sethúsabygging vildu havt stórar fyrimunir av hesum. Skipanin, vit nú hava, blæsir mánaðarjavna og ársjavna bankanna upp, uttan at uppsparing er aftanfyri, og tað kann bert í longdini bera í sær, at øll skipanin tekur seg sjålva av døgum. Spell, um hetta seinasta skal henda, áðrenn stødan er búgvin til politiska viðgerð. á 5 i á ; es