týsdagur 1. desember 1987síða 12

at Hvussu verður streymur til? Sum lesarar okkara vita, so hava vit á baksíðuni í okkara sein- astu bloðum havt yvirlit yvir rákið (vestfallskyrrindini) í nokr- um av hevuðsfirðum okkara. Hesar hentu upplýsingar, sum eisini framyvir verða at finna á baksíðuni í hvorjum Sosiali, hava verið so væl móttiknar av les- arum okkara, at vit heittu á streym-heimildarmann okkara, sjó- mansskúlalæraran Ólav á Heygum, um í stuttum at greiða okk- um frá, hvussu eitt nú streymur verður til flóðaldu aftan á sær á jerðini. Henda flóðalda er Um streym verður sagt, at hann er harður ella jørdina er so stór, verður henda flóðalda væl minni RN cgSiglurin spakur (góður). Tá tað er harðasti streymur, verður sagt, at tað er mysing. Tað er umleið ein vika millum harðasta og besta streym (streymloysu). Tað er fyrst og fremst mánin, sum ger, at vit hava sjóvarfallsstreym. Við tað, at mánin ferðast kring jerðina, ger atdrátt- armegi hansara á jerðina tað, at hann dregur eina seinkað Í - 2 dagar í mun til stødu månans. Månin hevur ikki altid somu fjarstødu frå jørdini. Ju nærri hann er, størri atdråttarmegi og harvið størri flóðalda, og harðari rekur. Mótsatt tå mánin er longur burtur frá jerðini. Sólin skapar eisini eina flóðaldu, men av tí, at fjar- steðan millum sólina og tess enn tann, mánin ger. Fyri betur at skilja omanfyri nevndu viðurskifti, kunnu vit hyggja at strikumynd- unum niðanfyri. Eins og navigasjón annars, verður roknað við, at jerðin liggur still í rúmdini, og at månin, sólin og ell onnur himmal- likam mala runt um hana. ff - — - — - ——— ZEN 4 4 VM VÍ JA JJ Y JP f Ej pA Í i Mynd 1 — Byrjunnarstøda. Niða, ella tendring (Månin er myrkur). Flóð- aldurnar báðar virka sama veg. 1 - 2 dagar aftaná er harðasti streymur. -/ Í, KA Á N — > 1 Mynd 2. Eftir einum samdegurði er sólin nú komin eina ferð runt jørdina. Mánin er tó ikki komin runt enn, ti hann hevur umleið try korter longur um ferðina. Sum myndin vísir, virka flóðaldurnar nú ikki sama veg — streymurin linkar. Mynd 3. Enn eitt samdegur er liðið, og sólin er komin enn eina ferð runt jørdina. Mánin er nú í síni ferð runt jørdina seinkaður umleið hálvan annan tíma í mun til sólina — streymurin linkar. Nr. 137 — 1. desember 1987 Mynd 4. Nú leypa vit fram til 7. samdegur. Mánin er nú seinkaður fjórð- ings umfar í mun til sólina. Nú er tyrra kvarter — mánin er hálv- ur. Atdráttarmegin hjá mánanum og sólini virka nú soleiðis, at tann samlaða flóðaldan hevur sítt minsta virði. 1 - 2 dagar aftaná er besti streymur. Mynd 6. Nú eru góðir 7 dagar lidnir síðan fyrra kvarter. Nú er fullmáni, flóðaldurnar virka nú aftur sama veg, og um 1 - 2 dagar er aftur harðasti streymur. Mynd 7. Umleið 7 dagar aftaná fullmána hava vit seinna kvarter. Flóð- aldurnar virka nú aftur hver sín veg, t.v.s. tann samlaða flóðald- an hevur nú aftur sítt minsta virði, og vit hava fyri aðru ferð besta streym um 1 - 2 dagar.