hósdagur 22. oktober 1987síða 9

Nr. 120 — 22. oktober 1987 / undir ti blonku og svertu fløtu«. Síðani kemur eitt erindi sum sigur frá barna- árum vid spæli og hugna, og tað er so- statt í andsteðu til tey undanfarnu er- indini. Í seinasta erindi kemur tíðar- og staðfestingin av hendingini, og mótsetn- ingar verða bornir fram: Enn minnist eg náttina vit góvust at leita eftir Stelluni og sigldu inn móti heitum kekum móti gentufavni til bilar og gággudans og tú mín barndómsvinur varð verandi eftir rekandi onkustaðni undir tí keldu månaglitrandi fløtu. >Sleð úr skipsdagbok« er frá meiri enn einum túri og meiri enn einum báti. Í miðjari yrking er ein fráfaringarlýsing, og nú eru vit umborð á línubáti: Kaldari sjón enn ísur og sjógvur sæð úr einum egningarskúri er ikki til — tað skuldi so verið ein brosandi hegramaður ella ein diktator á vitjan í barnagarði Seinastu reglurnar vísa, at hóast til- farið er frá 1957-58, so er ein partur skrivaður seinni. Í innihaldsyvirlitinum sæst eisini, at yrkingin er frá 1975. Sipanin til hegramannin ger avbrot í yrkingaheimin, flytur hann frá skipslív- inum og fram til politiska stríðið í Fer- oyum í dag. Ger eina rivu í ta annars heilskapaðu yrkingina. Fimti partur er frá túri í landi í Har- bour Grace og ger eina livandi mynd av veitslurómanum, tá feroyingar hittast í fremmandari havn. Hon vísir eisini, hvussu væl yrkjarin dugir at ramma yrkingar inn. Fyrsta regla er: >Tann 6. juli løgdu vit at i Harbour Grace«, síðani hoyra vit um ølstovur og føroyskan dans å bryggjuni, og endareglan er: » — jóladagar<. Lesarin veit, at tað er há- summar, men ivast um somu tíð ikki í, at tað eru jóladagar í New Foundlandi. Nakrar lýsingar eru afturat frá lívin- um umborð, men so koma teir heim- aftur, og nú skal frásegumaðurin undir tað veruliga lívið, nú hann fer í land >við whisky og sigarettum í míni gomlu madrassu«. Eftir minum tykki er tad eydnast yrkjaranum væl at geva eina lysing bædi av skipslivinum, men kanska ser- stakliga av, har tankarnir ferðast, tá tú ert langt heiman, og hvussu gerandistil- veran á landi kemur at standa í einum undurfullum lýsi. Seinna helvt av táttinum er sett sam- an av yrkingum úr Frankaríki, letu- myndum úr Keypmannahavn íblandað lítan heimeftir og at enda tvær yrkingar úr Grenlandi, yrktar við tjúgu ára mill- umbili. Hetta sæst eisini greidliga á yrkingarlagnum. Tann fyrra, »Undir sólarfjellum<, er meodernismukend, assosierandi við einstøkum orðum, náttúru- og mannalýsing frá avtoftaðari bygd. Tann seinna, »Nått í Nuuk«, er meiri beinleiðis politisk og spyr bersøg- in: >Hvussu leingi fer tú / at hava henda fóðurtunga gestin / inni á tær?< Sami spurningur kann setast í eðrum londum. Dagblaðið vs Allende Triði táttur er tann mest beinleiðis polit- iski við yrkingum um Vietnam-stríðið, um Evu Forest og Franco-Spaniu, um Chile og Salvador Allende og um Dag- blaðið og aðrar høgrakreftir, sum gleða seg, tá einaræðisharrar taka valdið. Eis- ini her verða mótsetningar tiknir fram, neyðin og pínan í útheiminum, meðan vit við botni fyri eyguni hugna okkum: Í nátt stynjar ein heimur í markleysari neyð. Í nátt svevur ein heimur trygt í vældubbaðum húsum, har eingi ljóð rekka inn. Í hesum tátti er eisini tann langa eina- reðan »Vetrarminni«, sum í einum erindi fyri og eðrum á baki við speisemi gjøgnumheklar teir ráðandi í Havn. Yrk- ingin snýr seg nevniliga um hevuðsstað- in og tekur steði í herrópinum hjá býráð- num: >Havnin skal skína!< og vísir síð- ani, at hetta loysunarorð skal takast við fyrivarni. Tað er ikki vist, at tann van- ligi maðurin og teir ráðandi hava somu fatan av, hvat setningurin merkir: Á landsynningi luftar so væl í kjallaraíbúðini og bernini snora og gráta av oyrnastingjum og læknarnir skriva reseptir og kjallarafereldur renna á apotekið og hjálpa Elkosin og dropar og Calcipén ikki so kann onkur hegnigur býráðslimur bert kuta trummuhindurnar burt — tað er bíligari enn at lata kommununa byggja tíðarhóskandi íbúðir til kjallarafólkið. Øll búgva tó ikki i kjallaraíbúðum, onkur býr á »the sunny side of the street«: Og Havnin skinur millum annað av hegtíðsklæddum samfelagsstuðlum á veg til veitslur sum kjallarafólkið hevur goldið. Havnin í erður víst nakin fram, uttan fernis, og lesarin, sum kanska hevur ver- ið so góðvarin, at hann hevur trúð tí, sum hevur verið sagt um býin frá