leygardagur 21. november 1987síða 20

DE |“ UN sj Wi ÆG tíðindablaðið 7 Jógvan | Isaksen ummælir Vit hava í Feroyum havt teknað bleð akkurát líka so leingi sum í hinum Norðanlondum; tað vil í hevuðsheitum siga síðani 2. Veraldarbardaga. Rætti- ligt dik kom tó ikki á hetta útgávuvirk- semi fyrr enn í 60-unum og 70-unum, tá bleðini skolaðu inn yvir okkum sum ein flóðalda. Henda flóðaldan stendur við enn, ja, er heldur vaksandi. Men mót- vegis grannalondunum, so hava vit ikki eitt ávíst orð fyri hesum blødum. Van- liga siga børn og vaksin »tekniseriir«, nýta altso danska orðið »tegneserie«. Á svenskum eitur tað »tecknade serier«, á enskum »comic« ella »comic strip«, somuleidis å tyskum og ødrum målum við. Amerikanski upprunin er sjónskur Fyrr ella seinni mugu vit finna okkara a orð, ella er tað kanska longu til? tið okkum fara í orðabekurnar. Fer- ovsk-donsk orðabók hjá M.A. Jacobsen og Christiani Matras kemur ikki nærri enn »myndablad billedblad<, men tað er jú ikki tað sama. So er frægari fongur kabindinum hjá J.W.H. Poulsen, tí har r »myndasøga = tegneserie«. I orðabók hjá Jóhannesi av Skarði er einki, men í Ensk-føroysk Donsk-feroysk DOK hjá sama manni er »cComic = søga«. F vit nú til Jógvan við Anna og Feroysk Málspilla og Málrekt finna vit »teknirød« ella »dråttrød«. (Tað er kanska hiðani orðafellið »Fanin er tungur í dråttri« stavar?) Samdir eru málmenninir ikki Hvat hava so týðararnir av hesum báðum teknaðu blødunum gjørt? Hvat orð hava teir valt? Einki av teimum, men hver sína samanseting. Á bakperm- uni á Tintin skírist hendan »teknisøga«, og á Valhell »myndarød« Hvat er so tað frægasta orðið? Líka veit eg, men kanska »teknisøga«, tí tað vísir til, at hetta snýr seg um teknaðar myndir og ikki fotomyndir. Hvat fyri orð vinnur, ella um bæði fara at liva lið um lið, kann vera tað sama, bert vit sleppa undan tí bronglaða »tekniseria«. Eitt sindur um teknaðar søgur Tað eru ymsar metingar av, nær og hvussu teknisegurnar komu upp, ella um tær kanska altíð hava verið til. Onkur vil halda, at steinaldartarvarnir í Altamira-holunum í Norðurspaniu eru teir fyrstu leikararnir í eini teknisegu. Hesar myndirnar eru meira enn 30.000 ára gamlar! Lítir tú at egyptiskum málningum og hieroglyffum, eru hesir ikki ólíkir tí, vit kenna frá nútímans blødum. Koma tit til Rom, so hyggið inn í Titusbogan, ið stendur á Via Sacra í eðrum endanum av Forum Romanum. Her er eisini ein sega, í hesum feri ein høgd myndasøga, sum sigur frá sigrin- um yvir jødarnar og oyðingina av Jerusalem í ár 70. Biblia pauperum, fá- tækramannabíblian, kom á fyrsta sinni um ár 1200, og hon er sett saman av um- leið 50 myndum, sum lýsa tær týdn- ingarmestu hendingarnar í Gamla og Nýggja testamenti. Og tann stutti teksturin, sum greiðir frá myndunum, er ofta settur sum skriftrulla, ið kemur úr munninum á persónum. Tað er sjálvsagt, at mangur í hesum samanhangi fær hug at gera sammeting- ar við tær teknaðu segurnar á okkara degum. Frægast er tó nokk at taka dagar ímillum. Omanfyristandandi stutta gjegnum- gongd vísir, at tú innan mentanarfram- leiðsluna úr gomlum degum altíð kanst finna okkurt sum minnir um nútímans myndasøgur. Tú kanst uttan ihald peika á gamlar holuveggir, papyrusrullur, krukkur og tapet. Tað finnast skemti- teknarar upp í rúgvu frá 17 og 1800- talinum flestøll kenna