leygardagur 27. januar 1990síða 12

Síða 12 Tað eru mong viðurskifti, sum eru avgerandi fyri, hvussu veðrið verður. | veðurtíðindunum í út varpi og sjónvarpi hoyra vit um og síggja — há- trýst. lågtryst, hátrýst- ryggir, hita- og kulda- brúgvar osfr. hava altíð stóran áhuga fyri veðrinum. Ikki minst tí at hevuðsvinna okkara er tengd at sjónum, og har er veðrið oftani avgerandi fyri úrslitið. Teir sokalladu krabbarnir« Feroyingar havt »land- hava kanska ikki gvid sær so nógv far um vedurtidindi sum tey, ið balast á sjónum — fyrr enn nú tá vit eru farin at merkja á egna kroppi okkara, hvat eitt herviligt ódnarveður veruliga er. Ein ódn fyri og onnur eftir rakar Feroyar og ger stóran materiellan skaða. Fólk eru bangin. Men hvat er tað so, sum er orsekin til tær ymsu broytingarnar í vedurlag- num dag um dag. Hetta var vit at greiða lesarum okkara frá í dag. Vit fara í seinni blødum at viðgera aðrar líknandi spurningar í sambandi við veðurlagið. Umborð á nógvum skip- um hava teir veðurkort- móttakarar, har ein kann fáa eitt veðurkort, ið vísir hesi mongu fyribrigdi. A mynd 1 sæst eitt lág- trýst við miðdeplinum L, sum tað sær út á einum veðurkorti, ið isobarum og brúgvum, vinstru kuldabrúgvin megin og higa- brúgvin hegru megin. Mynd 1. Lágtrýst. sum tað sær ut á einum veðurkorti 5 NR ON N N NA N N r N XX N Á N NN N ý NN f Á V , & KVIÐAGA í Fyri ein, sum ikki er kunnugur við hesi fyri- brigdi, sigur hetta kanska ikki so nógv. So skilir ein betur, tá sagt verður bein- leiðis, at vit kunnu vænta, »10 - 12 metrar um se- kundið av útsynningi við regni, sum klárar í út á seinnapartin, tá hann stekkur vestur um við æl- ingi, einstakir sólglottar av og å« o.s.fr. Um so eitt lágtrýst liggur á Kappa- num og eitt hátrýst við Asorurnar, tað mugu so tey um, sum har eru! — halda vit. Men er tað nú so? Lat okkum hyggja at mynd 2, sum vísir eitt veðurkort. Á hesum korti síggjast ein rúgva av linj- um, telum og teknum Mynd 2. Veðurkort ” > þ S / % 3 - » * » Sk tíðindablaðið A stødum um alt kortið bæði á landi og á havi síggjast bólkar við telum og teknum. Hesir eru teir sokallaðu »OBS-ararnir«, sum steðir á landi og skip (OBServasjónsskip) senda til veðursteðirnar 4 ella 8 ferðir um dagin, har tey siga frá, hvussu tey hava veðrið, sýnið, ættina, trýstið, hitan, hverji skýggj eru har o.s.fr. Veðursteðirnar gera so veðurkort eftir hesum upplýsingum m.a. Isobarur Tær linjurnar, sum ganga nakað tilvildarliga tvørtur um alt kortið, kallast iso- barur. Hesar eru linjur, sum fara gjøgnum stoð, har trýstið er tað sama alla staðni. Í síðunum, í erva og neðra á kortinum síggjast tal, 1015, 1020. 1025 o.s.fr. Hesi merkja, at á øllum stoðum, har ávísu isobarurnar igjøgnum, er trýstið ávikavist 1015, 1020 og 1025 millibar (mb) o.s.fr. tær fara At finna ættina Ur isobarunum kann ein eisini finna, hvussu ættin er. Hyggja vit nú at tí iso- barini, sum er merkt 1000 mb. (Henda fer beint vest- an fyri Feroyar), so vísa ervarnir, eg havi sett á, hvussu ættin er á teimum ymisku plássunum, iso- barin fer gjøgnum. Henda isobarin liggur saman við fleiri øðrum rundan um eitt lágtrýst L, sum liggur í ein útsynning úr Íslandi á umleið 61 stig norður og 29 stig vestur. Síðan kunnu vit hyggja at tí iso- barini, ið er merkt 1030 mb. (fer gjøgnum tey stød, har trýstið er 1030 mb). Henda isobar liggur rund- an um hátrýstið H við Asorurnar, á umleið 43 stig norður og 13 stig vestur. Eisini her