týsdagur 8. september 1987síða 18

s ða 18 Drekkitillag! Aftaná eitt tíðarskeið uttan alkohol kunnu nógv fáa eina serstaka óviljaða medferð, sum er ávaring- artekin um, at eitt aftur- stig er um at koma. Sagt á annan hátt: >víntevið elvir til drekkari, og eina tíð, áðrenn tú dettur útí, er hetta komið til sjóndar í tí, tú kennir og í tí, tú gert. Hetta er tað, ið kallað verður drekkitillgðing (BUD). Ein drekkitillag- ing kann lýsast sum fleiri tekin, ið eru eyðkend við at kenslur og medferð broytast, og verður hetta ikki varnast og rættað, so fer tað at gera, at alkohol- ikarin tekur tann fyrsta snapsin. Drekkitillagingin kann taka fleiri dagar, vikur, mánaðir, ja enn tá ár at mennast; tað veldst um tann einstaka persónin. Tað týdningarmesta er, at drekkitillagingin hverja ferð mennist á sama hátt hjá tí einstaka. Her er eisini hjálpin, tí um alko- holikarin kann kortleggja sín serstaka hátt at mana fram drekkitillagingina, so hevur hann nógv sterri meguleikar fyri at rætta kósina við at gera nakað við tað Hvussu kanst tú varnast drekkitillagingina Ein drekkitillaging byrjar aloftast í smáum — ofta ósjónligt — men leiðir altíð til eina broyting í kenslum og medferð. Spakuliga (og tó ikki altíð so spakuliga hjá summum alkoholikarum) mennist hon til búning. Húsfólk og vinir kunnu ofta varnast hetta, langt áðrenn per- sónurin sjálvur ansar henni. Tað er av somu orsek, at tú ofta hoyrir konur siga, at menn teirra eru klárir til eitt »tørn«. Eftirfylgjandi eru dømi um vanlig sløg av drekki- tillaging, ið eru løtt at varnast um: 1) Tann erkvisni — hetta er tad vanligasta slagid — små ting byrja at arga (al- oftast ting, ein annars ikki hevði varnast) — grenjar um arbeiði, børn, huski og hus — einki er heilt i lagi — sjálvt tað besta kann vera betri — snarsinni og eðis- brestir. 2) Tann friðsami — skiftir millum at tosa vanliga (alt eftir, hvussu nógv leikar á fyri tann einstaka) og at tosa minni ella heilt at tiga. 3) Tann pråtingarsami — tosar nógv meira enn van- ligt, tvætlar meira enn vanligt, tosar skilaleyst. 4) Okt arbeiðssemi — ar- beiðir nógv meira enn van- ligt, dugir ikki at sita stillur, må vera »uppå fartin«. Ottakenslur kunnu ofta vera orsøkin her (eins og hjå ti pråt- ingarsama), uttan at persónurin er varugur við henda ótta. 5) Tann lúgvaði er meira troyttur enn vanligt aftan á sama arbeiði sum áður — ella meðin kann komast av svevnloysi, har viðkomandi hevur sovið væl áður. Kann hava hevuðverk. Sær lúgvaður út og kennir seg eisini at vera tað. 6) Tann kensluborni — hevur lætt við at tára. Hugsar um tað farna og um alt tað ringa, sum hann hevur gjert móti sær sjálvum og húsfólkinum. 7) Tann tunglynti (deprimeraði) — líkist nógv tí kensluborna. Er tungur í huga — tosar ikki við fólk — heldur seg fyri seg sjálvan — svevur og etur lítið — kann hava hevuðpínu og ilt í búkin- um. 8) At keða seg — ongan hug til nakað — klagar um einki at hava at gera — tíðin fellur long — argast inn á virkisfúsar persónar. 9) Einsemiskenslan — eg- vil-vera-einsamallur, sigur nú hann, sum vanliga er glaður fyri at vera saman við eðrum. 