hósdagur 7. juli 1988síða 9

Nr. 76 — 7. juli 1988 um førum enntá Guds útvaldu. Broederband Tað er eisini neyðugt her at leggja afturat, at longu í 1920-árunum tóku boar seg saman í eina sam gongu, sum seinni varð loynifelagsskapurin Broederband, fyri at vinna politiska valdið aftur frá bretum. Hetta felag, sum telur umleið 12.000 limir, man vera eitt tað maktfullasta í heim inum, og allir forsetisráð- harrar og næstan allir ráð- harrar, ið hava verið í Suðurafrika síðan 1948, eru ella hava verið limir í hesum felagsskapi. Ein slik politisk staða hevur sjálvandi elvt til mótsteðu frá hinum fólka- bólkunum, og gongdin hesi seinasti umleið 40 árini hevur bert gjert mótsetningin størri, sam- stundis sum stýrið hevur tikið fastari og fastari tak um samfelagið. sum Uppbýting av følkasløgum Ein av fyrstu lógunum, sum Tjóðskaparstjórnin setti í gildi, var at skrá- seta fólk (Population Registration Act of 1950). Øll høvdu skyldu at skrá- seta seg undir sinum fólkaslagi. Í alt vóru tríggir bólkar hvít, litt og afrikanar. Bólkurin við teimum littu varð aftur býttur sundur í aðrar bólkar asiatar og fólk, ið vóru blandað. Aðrar lógir vóru, sum býttu afrikanar upp í átta hevuðsbólkar Sum grundarsteinar undir apartheid bera hesar lógir í sær, at munur er á fólki Hesar lógir bera í sær, at tær steðga ellum persón ligum og felagssligum til knýti millum fólkaslegini Vinskapur millum fólka sløgini verður eisini dømd ur sum lógarbrot. Hundr að tílíkar ákærur eru á hverjum ári Tann komin millum fólkaslegini fjarstøda, ið er av hesum áðum, hevur ikki einstaklingin, men eisini forðað fyri, at hvít kunnu bara isolerað hvíta fata veruleikan hjá svert um Sundurskiljing av félkasløgum Tá ið liðugt var at flokka fólkaslegini, stig at skilja tey hvert frá eðrum Í 1950 komu lógir, ið soleiðis at fólkaslegini ikki búðu varð næsta býttu landið upp saman (The Group Areas Act of 1950) Hesar lógir hava verið eitt nent vapn hja stýrin im at ræna ognirnar íirá jmum uttu g aslatunum, ti hesi IOIK Imóti sinum Vviija vórðu num nemi til onnur øki. Til 1980 véru 116.200 húski flutt á henda hátt. Nógv tann stersti parturin vóru litt og asiatar. Henda ófrælsa flyting fór fram uttan fyri lit. Óvist var, um nakað var at búgva í á tí stað- num, har fólkið varð sent. Avleiðingarnar av hes- um vóru, at 4 dómstólar vóru settir á stovn í 1981 Hesir blivu undirdýktir av klagum um litt og asi- atar, ið búðu »6logliga« á hvítum økjum, tí tey vóru „íbúðarleysÉ Í 1945 kom lóg, ið savn- aði afrikanarar í tætt- bygdar býarpartar. Hesir komu at liggja beint við ídnaðarekini hjá teimum hvítu. Fyri at fáa loyvi at búsetast har, skal viðkom- andi hava búð á ekinum alt lívið, ella hava arbeitt hjá sama arbeiðsgevara í 10 ár. Tann, ið kann lúka hesar treytir, fær eitt gestapass, ið sigur, at bert er loyvt at dvelja á stað- num í 72 tímar Ferðandi arbeiðsfólk kann bert búgva í hesum býarpertum, meðan il mánaða arbeiðssáttmálin stendur við. Í hesum tíðarskeiði verða tey hýst í barakkum. Ein rúgva av lógum, sum á strangligan hátt stýra ferðum, gerðum, ar- beiði og bústað hjá afri- kanarum, eru kendar und- ir navninum, passlógir (Pass Laws). Hver einasti afrikanari yvir 16 ár skal bera pass (í 1952 broytt til ávísingar- bók). Har stendur, hvar tú skal arbeiða og búgva, um tú hevur rætt at ferðast millum ávís eki, ella um tú gongur í skúla. Um tú ikki vísir fram títt pass, tá ið tú verður spurdur, ella um tú íkki hevur rætt stempul i pass- inum, verður tú revsaður eftir revsilógini, ið annað- áleggur sekt ella fongsul. Á hverjum degi verða yvir 2000 fólk tikin fyri brot á hesa lóg Hóast hart trýst frá um hvert heiminum, eru