keipumyndir- Napoleonskriggjunum, sum nar plaga at vera prýddar við. nar (frå segubekur Alt hetta er nú av ivingasomum virði, tá tosað verður um teknisegur ella teknirødir. Av tí einfaldu orsøk, at hesar eru listagrein fyri seg og ein amerikansk rad vast menn Yellow K sum stóð i New York Worid februar 1896f er heimsins fy ) í Ve arin Richard Felton ilt hevði gjørt eina rød av myndu fra fátækrabýlingum í New York. Í miðjuni á hverjari mynd hevði hann sett ein smádrong í gulari nátt- skjúrtu, hesum líkist plaggi í hvussu er, og á tí stóð ymiskt skrivað. Longu frá fyrsta degi varð >The Yellow Kid< stór- liga fagnaður, serstakliga av bernum, analfabetum og immigrantum, sum ikki dugdu enskt Amerikanski segumaðurin Coulton Waugh sigur, at tað er av trimum grundum, at >The Yellow Kid< kann skírast sum heimsins fyrsta teknisega í nútímans merking: Í fyrsta lagi kemur teknarin við einum persóni, einum skap- ilsi, sum javnan kemur fyri, og sum ein fjøld av fólki tóku til sin. Í aðrum lagi er teksturin inni í myndini, meðan tað sum var til av royndum at gera teknisegur í Europa hevdu erindi undir biløtunum. Í triðja lagi stóð >The Yellow Kid< í dag- blødunum. Størstan tydning hevur helst hetta seinasta. Teknisøgurnar eru gjørdar fyri at selja fleiri blød, og tad gera tær. Eisini i dag. Teknisøgur i nåtimans merking koma upp, tå gondg kemur å kappingina millum nútímans blødini. Nú er vøsad nóg mikið um upprunan Nr. 133 — 21. november 1987 Árni Dahl við einum hefti av Valholl, sum hann hevur týtt til foroyskt til teknisøgurnar, men eg helt, at nú tær fyrstu komu út í bók á feroyskum, skuldu nekur orð sigast um seguna. Hevur onkur hug at kunna seg meira við upprunan o.s.fr. hjá tekniseguni, so finst fitt av bókum um hetta evni, kanska ikki so nógvar á donskum, men á enskum eru tær óteljandi. Bókasevnini eiga helst okkurt um hesar segur og hesi blød, ti júst bleðini svara fyri stórum parti av útláninum á einum bókasavni í dag. Unglingin í plusfours Teknisegurnar, ið nú eru komnar á fer- oyskum, eru Tintin >Hin gátufera stjørnan« og tvey tey fyrstu heftini av Valhell. Tintin munnu tey flestu kenna frammanundan. Hann er ikki nakar árs- ungi. Tær fyrstu myndirnar stóðu í ein- um skótablað um 1930 og snúðu seg um hendingar í Sovjettsamveldinum, og tað var ikki smávegis sum fyrifórst tí unga blaðmanninum Tintin. Blíður mótvegis Sovjettsamveldinum var hann ikki, og í tí næstu seguni var Tintin í Kongo og legði nekarunum lag á. Sjálvir vóru teir jú ikki ferir fyri at fáa skil á. Í hesum báðum fyrstu søgunum vísti belgiu- maðurin Hergé, at hann var barn av síni tíð, og at Belgia eisini var eitt hjálanda- veldi. Seinni gjerdist tann politiski parturin minni sjónskur, og sterri dent- ur varð lagdur á skemtið. Og júst skemt- ið og tann einfaldi og um somu tíð ógvu- liga nágeiniligi teknihátturin hevur tryggjað Tintin steðuna sum ein av teimum mest umhildnu teknisegunum millum bæði bern og vaksin. »Hin gátufera stjørnan« er frá 1942 og hoyrir heima i miðpartinum av teimum nekrum og tjúgu Tintin-bókunum. So- statt fylgir forlagið Dropin tí somu rað- fylgju sum á donskum, og hon er heldur ikki tann ringasta. Tær elstu av segun- um eru ikki líka góðar sum tær eftir- fylgjandi, so hví ikki byrja á tryggari grund, so tú fært at síggja, hvussu mót- ER rer % FH F - eee, RAE