leygardagur 18. november 1989síða 12

Síða 12 Høgni Lútzen tiðindablaðið Tað eru ov nógv torfor orð í foroyskum bókum Høgni eitur hann og er 14 ár. Hann eitur Liitzen ul efurnavn og gongur í 8 flokki í Eysturskúlanum í Havn. Aftan á skúlatíð ar beiðir hann hjá pápa sín um, í handlinum hjá Valdemar Liitzen. Kanska kennist tú við hann. Fyri umleið hálvum ári síðani var hann í sjónvarpinum og fortaldi um eitt blað, ið hann og ein annar gjørdu og byttu ut i grannalagn um á Liitzenstrød Asterix og Lucky Luke Ta ferðina segði hann eis int, at føroyskar barna bøkur vóru torførari og keðiligari at lesa enn danskar. Og tað heldur hann framvegis, hóast hann ikki lesur so nógv nú sum tá Tekniseriur svarar hann, tá eg spyrji hvat hann lesur mest Asterix” og "Lucky Luke" dámar honum best Hann er harmur um, at so få føroysk myndahefti - tí soleiðis eitur tað á før oyskum - eru at fáa Málið broytir personarnar linvegin so er tað ikki tað sama at lesa tey á før oyskum. Hann hevur lisið "Valhalla" bæði á føroysk donskum. í spyrji, um hon var keðilig á føroyskum Keðilig of svarar Høgni, tá tú kennir persónarnar frammanund- an, so er tað sum tú kenn- ist ikki við teir, tå tú lesur tað á føroyskum Og tað er ein spurningur um málið, heldur Høgni Málið, sum tosað verður í føroysku ”Valhalla”, ikki tað sama, sum tosað verður í skúlanum í dag kedilig, Tað skrivada er ov langt frå ti tal- aða Har tosa vit slang sovorðið, sigur Høgni, so tað sum er á prenu er heilt ødrvisi. Og føroyskar bók hava altíð torfør orð sum verða dagligari talu Heyði tað rigga í skriva tað slangið á før Kann man máta og skriva tað upp á annun Høgni Lutzen sonarnar i Valhalla i før- OYSKU IYOIA£INL. Sjálvur er hann bla: ri á gra Tad síðsta Høgni svarar, at tað rætt asta hevði verið okkurt, sum lá mitt ímillum tað torføra føroyska og so tað føroyska, sum verður tos- að Helst lættari fyri tey yngru Longu um skúlaaldur fór Høgni at lesa myndaheftir å donskum, og hann held ur, at kanska er tad ein grundin til, at tað er lættari og heimligari at lesa å donskum heldur enn å føroyskum Føroysku heftini eru komin so seint, so eg eri ikki vanur vid tey. Kanska tey, 10 byrja at lesa tey å føroyskum sum sjeyåra gomul hava lættari vid at skilja tað føroyska, sigur Høgni. Missir trådin av torføru ordunum Nú lesur hann ikki so nógv sum fyrr. Barna- krimisøgur á donskum eft- ir Alfred Hitchcock dámar honum sera væl. Á før- oyskum hevur hann m.a. — 18. no vember 1989 ——— ——iiitiw—aewiw Umleið helvtin av børnunum vistu ella gittu týdningin av orðunum, tá tey fingu hjálp Pannukøkulagkøkan eitur ein bók, sum Svend Nord qvist hevur skrivað. Bóka deild Føroya Lærarafelags hevur lauð hana týu ul føroyskt, og tað hevur lær arin Niels Jákup Thomsen gjørt. Og hann er ikki kendur fyri at nýta tungt, torskilt mál í týðingum sínum, heldur tvørtur ímóti Vit heittu á lærarar í einum fyrsta flokki at lesa bókina upp fyri børnun um. Teir so gjørdu. Børn unum dåmdu søguna væl, og aftanå dugdu tey eisini at greida frå hendinga gongdini. Tey vistu at siga, at Pettson ætladi sær at baka, at Pettson leitaði eftir mjølinum, at tarvurin var illur, at hann var móður og so frameftir. Aftaná vórðu børnini spurd um ávís orð og vendingar úr søguni. Tá var verri hjá teimum 6-7 ára gomlu. At vera rættsiktaður, at fara til verka, ein kovi, fæ, at rassast, at spenna í alt ein er mentur, at drýpa høvur, at tøva, eitt fóta- festi, at taka dik á seg, at vera deyðgivin, at fara so SRS barlangur, at svørja, at vilja illa til, at tosa upp í lag, at bína, ein wienara valsur...? Ja, hvat vil tað alt siga? Okkurt barnið visti um okkurt av ti at siga (at vera rættsiktaður, alt ein er mentur og at fara til verka), men so vistu tey ikki meira Frægari var statt, tá orð og D og G merkja åvikavist drongur og genta, + merkir, at barnið svaraði rætt beinanvegin, (+) merkir at barnið svaraði rætt, aftaná at hava fingið. | hjálp, og O merkir, at barnið ikki vist at svara | 10 år J ár 11 ár 13 ár Mynd: ówh in Kovi...hvat er tað vendingar vóru sett í ein samanhang. Tarvurin dók dyk á seg td. Men tey skuldu hava rættiliga nógva hjálp, og tá vistu ella gittu umleið helming urin (11-12), hvat merk ingin var Vit spurdu eisini nøkur stórri børn um somu orð og vendingar. Her er úr sliuð. D G G D it vera rættsiktaður t 0 (FÅ 18] at tara til verka + 0 0 + ein KOVI (0) (0) (+) o eitt fæ (+) (8 0 + | at rassast (+) + +) (8) | alt ein er mentur + (+) + + | at drypa høvur 0 0 0 (0) at teva 0 0 (0) (0) H eitt fotatesti + (+) (+) + at taka dik å seg + (+) (+) 0 Í at vera deyðgivin + (+) + + | at fara so barlangur + (+) 0 + | at svørja (+) 0 0 + i at vilja illa til 0 (+) (+) + at tosa upp i lag 0 (+) 0 (+) | at bína 0 0 (+) (+) ein wienervalsur 0 0 0 0 - —— lisið bøkurnar um ”Brød urnar Leyvuhjarta” og "Ronju ránsmansdóttir". - Ronju havi eg lisið fleiri ferðir, og vit høvdu eisini eina lærarinnu, sum las hana fyri okkum. Eisini har vóru orð, ið hann ikki skilti. Vit: - Ger tað nakað, um orð eru uppií, sum man ikki skilir? Skilir man ikki søguna fyri tað? - Jú, tað ger man kanska. Men tað er so forargiligt; onkunud missir man tráð- in, i man situr og hugsar um, hvat tey torføru ordini merjka, greiðir Høgni frå Flókar" og "mjørkaflók ar“ vóru orð, ið Høgni ikki skilu í Ronju. Og hann skilir tey ikki rættiliga enn. Hann spurdi onkran vaksnan, sum heldur ikki visu, men fann tað í eini orðabók Hitchcock og Frændur í dag er tað mest tónleik- urin, sum upptekur Høgna, tá hann hevur frí. Fyrst og fremst heavy metal, hvussu tað so eitur á før- oyskum. Slíkum tónleiki hava vit ikki nógv av á føroyskum. ”Frændur” dåmar honum væl. Og teir brúka ikki orð, ið eru trupul. - Teir syngja um frið og sovorðið, tað veit man frammanundan, sígur Høgni, sum einki hevur ímóti at verða fotograf- eraður. - Men kanst tú ikki koma ul hús heldur enn í skúlan; har eru allir kammiratarnir og sovorðið...