hósdagur 11. januar 1990síða 10

Síða 10 Jógvan I. Olsen, fiskimálaráðharri: Nú má vend koma í! Yvirkapasiteturin í fiskiflotanum skal burtur, og stendur tað til fiskimálaráðharran, so eigur at takast burtur av trolaraflotanum. Betri pris fyri betri góðsku eigur at vera grundreglan, og tí skal prísásetingin broytast, sigur Jógvan I. Olsen, sum tó er ógvuliga hulin, tá spurt verur, hvussu broytingin kemur at síggja út. Annar partur av samrødu við Olav Høgnesen. Í mong ár hevur verið tos- að um, at fiskivinnan er komin upp i strúgva. Allir flokkar og øll landsstýri síðani 1980 hava ásannað, at okkurt skal gerast. Kon- kret uppskot hava verið fá, tiansheldur konkretar broyungar. Sitandi fiskimálaráðharri Jógvan I. Olsen er full- samdur í, at nú má vend koma í. Hvussu metir hann gongdina innan fiskivinnuna higartil, og hvat ætlar hann sær at gera fyri at venda gongd- ini. Vit kunnu róliga siga, at yvirkalkulatión, sum fav- oriserar skip og virkir, er rakstrartólum og avrokningarprísum. Kort- ini bera hvorki skip ella virki seg. Hvussu leingi kann man halda fram? Nú høvdu vit eina kreppu ella ein gjaldføris- tørv innan hesa skipanina, tá 1989 byrjaði og sum helst førdi ul politisku kreppuna vid landsstyris- skifti. Tá vit komu i landsstýrið í juni, so gjørdu vit inntøkur fyri halda prísunum uppi, so teir ikki skuldu falla. I hesum árinum er játtað ul minstuløn og annan studning til fiskivinnuna 505 mió. krónur. I lands- inni styrisuppskotinum var tað talið skorið niður við um- leið 50 mió. krónum, og figgjarnevndin hevur skor- ið hesa upphædd niður við 20 mió. aftrat. Mest skarvað av hjá fiskivinnuni - Nú hoyrir man ofta sagt í fjølmidlunum í sambandi við sparingarnar, at stórsti niðurskurðurin er innan sjúkrahúsverkið, men tað passar ikki! Nógv tann størsti niðurskurðurin er innan fiskivinnuna; "minstaløn og annar studn- ingur til fiskivinnuna' er skorin við 72 mió. frá 1989 ul 1990. Runt rokn- að svarar tað ul 70 pr. kilo, so er fiskasølan ikki før fyri at selja fiskin fyri 70 oyru meira pr. kg. enn í fjør, so fer prísurin niður við 70 oyrum, - antin hetta fallið fer igjøgnum studningsnevndina ella rá- fiskagrunnin, tað er bara ein fordeilingsspurningur. Jú, 72 miljónir av 605 miljónum. Ber ikki til at venda spurninginum um fíggjarlógina við og siga, at tit hava skorið niður á øllum almennum tænastu- virksemi bara fyri at halda lív í einari fall- komnari fiskivinnu, t.v.s. fyri ikki at verða noyddir at skera upp aftur meira burtur av studninginum til fiskivinnuna? - Jú, tað ber sjálvandi eis- ini ul. Men fer man at pri- oritera, so er tad heilt giv- ið, at tað sum man fyrst eigur at lata liva, tað er fiskivinnan, tí hon er Á Fyri virkini loysir tað seg betri at gera út- flutningsvørur, ið er bil- igar, og tað er sera óheppið fyri samfelagið Nr. 4 — 11. januar 1990 grundarlagið, sum eigur lívið í øllum hinum. Drep- ur man fiskivinnuna, so doyr alt hitt kortini. Fiskivinnan, - ein myta Fiskivinnan eigur livid i okkum øllum, - er hetta ikki vorðið ein myta, sum er farin út um alt mark, tá tað kemur til rakstrarbú- skaparligan og landsbú- skaparligan rationalitet. Við øðrum orðum: hevur hendan mytan ikki havt og [Ul enaamais) at rættvíseera hvat sum helst, t.d. eykarokningar miljóna-klassanum, bara vinnan setur upp á, at hon hevur tað fyri neyðin: - Jú, tað kann vera nakað um hattar har, og tí má vend eisini koma í. Men hendan gongdin er bara politikkarunum fyri at takka, - ikki vinnuni. - Fyrr avreiddu føroyingar í Bretlandi, men politikk- arnir vildu hava, at fisk- urin varð lagdur upp í Før- oyum, so hann kundi geva fólki arbeiði. Hetta var Jógvan