hósdagur 28. apríl 1988síða 8

S ða 8 at stovna og reka fríar skúlar Sum yvirskrift fyri hesum blað, Sosialinum, standa trý orð: >frælsi — javnað- ur — brødralag«. Gomul hugtøk — men minst lika nytilig i dag sum fyri øld- um síðani, tá tey komu fram. Spurningurin er, hvussu vit nýta tey. Duga vit at skilja ímillum hesi trý hugtøkini — hvar tey hoyra heima? Tí á skeiv- um stað virka tey ímóti heildarætlan síni og úti- hýsa hvert eðrum. Frælsi í vinnulívinum gevur ikki stórvegis pláss fyri breðralag: javnaður á mentanarøkinum kann ikki sameinast við frælsi I orðaskiftinum hvert pláss skal vera fyri um, fr íum skúlum umframt fólkaskúlanum, tykist at vera ein sera óheppin hugtakinum 1 »javnad« ny t sið av »likastilling« ell fatan av hugtakinur »frælsi« Oddagreir Sosialinum og tervandi samreða við Landsskúla JúSlajurm Bern eru ikki líkastillað ey koma í skúla. Tey koma við so ymiskum gávum og evnum, við so ymiskari personsmensku og ur so ymiskum heim- um. Fólkaskúlin býður teimum ellum líka undir- vísing — og í besta lagi serundirvísing til teirra, sum av eini ella aðrari orsek ikki kunnu liva upp til »likastillingina«. Kort- ini elur hann »taparar«. Í somu oddagrein verð- ur eisini sagt „Fær privatskúlaprinsippið loyvi til at koma fyri seg ður KK es] 1 n1 ØroVvSK Ka K KUT v K K é stuð una, á t hava SKUla tjak og meiningar Vit gera lesarar okkara varugar við, at treytin fyri at fáa lesarabrøv upptikin undir hesum teiginum er, at blað- stjórnin veit, hver hev- ur skrivað brevini. fyri »vanliga« fólkið og nakrar skúlar fyri elituna. Elitan fær meguleikar at keypa sær tær bestu lærarakreftirnar, meðan fólkaskúlin fær uppaftur = - A labs AA tl} verri arbeidsmøguleikar, enn hann hevur i dag«. Kann greinskrivarin ikki hugsa tann møguleik an, at onkur metir fólka- skúlan sum ein skúla fyri »elituna« og vil stovna ein frian skula fyri tey, sum ikki eru »likastillad« í fólkaskúlanum? Og hvussu kann ein sosialdemokratur við virð- ing fyri sær sjálvum og rerslu síni koma til ta niðursteðu, at tær bestu lærarakreftirnar eru tær, sum lata seg keypa av elit- uni? Sambært nevndu grein- um eru umsteðurnar ikki so góðar í fólkaskúlanum; og tað munnu vera fleiri, ið kundu ynskt sær ein betri skúla. Skal prinsipp- ið um líkastilling, javnað, so brúkast til at forða fyri, at nakar roynir at finna nýggjar og betri leiðir? So- leiðis gerst »javnadur« amboð hjá ítarstu aftur- haldskreftum! Jú, javnaður og brødra- lag eru góðar hugsjónir, men soleiðis nýtt í skúla- skapi virka tey beint ímóti síni egnu ætlan og ímóti tí triðju hugsjónini: frælsi Frælsi læraranna Fólkaskúlin, ríkin sam- bært lógum, samtyktum av politikarum, krevur sjålvandi, at lærararnir halda seg innan fyri hesar lógir. Eisini lærararnir eru stongdir inni í kravinum um líkastilling. Sambært Landsskúla- ráðnum kann »royndar- virksemi ... fremjast innan fyri fólkaskúlans karmar« (Sosialurin 8/3-88). Men ein lærari, sum skal nýta ta tíð og orku, sum skal til fyri at fáa undantaksloyvi frá ellum teimum lógum, reglugerðum, lesiætlanum og próvtekukrevum, sum Nr. 48 — 28. apríl 198 sett eru av politikarum, landsskúlaráð, skúla nevnd, skúlastjóra og lærararáð og so ellum teimum óskrivaðu lógu num aftrat hann hevur ikki nógv frælsi eftir til at fremja »royndarvirksemi« Í Frælsi foreldranna Í einum og hverjum skúla eru endamálsorðing, undirvísingarhættir = og undirvísingarinnihald runnin úr ávísari menn- iskjafatan, úr ávísari heimsfatan. Aftan fyri eina pedagogiska ætlan er altíð ávís lívsáskoðan, meir ella minni medvitað Foreldur, sum senda bern síni í fólkaskúlan, mugu hava trygd fyri, at undirvísingin har sam- svarar við tað innihald, følkaskulin sigur seg hava. Hetta setur sjálv- segd mark fyri royndar virksemi í fólkaskúlanum Hinvegin mugu foreld ur, hvers menniskja- og heimsfatan er eðrvísi enn tann, fólkaskúlin byggir á, hava líka so sjálvsagd- an rætt at geva bernum sínum eina skúlagongd, ið samsvarar við lívsáskoð an teirra Hetta snýr seg ikki bert ð í undirvís um ingini. Tað er meira sjálv fatanin av menniskjanum, av barninum Hverja steðu hevur lærarin til LÅ folkaskulin dar ollum lika undirvising