mikudagur 29. januar 2003síða 3

4 Nr. 19 - 29. januar 2003 Nr. 19 - 29. januar 2003 5 Húsarhaldsbreytin á Argja skúla hevði mánadagin vitjan av Birgir Enni, kokki, sum vísti teimum ymiskar hættir at hagreiða fisk, og so gjørdu tey ein døg- urðabita eisini SKÚLI Solby A. Eliasen Mánadagin hevði húsar- haldsbreytin í Argja skúla vitjan av Birgiri Enni og Dánjali Norðberg, sum vístu næmingunum, hvussu flak verður skorið og hvussu arbeitt verður, tá ein skal turka grind ella fisk. Eisini gjørdu tey ein døgurðabita. Birgir Enni letur væl at. Hann sigur, at hann hevur verið á Argja skúla einaferð áður, men tá var hann einsamallur. Men hesuferð hevði hann so Dánjal Norð- berg við sær, sum greiddi næmingunum frá um turk- aða grind og turran fisk. Birgir sigur, at Dánjali dámdi avbera væl at greiða næmingunum frá, og hann lat væl at teimum, tí tey lurtaðu so væl eftir. – Tað eydnaðist sera væl, haldi eg. Næmingarnir eru ótrúliga fittir og áhugaðir í at læra. Tey spurdu nógv og lurtaðu væl eftir, sigur hann. Við sær høvdu Birgir og Dánjal tvær baljur av hví- tingi, sum teir lærdu næm- ingarnar at skera flak av. Tey fóru øll hugagóð í gongd, og tá liðugt var fingu tey hvør sín posa av flaki, sum tey sjálvi høvdu skorið, heim við. Tað vóru tey sera glað fyri og eisini errin. Við sær hevði Birgir eisini laks, og døgurðin henda dagin stóð upp á laksakotilettir við grønmeti og sós. Næmingarnir sták- aðust sjálvir, og Birgir legði teimum lag á. Hetta er aðru ferð, at Birgir Enni vitjar Húsar- haldsbreytina á Argja skúla. Fyrru ferð var hann var og vísti teimum, hvussu ein matgerð við skeljadjórum. Tá borðreiddi kokkurin við øðu fyri næmingunum, sum sjálvandi tá eisini fingu høvi at royna seg. Húsarhaldsbreytin er ein partur av tíggjunda skúlaár- inum. Endamálið er, at næmingar skulu fara út úr skúlanum við einum holl- um kunnleika til húsarhald og matgerð av ymsum slagi. Fiskamatur á Argja skúla Fyrru ferð Birgir Enni vitjaði húsarhaldsbreytina, varð borðreitt við øðu Mánadagin stóð matskráin á Argja skúla upp á laksakotilettir við grønmeti og sós. – Næmingarnir lótu sera væl at og vóru óførir, sigur Birgir Enni Dánjal og Birgir høvdu tvær baljur av hvítingi við, so næmingarnir sluppu at royna seg at skera fløk. Og so fingu tey hvør sín posa av flaki heim við Nýggir vindar blæsa í viðurskiftunum mill- um Føroyar og Dan- mark. Burtur er kon- frontatiónin, og nú leggur løgmaður upp til, at øll mál skulu kunna yvirtakast. Forsætisráðharrin styðjar royndina at fáa allar yvirtøkur í eina lóg POLITIKKUR Ingi Rasmussen »Hetta er ein roynd at fáa sjálvstýrismálið í eina fasta legu.« Anfinn Kallsberg, løg- maður hevur eina ætlan, sum tykist ógvuliga ein- føld. Í staðin fyri at fara í Fólkatingið, hvørja ferð eitt mál skal flytast úr Danmark til Føroya, ætlar hann sær eina ferð med alla at fáa eitt standandi loyvi til at fremja yvirtøkur. Við øðrum orðum verða øll tey málsøki, sum liggja millum Føroya og Dan- markar, gjørd til A-mál, ella føroysk sermál, sam- bært heimastýrislógini. Tað merkir, at føroyingar kunnu einsíðugt yvirtaka eitt málsøki, tá tað er búgvið. Afturfyri átakur heimastýrið sær eisini at gjalda fyri tað, sum heima- stýrislógin