I. Olsen, fiski- málaráðharri. Um miðj- an februar skal hann pakka fiskivinnupakkan upp, men óvist er, hvat verur í honum byrjanin til flakavirkini. Krénumunin millum at avreida uttanlands og i Føroyum skuldu skip og fiskimenn fåa f studningi. Og hvat fær vinnan so kastað upp í andlitið: jú, at hon er studningskrevjandi fyri samfelagið! Eitt uppskrúvað samfelag - Og kortini hava politikk- arar loyvt flotanum at vaksa, so vit fingið ein flota, sum er alt ov stórur. Í alt ov mongum førum er lagt aftrat flotanum við landskassaveðhaldi aftan- fyri og í fleiri fórum bert við fiktivum eginpeningi... øll hendan gongdin hevur fingið blátt stempul frá politisku myndugleikun- um, hóast hon er farin út um alt mark. - Vit hava fingið eitt upp- skrúvað samfelag, tá tað kemur lønarlag, og eisini soleiðis at tað almenna yv- irtekur meira og meira. Sannleikin er tann, at tað er komin politisk at- kvødu-spekulation í fiski- vinnuna, og tad må fåa ein enda og ongantíð on skjótt. Men grundsjónar- miðið má framvegis vera, at:tað er fiskivinnan, sum verður ukin framum, tá vit Skulu prioritera. Men tað skal sjálvandi vera á for svarligum grundarlagi. Ein part av fiskivinnusøg- uni kundi tað verið hósk- andi at spurt ein sam- bands-fiskimálaráðharra um: hevur innflutnings- bannið hjá sambands- landsstýrinum 1980-1984 ikki verið ein meginorsøk- in ul stóðuna í dag, so- leiðis at vit í dag ikki bert hava ein yvirkapasitet í flotanum, men eisini ein flota, sum fyri stóran part er órealistiskt uppskrúv- aður í virði og ti langt frá át førur fyri at forsvarað seg egnaður til at hagretda Ja Sjálvandi, selur man torboð fyri, at nú skulu ikki fleiri nýgg skip koma, so verður eisini ein kapping millum flakavirk- ini, og teirri kappingini sleppur tú ikki undan... tí øll vilja tey hava meira fisk, og fisk fáa tey við at hava skip, og so skrúvast kappingin við at fáa sær skip kanska óneyðugt upp. - Tá var innflutningsbann, men tað var loyvt at byggja skip í Føroyum. Men sjálvandi, er man komin til tað niðurstøðu, at tað er ov nógv av skip- um, so skal tað heldur ikki vera loyvt at byggja tey í Føroyum, um so er at tey leggjast aftrat, tí so gkist trýstið. Hvøri nýggj ella gomul skip bera seg - Tað er rætt at summi av teimum skipunum, sum skiftu eigarar tá, tey fingu ein ov høgan pris, sum vit dragast við í dag. Men sjálvt tey nýggju skipini, sum fiska øgiliga nógv, tey fáa heldur ikki end- arnar at røkka saman. Hvat hendir í trímanna- neyndini í spurninginum um strukturbroytingar í fiskivinnuni? - Hon savnar saman tilfar, men tað kemur eingin brádlig strukturbroyting í føroysku fiskivinnuni, men tað ber til at hava nakrar målsetningar og taka nøkur stig og gera broytingar, sum arbeiða fram ímóti málsetning- inum. - Nakað kann sjálvsagt gerast frá einum degi til annan, t.d. ein reglugerð um upphøgging, um so er at man er samdur um hana. Fiskiflotin er eisini nógv tyngdur av gjald- komnari skuld, at ein høv- udsuppgåvan verur at fåa umfíggjað partin, sum eftir er, tá yvirkapasitet- urin er tíkin burturúr, so flotin kann hava ein rími- ligan møguleika fyri at klára seg. - Re glugerdin fyri upp høgging er broytt soleiðis at landsstýrið hevur heim ild til at keypa skip á tvingsilssølu vid ti fyri eyga, at taka tey burturúr flotanum. Hvat annað hava tit havt frammi? Råvørubytid - Råvørubyuid er eitt, og tað er rættiliga tungt og trupult. Teir, sum hava virkir, vilja illa góðtaka, at teir Skulu fáa eitt byt. - Hettar at býta råvøruna hevur samband við tað, vit tosaðu um viðvíkjandi skipum, sum vórðu upp- skrúvaði í virði. Um so er, at eitt virki veit, hvat tað Sí | til y fyribyrgir b