passlógir so at siga óbroyttar stýrið ferð eftir ferð við yvirlýsingum um, at farið er undir at av aka tær ella broyta tær Hesar lógir og lógirnar um varta arbeiðskraft (Black Labour Act of 1964), sum tyra setanina av svertum igjøgnum ivisar arbe iðsskriv kemur irbeiðarum stovur, hava gjørt afrikanarar til langar í ávisum stervum 1 mfelagnum Sagt verður, at hesar „arbeiðslógir eru til fyri at avmarka streymin av | svørtum til tey »hvitu« økini, men i veruleikanum eru tær hornasteinurin i ætlanunum hjå apartheid styrinum, HEIMLANDS- POLITIKKINUM Heimlond Síðst í 50-árunum vóru reið vir at 3 teirra harravald var í vanda, bæði av trýsti frá afrikanarum og vegna ta fordeming, sum tey fingu uttanífrá Nú var stundin komin at seta í verk dyggasta amboðið, sum apartheid ráddi yvir; nú skuldi fremjast landsumfatandi LANDSÚTSKIFTING, og við henni skuldi polit- iska framtíðin hjá teimum svertu og hvítu gerast av Amboðið var BANTU STAN-ætlanin (fyri at vill- leiða, kallaði stýrið hetta heimlond) Eftir hesi ætlan skuldu afrikanar flytast til karg- astu landaøkini, ið eru uttan um ídnaðarekini. Í vídd er hetta umleið 13% av ellum landinum. Restina av landinum sita tey hvítu á. Tað man ikki vera av tilvild, at á hesum 87% er alt ríkið- demið í Suðurafrika: nám ídnaðareki og fruktabesta lendið Endamálið tá eins og nú er greitt Øll Bantustanøkini skulu broytast til sjålv stødug ríki. Á henda hátt missa allir afrikanar sudurafrikanska rikis borgararættin. Tå hetta var gjørt, åttu afrikanar onga von um nakra åvirk an á buskaparligu og politisku framtíð land sins Av tí at hesir partar ongan meguleika hava at feða fólkið, ið er flutt haðar, er tað eyðsæð at heimlandspolitikkurin lands- onki annað er fyri tey hvítu í Suðurafrika enn bilig arbeiðsmegi. Tey kunnu við hesum siga, at tey útvega arbeiði til milli- ferðaarbeiðsfólki tíð hava suðurafri ónir av Um kanar mist kanska rættin Harafturat somu afri ríkisborgara kemur, at afrikanar bert kunnu vera í Suðurafrika ferir fyri at framleiða. um teir eru irbeiða ella „Óneyðuga uppihangiå« sum ráð- harrarnir fyri bantumåls- økini kalla familjuna, tey sjåku og verða flutt til landspart- arnar arbeidslevsu SA sosialurin } Endamálið hjá teimum hvítu í Suðrafrika verða umgyrd av 10 sjålt er at staðugum londum, sum eru noydd at selja teimum bíliga arbeiðsmegi Suðurafrikanska stýrið noktar at hava nakra á- byrgd av fátækradómin um og tí stóru mannfjeld, sum býr í Bantustan- landspertunum. Mótstað- an innanlands og uttan- ífrá hevur tó fert við sær, at apartheid-stýrið hevur trupulleikar Enn hevur onki land tikið undir við at Bantustanlondini eru sjálvsteðug. Um somu tíð, sum yvir- lýsingin kom um, at Transkei í 1976, sum tað fyrsta, var gjert sjálv stødugt, fordømdu Sam eindu Tjóðir stovnanina av Bantustanlondunum við tí grundgeving, at hetta var eitt vápn til tess at tryggja ómenniskjaligu stevnu apartheids og at sundurlima tad land, id øll tjóðin eigur í felag. Eisini tryggjar hetta hvíta minnilutanum alt ríkidemi landsins og rænir øll sjálvsegd mannarætt- indi frá svarta meirilutan- um Tey littu fáa umboð til tingið Fyri stuttum hava indar og tey littu fingið loyvi at velja nekur umboð til Síða 9 suðurafrikanska tingið Hetta tiltak fekk ikki ser liga stóra undirteku frá hesum báðum fólkabólk um. Tey svertu hava framvegis onga umboðan, men vónandi er hetta eitt tekin um ein vissan lætta av tí politiska trýsti, ið flestu borgarar í Suður- afrika liva undir Í hvussu so er vísir hetta, at mótsteðar móti og fordemingin av apart- heid hevur givið úrslit. Kelda: Serblað av Skúla- blaðnum hjá Feroya Lær- arafelag í samband við Norrent Dagsverk.