al- mennari síðu, fær nú kroyst friðleysan ungdóm, bilar og spekulatiónsjerð upp í andlitið. Havnin er ein svartapottur, har pengarnir í odd og egg avgera, um trað- irnar skulu leggjast undir asfalt ella vera beiti hjá rossunum. Annað og meiri kemur so ikki upp í part. Fyrsta yrkingin í tåttinum, »Madur«, gevur í fáum orðum eina rámandi lýsing av, hvussu leikur fer fram í heiminum. Hon leggur fyri við: »Madur er / mans gaman« sigur so frá oyðing og eitraan og endar: maður var / mans gaman«. Tað gongur ein ófrættarámi av teimum fáu reglunum, ein farri av apokalypso, sum eisini kemur fyri í eðrum yrkingum í táttinum og seinni í savninum. Kjarn- orkubumban er framleidd og bíðar bert eftir at verða nýtt. Tey forfjónaðu Fjórði táttur er um deyðan og um tey, sum ikki eru sum vit, vit „tey skørpu«, ið Tarjei Vesaas letur Mattis í skaldsog- uni >Fuglane< nevna okkum. »Summarmorgun á Eiðinum< er kveða til náttúruna og alt í henni býr, eisini tey evnaveiku: barn mítt framtíðin er í nánd eftir ár í útlegd uttan eins og innanlands Hon vísir eisini til yrkingina >Heim- koma til fremmant land« við undirtitlin- um: »Einkarsystur á deyðastrá<. Í poet- iskum myndum verður lagnan hjá teim- um »Ødrvisi« lýst, fyrr send av land- inum, síðani »heimkoma til fremmant land / við kendum andlitnm«. Yrkingin er persónlig, men júst styrkin í ti per- Jóannes Dalsgaard sónliga ger, at hon hevjar seg upp og gerst algildug mynd av mannakorum. Enn rennur åin Seinasti tåttur í savinum byrjar við at gera lesaran varan við, at tilveran er hótt. »Ryggså« sigur frå, at »Enn renn- ur åin«, »enn eru síl i Ryggså«, »enn er mjólkin drekkandi / eina stund«. Vand- in, sum hongur uppi yvir okkum hevur ikki enn rakt, men møguliga er tað bert ein tíðarspurningur? Og vandin er um- framt dálking og vanligur fanansskapur manna millum — hungur og hall í einum parti av heiminum, meðan ein annar partur hevur stórar trupulleikar við ovurframleiðslu á ellum ekjum — hevuðsvandin er kjarnorkubumban og henni í helunum kjarnorkuverkini. „Meðan vit bíða eftir framtidini« og „Eitt tjaldur í Dounreay« eru báðar um kjarnorkuvandan. Tann seinna um verk- ið í Dounreay, og hvat ið kann henda, hóast trygdin er hundrað prosent, minst. Hin fyrra er ræðumynd av kjarn- orkutýningini, og tá hevundin vaknar úr marrudreymi kemur hetta erindið: Men eg sloti á nátt meðan barn mítt svevur trygt undir mínari lið eftir pumpuslegunum sum alda — í mjúka myrkrinum eftir einum endaligum milliardrødda nei ella tí endaliga brestinum. Ivin, óvissan er næstan tað ringasta. Latið okkum steðga ervitisfiskunum, áðrenn tann endaliga brestin. Hongur ein hóttan uppi yvir tær nóg leingi, er tað nærum ein lætti, tá ið hon verður sett í verk. So avlagaður er heimurin, at tú ert líka við at krevja gongd á, bara annan vegin, so má rekka ella stekka. Seinasta yrkingin, »Framtidin«, eggj- ar til stríð. Hon ger fyrst greitt, hver framtíðin er: bernini, regnið, fiskurin, taraskógvurin, hverjum tú heldur við: tí veika ella tí sterka. Men tú fært hana ikki latna upp í hendurnar: Framtíðin kemur ikki av sær sjálvari hon má skapast hon má takast frá teimum sum hava tikið sær einarætt til hennara. Ørindid omanfyri, sum er tað seinasta í savninum og haðani tittulin stavar, umboðar stak væl steðutakanina hjá yrkjaranum, ein steðutakan sum ferð eftir ferð kemur til sjóndar í yrking- unum: tað snýr seg um at vera virkin, ella verða bæði tú og heimurin reyv- rendir av hegrakreftunum. Sum tittulin jú sigur: einki kemur av ongum. Friðsæla — hóttan Yrkingasavnið er býtt í fimm tættir, og hvert táttur hevur sítt sermerki, og um somu tíð er ein logisk gongd frá byrjan til enda. Í stuttum kunnu tættirnir lýs- ast soleiðis | Barnaár, Il Unglingaår, III Vaksnaár við politiskum stríi, IV Deyðin, V Framtíðin sæð í lýsinum av týningarhóttan. Gongdin kann í hevuðs- heitum sigast at vera frá friðsælu um ágang til lívsoyðandi hóttanir. Mót- setningurin friðsæla-hóttan kemur mangan fyri og er ein hevuðsstrongur í savninum. Savnið er ikki merkt av trallandi bjartskygni, hinvegin er tað heldur ikki svartskygt — hygg bert at teimum frá- líku náttúrulýsingunum. Men politik- arin og yrkjarin Jóannes Dalsgaard — teir eru báðir til staðar í savninum — ger tað heilt greitt, at um vit ikki taka okkum um reiggj, so verður meguliga eingin framtíði. Jógvan Isaksen AAA 2 TS