hósdagur 7. juli 1988síða 8

Síða 8 tíðindablaðið Frá LFÚ, Landsfelag foroyinga í útbúgving, og MFS, Meginfelag foroyskra studenta: - 7. juli 1988 —— Nr. 76 Suðurafrika stendur fyri órættvísi og ójavnaði. Hetta land er av ríkastu londum heimsins og tað land í Suður- afrika, ið hevur mest náttúruríkidomi. ið við tað, ið vit kenna Skilnaðarpolitikkurin 17 g g sa C t€ våmvkt bir Cy cott sum Ættind SÁ tmálanum Suður frika frá lond vrsf OL stýrið við lógum try ggja henda mannamun Tað hvíta niður- setufólkið ey fyrstu fólk, vit kenna til í Suðurafrika, hottentottar og busk menn. Tá ið Bartelomeo Dias í 1497, sum skipari á fyrsta europeiska skipin eru um har á leiðum, sigldi runt um suðurendan á Afrika, Kap Agulhaes, vóru tað hesi fólkasleg. ið har valdaðu: longri norð- uri å eysturstrondini mettu hesir europearar nekarum, sum vóru við at taka sær vald longur og longur suðureftir um So hvert sum í landin europear ar legdu og fleiri landaøki Sudur- og Eysturasia undir seg, og hesi øki komu at fåa størri og størri búskaparligan týdning fyri Europa, vaks skipaferðslan suður um Afrika alsamt. Ferðin úr Europa til Asia og aftur tók langa tíð tá í tíðini, og hetta ferdi við sær, at sjó- menninir ofta fingu trota- sjúkur av tí, at maturin gjørdist ov gamal og vatnið ov vánaligt. Tí fleiri njetagsiigu stor Olli Jan van Riebeck, í apartheid J mannarættindl hjá Sameindu Fy fekk nederlendski læknin, 1652 útvirkað, at nederlending ar løgdu eina stød å landi við Kap Góða Vón, har teirra skip so kundu leggja at landi og fáa tað, teimum tervaði. Í fyrstu atlegu komu 300 bendur, men so við og við komu fleiri niðursetufólk. Hesi fólkini vóru tey, ið komu at bera navnið boar. Teir legdu sterri og sterri eki undir seg í Kaplandinum, oftast í bardegum við hottentottarnar, sum búðu har frammanundan Bretska hersetingin Eftir kollveltingarkríggini í Europa í 18. eld eydn- aðist bretum at herseta Kaplandið; hetta ferdi við sær, at eisini bretsk niður- setufólk fóru haðar, og sum frá leið, vaks spenn- ingurin millum hesar báðar fólkabólkar. At bretar í 1833 tóku træl- dóm nekara av, var ein av- gerandi orsek til, at ein stórur partur av boarun- um í 1835—38 tóku til rå í i X Fá rt / + 1 % 1 %y På % — + á y Á De um" , = í + . ið eru TMjóðunum nunum. meðan hin svarti meirilutin fåtækradømi og støðugum ótta. Frá teimum eru samtykt í manna- rýmingar úr Kaplandinum og settu nývaldið Natal á stovn eftir harðar bar- dagar við Zuluar. Av týdningi fyri seini steð- una í landinum var tað, at nógvir indarar komu til Natal at arbeiða í plan- tasjunum. Natal kundi tó ikki halda fast um sítt sjálvstýri longur enn til 1843, tá landið varð lagt saman við Kaplandinum og kom soleiðis undir bretskt vald Aðrir boarar fóru um áirnar Oranje og Vaal og settu á stovn tvey nýveldi Oranje og Transvaal. Í fyrsta umfari viðurkendi Bretlandi hesi eki sum sjálvsteðug lond. Boarakríggið Í 1870-unum vórðu gull og dimantar funnir í Oranje og Transvall; hetta ferdi við sær, at áhugi breta fyri hesum londum vaks munandi. Eftir fleiri minni bardagar — bæði politiskar og hernaðar- ligar — við ymiskum úr- slitum, endaði tað við, at Boara-kríggið sonevnda gevur tí hvíta minniluta- % num ómetaliga góð livikor og alt valdið yvir politisku, búskap- $ Tad, id skilir í 1 við ongum mannarættindasåttmåla, er ” y Fá g fremst at landsins politikkur byggir á rasuskilnad, og at 28 brast á í 1899. Hetta kríggið vardi í trý ár, var eitt tað ræðulig- asta inntil tá, og endaði við, at boarar máttu viður- kenna bretska yvirstjórn Samráðingar eftir kríggið ferdu við sær, at Trans- vaal fekk heimastýri í 1906, og Oranje í 1907. Suðurafrikanska samveldið Sum frá leið, búnaðist tankin um at gera eitt samveldi úr bretsku hjá- landaøkjunum og boara- umráðunum í Suður- afrika, og í 1910 varð Suðurafrikanska Sam- veldið sett á stovn við fýra heimastýrdum økj- um: Kaplandinum, Natal, Oranje og Transvaal. Flestu boarar savnað- ust í Tjóðskaparflokkin- um, meðan hin flokkurin — Samveldisflokkurin — í stóran mun var flokkur breta. Bert hvít fólk fingu limaskap, meðan politiska valdið hjá hinum fólka- bólkunum — nekarum, indarum og teimum littu var lítið og onki. Síðan stovnsetan Samveldisins hava tveir spurningar verið av avgerandi týdn- ingi í politiska lívinum í Suðurafrika: mótsetn- ingurin millum tey hvítu og hini, og síðan mótsetn- ingurin millum boarar og fólk av bretskari ætt. Apartheid Arið 1948 merki eitt um- skifti í landsins søgu Hetta árið tapti Sam- veldisflokkurin, sum til tá hevði havt politiskan meiriluta og sum hevði ført ein reiðiliga hóvligan politikk t.d. í rasuspurn- ingum, valið, og Tjóð- skaparflokkurin við dr. Malan á odda fekk valdið Flokkurin hevur síðan styrkt nógv um sítt vald Við sínum grundfesti í gamlari boaramentan, hevði hesin flokkur væl óhóvsamari sjónarmið á øllum politiskum økjum, bædi búskaparligum, vinnuligum, samfelagslig- um og ikki minst rasu- skilnaðarligum. Við hes- um stjórnarskifti fekk APARTHEID ein stóran leiklut í suðurafrikansk- um politikki. Boar — Guds útvaldu? Flestu boar hoyra trún- adarliga til suðurafri- konsku reformertu kirkj- una, sum heldur upp á, at bíblian tekur undir við, at munur er á fólkaslegum. Við hesum sjónarmiði sum siðmenningarligum grundarlagi og við teirri meining, at tey, sum klára seg best í lívinum, hava framíhjárættindi, verður apartheid eitt náttúrligt líssteði hjá boarum. Tí kunnu teir kenna seg sum leiðarafólk — ja, í summ- b