ásetir. – Hetta er ein máti at gera tingini praktisk. Tað verður ikki longur ein spurningur um konfrontatiónir millum Føroyar og Danmark, men aleina ein spurningur um, nær føroyingar hava fyri- reikað seg nóg væl til, at eitt málsøki kann yvirtak- ast. Tá vit eru klár at yvir- taka eitt mál, so verður tað gjørt, um løgtingið sam- tykkir tað, sigur Anfinn Kallsberg løgmaður. Talan er framvegis um eitt uppskot, sum skal góðtakast av donsku stjórn- ini, men forsætisráðharrin hevur longu givið til kenn- ar, at tað ljóðar skilagott. – Forsætisráðharrin hev- ur sagt løgmanni, at hann heldur tað vera skilagott, at vit arbeiða við einari yvir- tøkulóg í staðin fyri einari rúgvu av lógum, sigur Anfinn Kallsberg. Sostatt er líkt til, at nýggir og lýggjari vindar blæsa millum Føroyar og Danmark. Alt byrjaði við føroyavitjanini hjá Anders Fogh Rasmussen, sum endaði við einari semju um, at føroyingar kunnu yvir- taka øll málsøki, um vit bara gjalda fyri tey. Undantikin eru sjálvandi tey mál, ið knýta seg at grundlógini, tað vil siga uttanríkismál, gjaldoyra, verja og heimarættur. Tey vera ikki yvirtikin, fyrr enn Føroyar taka fullveldi við einari fólkaatkvøðu, sigur løgmaður. Sostatt snýr politikkurin seg um at tráðnýta møgu- leikarnar í Heimastýris- lógini. Hetta minnir ikki sørt um uppskotið hjá Sam- bandsflokkinum um nýskipan. – Kanska, eg veit ikki. Eg havi ongantíð rættiliga fatað, hvat Sambandsflokk- urin vil. Teir siga, at vit skulu kunna yvirtaka alt, men teir vilja onki yvirtaka. Hetta er so ein roynd at gera tingini meira praktisk, og tað áttu øll at tikið undir við, sigur Anfinn Kallsberg løgmaður. Yvirtøkur í fasta legu Anders Fogh Rasmus- sen er »fuldt ud ind- stillet« at ganga ynskjum landsstýris- ins á møti við at gera eina yvirtøkulóg undir einum, sum savnar øll málsøkini uttan fyri heima- stýrislógina YVIRTØKUR Ingi Rasmussen Alt byrjaði á einum morgunfundi Bø. Tá hittust løgmaður og forsætisráð- harrin, tí ríkisfundur var í Føroyum. Aftur við einum morgunmati samdust An- finn Kallsberg og Anders Fogh Rasmussen um, at lógargrundarlagið fyri yvirtøkum í framtíðini átti at savnast í eini og somu lóg, og at føroyingar skuldu fyrireika eitt uppskot. Soleiðis slapst undan, at eitt mál skuldu í Fólkating- ið av venda, hvørja ferð eitt mál, sum ikki stóð í heima- stýrislógini, skuldi yvir- takast. Sosialurin hevur fingið innlit í málið, og í einum notati, sum er skrivað 27. september 2002 og sent donsku stjórnini sæst, hvussu løgmaður hevur hugsað sær yvirtøkur í framtíðini. Grundprinsippið er, at heimastýrisskipanin verður víðkað til at fevna um øll viðkomandi málsøki við undantaki av uttanríkismál- um, verju av Føroyum og heimarættin. Hesi verða framvegis at síggja sum felags mál, ið Danmark umsitur. Í brævinum verða orð sett á, hvørji málsøki kunnu yvirtakast við eini og somu lóg, sum verður løgd fyri Fólkatingið. Tey eru m.a. útlendingaøkið, dómstólar- nir, revsilógarøkið, per- sóns-, familju- og arva- rættarliga økið. Við lógini verður sostatt gjørt av, at øll øki kunnu yvirtakast, tá tað er ney- uðgt. Tey mál, sum eru á B- listanum í heimastýrislóg- ini og enn ikki eru yvirtik- in, tað vil siga løgreglan og