eru ar teknaðir á ørv hvussu ættin er teglan at finna ættina er henda: Vindurin melur moti klokkuni um eitt låg- tryst og vid klokkuni um håtryst (hetta er å norður breidd, á suður breidd er mótsatt), 10-20 stig frá leiðini, isobarur- nar ganga, inn móti einum lágtrýsti og út frá einum hátrýsti. eitt Hetta er tann tíðin, tá ódnirnar herja land okkara. So hevur verið í eini tvey ár á rað. Fólk siga seg ikki sum hesi bæði árii minnast slíkt ódnarveður økin til slíkt ódnarveður. Hvat skapar veðrið og hvussu kunnu vit skilja orsøk- ina Men hvat er so 0 til tev mongu fyribrigdini, sum hava samband við veður- lagið!!! Sosialurin er einasta blad í Før- sum hevur sum fastan tátt at prenta veðurtíðindi. Hetta tyk- ist vera sera væl dámt og fara vit at halda við hesum. Men mong eru tey, sum ikki skilja, hvussu alt hetta »hongur saman“. Vit fara tí at endurprenta eina grein, sum var í blaðnum i fjør og oyum fram Nr. 11 — 27. januar 1990 TT sum skrivad Olavur å Heygum hevur pænere At finna vind- ferdina Fråleikin millum isobarur- nar er eitt måt fyri, hvussu nógvur vindur er: Tættari isobarurnar eru, jú meiri vindur. Ein mátar tann horn- rætta fráleikan millum isobarurnar frá tí staði, har ein vil finna vindferð- ina, síðan roknar ein við formlum og talvum vind- ferðina. Vanligari er tó, at veðurkort hava eina mynd á, har ein við fráleikanum millum isobarurnar bein- leiðis kann máta vindferð- ina. (2), sum fara fram vid Før- oyum, bådumegin vid, og so vid hesum fråleika inn vinstrumegin i mynd 3. Føroyar liggja å umleid 62 stigum norður, so mátað verður út eftir tí vatn- rottu linjuni 60, ella nakað omanfyri, svarandi til 62 stig, og rakar eina av skáklinjunum, t.d. 15, so er vindferðin í Feroyum, 15:3 = 5 m/sek. Er fráleikin millum iso- barurnar minni, so ein bert kemur út til skáklinj- una 40, tá er vindferðin í Føroyum, 40:3, umleið 13 m/sek. o.s.fr. is) h 820 40 95 br Å5 AO Mynd 3. Mynd at måta vindferdina eftir Mynd 3 visir eina slika mynd, sum er å ti korti- num, sum enska vedur- stødin Bracknell sendir ut. Tær vatnrøttu linjur- nar, merktar 40, 50, 60 og 70 umboða breiddina, har ein mátar vindferðina. Skåkstrikurnar, merkt- ar 10, 15, 25, 40 og 80 um- boða vindferðina í sjómíl- um um tíman. Henda er ferðin á tí sokallaða »Geostrofiska« vindinum, sum er tann vindurin, ið er nakað uppi í atmosferuni, og hevur hesin eina ferð, sum er hálva aðru ferð so stór sum tann á jerðini undir umsteðum. Við umrokningum finnur ein, at um tann ferðin, ið funnin verður úr mynd 3, verður býtt við 3, so fæst vindferðin á jerðini í met- rum um sekundið. Um vindferðin skal mát- ast í Føroyum, so tekur ein passaran og mátar tann hornrætta fráleikan millum tær isobarurnar somu Avfall Isobarurnar og brúgvar- nar (hita- og kuldabrúgv- arnar) vísa, um tað verður avfall. Meginreglan er, at á ein- um eki umleið 100-150 fjórðingar = frammanfyri hitabrúnna og einar 40-50 fjórðingar = aftan fyri kuldabrúnna er avfall. Um hetta so verður regn, kavi ella heglingur, velst um árstíðin, og hvussu isobar- urnar ganga. Um isobarurnar á vetri ganga langt norðaneftir suðuryvir á norður breidd, er luftin, ið rekur framvið teimum, keld, og verður tá helst kavi í hvussu er nærindis kuldabrúnni. Um isobarurnar ganga sunnaneftir norður yvir (á norður breidd), er luftin heit og kelnar á vegnum norðuryvir, hetta gevur regn. Millum brúgvarnar kann vera regn, sirm, tám ella kavi. Eisini her velst