týsdagur 17. november 1987síða 16

Síða 16 då Jógvan Isaksen q ummælir | | „Í fyrstuni var orðið, og orðið var hjá Guði, og orðið var Gud«. Soleidis leggur Evangeliið eftir Jóhannes fyri, og tað er tætt upp undir, at Gunnar Hoydal í yrk- ingasavninum >Hús úr ljóði“ kundi lagt fyri á sama hátt. Hann hevði tó helst sett eitt annað hugtak í Guðs stað. Men fyrsta yrkingin, >Landið<, byrjar nærri Fyrstu Mósebók, umhvervið verður leysliga teknað. Oyggjarnar verða sædd- ar uttanifrå. Sæddar er nú so nógv sagt, tí tær eru bert har onkustaðni í regnin- um, mjørkanum, táminum: Har í tí váta regninum í skybøklunum sum bólta um duldar tromir, aftan fyri rokið av sjogvi og tara, inni í taminum, í ljóðinum av mjørka og mýru, í regnfossum av ljósi, upp gjøgnum ælabogar inn í dagin, har. Bít merki í ta symmetrisku uppbygg- ingina, hvussu yrkingin byrjar og endar við sama staðarhjáorði, men hvussu tað um somu tíð er ein gongd innan tann regluliga karmin. Fyrst er bert ein hóm- an í vætuni, men so fæst vissa, og tað við lít. Ljósið kemur ikki spakuliga í ein- um undanferligum glotta, tað kemur sum áarferi og tí í helinum sáttmála- tekinið. Dagurin, landið, heimurin er komin, og hesi skulu aldrin aftur týnast. Lýsingin er sum ein feðing, sum ein skapan. Her eru væta og ljós, fyritreyt- irnar fyri ellum lívi. Leikur kann byrja. Og tað er ikki eiti á leikur, lesarin fær at sjá. Yvir háls og herðar verður hann tveittur mitt inn í hurlivasan, inn i nalvaskoðan, rustaðar blikktekjur, skaldskap, bygdatún, veðurtíðindi, tjøldur. Í stuttum: Føroyar. Landið, sum er heimsins nalvi, línan, sum restin av verðini hongur í. Landið, har uttan fyrilit verður tikið við ellum, sum kemur uttaneftir. Hoyr hvussu bil- arnir verða lýstir at hóska í foroyska umhvervi: Bilarnir, smíðaðir til mjúkar túrar tvertur um ameriska fastlandið stoyta seg við lágari pannu og breiðari hekku í brekkurnar, tíðindablaðið skruvurnar á ytsta gevindi og leysar handilstenn sum grðsla í kjaftinum g Liv og list Í hesum inngangspartinum eru ikki bert lýsingar av landinum, bynum og nærum avtoftaðum smábygdum. Eitt annað grundarlag, eitt steði undir tilveruni tekur sín sjálvsagda sess millum hinar heimsstuðlarnar, tað er at yrkja. „At yrkja« sigur frá trongdini at orða um- heimin, hvussu orðini av sær sjálvum búnast og >bresta sum vekstur, / ið ikki orkar longur / at goyma sín varma«. Eydnan tykist fullkomi. Tað er hon ikki. Annað eridi sigur frá, hvussu lív og list ikki altíð sampakka, hvussu skald- skapurin, um hann ikki er nóg grund- festur, fer sína egnu leið, svíkur dagin, svíkur lívið. Yrkingin leggur fyri við fyrijáttan og samljóði, men friðsælan er ikki haldgóð, og ein annar veruleiki verður vístur lesaranum. Í hesum eru áminningar um skaldskapin hjá Janusi Djurhuus, har folsk friðsæla júst er eitt hevuðstema. Útvarpsorð Tað eru eisini onnur orð til t.d. útvarps- orð, og »Døgurdatid« ger skemtiliga mynd av túrinum heim til degurða, „nakað seinur«, har frásegumaðurin hoyrir partar úr degurðasendingini. Hann eins og loypur stein av steini og hoyrir eitt brot her og annað har, og næstan sum var tað stereo verður flutt úr eðrum oyra í annað. Eingin, sum gongur ímillum hús tjúgu minuttir yvir tólv og eitt korter fram er í iva um, hvat meginparturin av Feroya fólki tekst við. Aftan fyri humorin krógvar seg ein kritikkur av okkara siðmenning, av tí mátanum vit handfara tað rikidømi, vit hava fingið latið upp í hendurnar. Hvussu . líkasæla og slúkni brongla tilveruna á øllum ekjum. Hvussu spælt verður við orðunum, hvussu hugtek verða júkað og meylað, so vit at enda trúgva teimum uttan at hugsa sjálvi. Hvussu orðið frælsi verður trúttað niður í børn og vaksin og tíðum kemur i bland við at vera frelstur. Ella kanska er tað við vilja? Yrkingin »Frælsi« endar við hesi dýpandi mynd (og sjálvandi gongur Utvarpið): doktarin skrúvar harðari frá, áðrenn hann fer í skápið eftir loynifløskuni; úti í mottøkuni