10) Tann ovurtrúnaðar- sami (yvirfortróligi) — kenslurnar broytast til kátari og vinsælari kensl- ur enn vanligt er hjá honum — rúsandi — kennir á sær, at edrúskapurin fer at vara ævigt, hann er komin um tað ringasta, so honum tervar ikki at arbeiða við tí. Steðgar viðgerðini beinanvegin (antin á við- gerðarheimi, bólkavið- gerð, AA, antabus ella persónligari viðgerð). 11) Ein samanrenning av tveimum ella fleiri av omanfyristandandi punkt- um. Drekkitillagingin kann býtast upp í trý stig: Byrj- anin, gongdin og vanda- tíðin. Drekkitillagingin kann lættliga verða rættað, um hon verður avdúkað í góð- ari tíð í BYRJANINI, tá ið eyðkennini síggjast fyrstu ferð. Hon kann eisini rættast í GONGD- INI, sum eyðkennini ger- ast klárari. Men í VANDATÞSÐINI, tá ið tær kensluligu pínurnar gerast alsamt verri, endar alt í ráðaloysi. Hetta tíðar- skeiðið varar ikki leingi or- sakað av, at tær kenslu- ligu pínslurnar eru so harðar, at bert við yvir- menniskjaligum kreftum kann alkoholikarin halda seg frá at taka tann fyrsta snapsin, tá ið komið er so langt. Hvussu skal drekki- tillagingin steðgast uttan ein »litlan«. 1) Varnast um tekinini — kenn tíni serkenni og ver vakin mótvegis ávaringar- teknum. Ver varin mót- vegis broytingum í sinna- lagi og broytingum í stødutakan — serliga mót- vegis tí negativu síðuni (og eisini tí positivu, um tað ovurvinsæla er tað veika hjá tær). 2) Góðtak At Hetta Er Ein Drekkitillaging — hygg ikki eftir orsekum, góðtak bara, at tað er so. Lær at góðtaxa uppskot frá hús- fólkunum og vinum, tey duga ofta at síggja eina drekkitillaging áðrenn tú gert tað. Stuðla teimum, í staðin fyri at gerast illur, undirstrika, at tey hava varnast drekkitillagingar- medferð. 3) Ger nakað við tað (lat vera at leita eftir orsøkum) a) tosa við onkran, sum veit um tað: AA-limir, ráð- gevar — hygg inn á við- gerðarheimið ella half- way-húsið b) ring til ein vin — ger okkurt samfelagsligt ar- beiði c) ger okkurt kropsliga tungt — sum brúkar tína kropsligu orku d) ger okkurt í húsinum, sum leingi hevur ligið á láni e) ger bara okkurt. sum fyrr hevur hildið teg frá at taka tann fyrsta snapsin. Minst til, at ein drekki- tillaging byrjar ikki, tá ið tú ert farin at hugsa um tann fyrsta snapsin, men Oo hon byrjar iangt áðrenn. Fatanin er í dag, at alko- holikarin verður kenslu- liga fullur, áðrenn hann tekur tann fyrsta snapsin. Hetta er at vera »turr- fullur«. Turrur ella vátur, tað er líkamikið, tí um ein alkoholikari er fullur, so hevur hann mist tamar- haldið á, nær hann drekk- ur. Í ti »turrfullu« tíðini er tamarhaldið farið í sinn- inum, júst sum hevði hann longu drukkið. Gerðin at taka glasið og drekka er bert ein sjálv- segd gerð, sum byrjaði langa tíð áðrenn og slapp at halda teymaleyst fram í sinninum. Orsøkin er, at verkirnir frá seinasta »tørni« langt síðani erú kevdir av gleðini um at hava gingið edrúur í eitt longri tíðarskeið. Um tú fært tær ta neyð- ugu viðgerðina fyri eina drekkitillaging, so fært tú so líðandi friðin aftur, og tú fert at kenna teg at hava sigrað á enn einari forðing í drekkaríi, og meira sigurríkur tú gerst, jú sjáldsamari verður tað, at tú kemur út í tað. (Fyrilestur Óttars Gudmundsonar, yvir- lækna, hildin á Heilbrigd- inum, Velbastað). #