fólkakirkjan, halda kortini fram sum higartil. Tær yvirtøkurnar verða fyri- reikaðar í løtuni. Løgreglan liggur nakað frammi í tíðini, meðan fólkakirkjan er undir landi. Sjálv yvirtøkulógin er í fimm greinum. Hon kallast »lov om overtagelse av sagsområder fra danske myndigheder til færøske myndigheder«. Anders Fogh Rasmussen svarar løgmanni 16. okto- ber 2002, og hann tekur væl ímóti notatinum. »Som jeg nævnte på mødet, er jeg fuldt ud ind- stillet på at igangsætte et arbejde med at undersøge om og hvorledes, det vil være muligt at imødekom- me landsstyrets ønsker med hensyn til en sådan lovgiv- ning, med udgangspunkt i landsstyrets redegørelse herfor,« skrivar forsætis- ráðharrin til løgmann. Tað merkir helst, at tað ikki verður so torført at yvirtaka málsøki í framtíð- ini, sum tað kanska hevur verið. Alt verður savnað í eini og somu lóg, og um bara føroyingar vilja gjalda, so sleppa teir eisini at valda. Lýggjari vindar blæsa millum forsætisráðharran og løgmann. Teir tykjast samdir um at savna allar yvirtøkur í eina lóg Mynd: Jens K. Vang Fogh fagnar yvirtøkuleisti Arbeiðið at fyreika yvirtøkuna av løg- reglu og rættarskip- an verður liðugt áðrenn summarferi- una, og tá verður upp til politisku myndugleikarnar í Føroyum og Dan- mark at gera av, hvussu farið verður víðari, sigur Rúni Joensen, aðalstjóri í løgmálaráðnum. YVIRTØKUR Ingi Rasmussen Arbeiðið at fyrireika yv- irtøkuna av løgregluna og rættarskipanina gongur væl. Tað sigur Rúni Joen- sen, aðalstjóri í løgmála- ráðnum. Uppundir vikuskiftið var embætisfundur mill- um føroyska og danska løgmálaráðið, og tá varð avtalað, at næsti fundurin verður 19. februar. Tá verður skapið gjørt til eina endaliga frágreið- ing, sum verður latin landsstýrinum og donsku stjórnini til støðutakan. Eftir hetta kunnu vit vænta politiskar samráð- ingar, sum gera av, hvussu víðari verður farið fram. Embætismannanevnd- irnar arbeiða eftir eini ar- beiðsætlan, sum Høgni Hoydal landsstýrismaður og Frank Jensen, fyrrver- andi løgmálaráðharri, av- talaðu. Sagt var í avtal- uni, at »der skal udar- bejdes et oplæg til efter- følgende politisk beslutn- ing om Færøernes over- tagelse af politi og rets- væsen samt hertil knytt- ede sagsområder.« Øll skipanin, sum hon er í dag, verður lýst út í æsir. Føroysku embætis- fólkini skulu eisini lýsa, hvørjar umsitingarligar og løgligar broytingar skulu fremjast, tá málsøk- ini koma á føroyskar hendur, og á hvørjum økj- um neyðugt verður at samstarva við Danmark eftir eina yvirtøku. – Tað, sum vit nú fáast við, er rættiliga prinsipi- elt. Tað er nú, at karmar- nir verða lagdir fyri eina yvirtøku. Tá landsstýrið og stjórnin eru komin ásamt um, hvussu farast skal víðari, koma embæt- isfólkini aftur upp í leik- in. Tá fara tey meiri ítøki- liga til verka og gera nýggja lóggávu fyri eina føroyska løgreglu og rættarskipan, sigur Rúni Joensen. Í samgonguskjalinum er ikki ásett, at løgregla og rættarskipan skal yvir- takast í hesum valskeiðn- um, men sagt verður bara, at arbeiðast skal víðari við fyrireikingunum. Hinvegin kunnu vit vænta, at eitt nú familju- og persónsrættur verða yvirtikin áðrenn langt umlíður. Løgregluyvir- tøka gongur eftir ætlan C M Y K 5 4