verður omman skrivað upp á bíðilistan. Hon dugir sálmin tey syngja aftan á lestur. Lágmælt hús Annar partur hevur dám av, at Gunnar Hoydal er býararkitektur í Havn, og ir. 131 — 17. november 1987 SR EA KE BÆR 55 fleiri vrkingar eru løtumyndir av byggi- og graviarbeiði. Høvundin gevur tilfari g og bygningum lív, og brigslar húsunum, at tey eru ov lågmælt og tosa ov lítið. saman. Myndirnar eru beinraknar og mangan spennandi, men ikki ohugna- ligar. Og so verður »Longsul« knappliga trýst upp í andlitið á tí ófyrireikaða lesaranum. Hon er á sín egna undir- spælda máta gor og gall og illsinni, og tú leitar til fánýtis eftir einum blíðkandi blunki. Rikard Long yrkti í »Summarvisu« um tað rangverga í at leingjast av landinum, tá tað er vakrast: »fagurt skein sól yvir silvitnis sundu, / dróst mær mín hugur av landi«. Hjá Rikardi merkist ein feril av samvitskubiti. Gunnar tekur harðligari til og fer eisini longri enn Rikard Long, har útlongsulin er longsulin eftir upplivingum. Hjá Gunnari Hoydal verður myndin víðkað til eisini at fevna um ta kós, okkara sam- felag og okkara partur av heiminum halda. Vit hava strítt okkum til hampu- lig kor, vakurleikin er rundan um okk- um, um vit tíma at hyggja. Hví vilja vit so tað niðurbrótandi og ljóta?: Klíggjandi hetta vakra fødilandid leingist okkum eftir spýggjuni, goysandi í ollum litum niður á sorað glas. Upplivingin av landinum avmarkast, tað gerst brúkaratilfar. Kanska er tað so, at mótsetningarnir sum búgva í okkum eru motorurin, og vakurleikin bert kemur til sjóndar á leiðini móti týning? Døkkar dýpdir Triði partur er tann mest persónligi, tann parturin, har yrkjarin ikki bert er eygleiðari í tryggari fjarsteðu, men sjálvur stendur í veði. Her eru vakrar og vælorðaðar kærleiksyrkingar, mangan í suggestivari rútmu, men eisini yrking- ar, har hann er í hornatøkum við sålar- ligar dýpdir. Dýpdir, hann ikki stórt meiri enn hómar, tíanskil hevur tamar- hald á. Partur av hesum eru orðini, sum í yrkingini »Bjargadur« díkja hann so undir, at hann sekkur og fer rekandi gjøgnum dulvitsins hav, og at enda reinsaður verður skolaður í land: »umsidir orðleysur, I umsidir bjargadur«. Yrkingin er frågera mynd av skapan, og ti pinu sum er saman- tvunnin vid henni, og so tå leikurin er av, verður hann gjøgnumseyradur av einum fløvandi lætta. Enn einaferð er sloppið. Einum slepst tó ikki undan — ikki tí, livst so spyrst — og tað er deyðanum. Men lýsingin hjá Gunnari Hoydal er ød- vísi. Deyðin er ikki fíggindi, men partur av lívinum, gevur tí brigdi, og er sum ein varðeingil altíð í nánd. Niðursteðan er: »fylgisveinur / felagi / deydi«. Gunnar Hoydal: Hús úr ljóði. Yrkingar. Forlagið Tyril 1987. 84 s. Veiðigleði Teir fimm partarnir, sum »Hus úr ljóði< er býtt sundur í, eru ikki allir heilskapir og einsháttaðir. Bókin er greidliga eitt savn, og tá fer altíð onkun yrking at detta burtur úr bólkaskipanini. Men tað ger jú heldur einki. Ein tilik yrking er »Fongur«, sum er sett at loka tann >persónliga< partin, men heldur tykist at hoyra heima í tí eftirfylgjandi. Hon er um veiðigleði, um darrandi kenslur, tá fongurin nærkast borðinum, men eisini um, at onkur skal gjalda fagnaðarrokningina og um deyðs- estetikk: og sjógvur fossar úr opnari sól niður í eygnalok so blonk sum skyggjandi skræður Lisin í fluttari merking og við eitt sindur av vælvild, so er tað meguliga ikki fullkomiliga ógjerligt at fáa yrk- ingina at sampakka við tær, har tey eksistentiellu korini handfarast. Næsti partur er settur saman av trim- um stak ymiskum yrkingum. Av eini modernistiskari = assosierandi fugla- lýsing i einføldum kalligrafiskum mynd- um. Av eini yrking sum eitur »Skermar«, og so kunnu øll gita, hverjir skermarnir eru, men teksturin hevur meira enn hesar í sær. Og so av tí longstu yrkingini í savninum, »Grind«. Umframt at vera lýsing frá boðunum um drápið til dansin, so sigur hon eisini frá eini kosmiskari lívsfatan, har alt lív A EEN