hósdagur 29. mars 1990síða 16

-Tað er ikki nókur hal ar tann bráða ta metra Fossbankin 12 21aArTSKIDaAN ma S Di litisk NnHØK 3 ridt | ngjast saman ( i DAKKUIOVSN i Fosshankanum Í Vanali aKSITarurs snaligur likviditetur "nn ast i€) di g riig stn vårt giartørv iað u lava vettt I g polit isku myndugleikunum trúgva tey, sum fáast við ali vinnuna, uppá, at alivinnan hevur framtíðina + Tá vinnan hevur stóran tydning fyri føroyska bú skapin, er tað sjálvsagt, at politisku myndugleikarnir mugu taka stødu til teir stóru trupulleikarnar, ið vinnan hevur at dragast við Í dag er tað fíggingin, ið er tað stóra og átrokandi málið. Við einum fíggjar tørvi, ið er komin óvart á allar ábyrgdarmyndugleik- ar og á allar fíggjarstovnar nar, hevur broytingin hjá figgjarstovnunum gjørt støduna enn verri fyri ali- vinnuna I høvudsheitum hava po- litisku myndugleikarnir tveir møguleikar: A. Framhaldandi at lata alivinnuna vera eina fría vinnu uttan, at tað al- menna blandar seg beinleiðis uppí. Hetta treytar helst, at peninga- politisk tiltøk betra lik- viditetin hjå bankunum, soleiðis at núverandi likviditetstrupulleikin i bankunum ikki forðar fyn fíggjarmeguleik- unum tl alivinnuna Fíggingin av alibrúk- unum kemur tá at hvíla á vanligum búskapar- ið sær INuUm ar SKIDUN umiigging av alibrukunum vid lån vetting/vedhaldi Vid atliti at hesum, er nidan fyri (sum pkt. 2) sett upp eiti uppskot, um hvussu hetta kann gerast Tad er ikki nøkur haldgóð loysn bert at gera eina skip- an, sum í fyrstu atløgu linn ar tann bráða figgjartørvin Eru tær neydugu treytirnar fyn lønandi vinnu ikki til stadar, er tad beinleidis skeivt at skjóta meira pen- ing í vinnuna. Ein fíggjar skipan má tí samskipast við onnur politisk tiltøk fyri at hava nakra meining - hesi ultøkini nýtast tó ikki bein- leiðis at tengjast saman við eini fíggjarskipan í eini pakkaloysn Aðrenn vit koma nærri inn á uppskotið til fíggjar- skipan, nevna vit stutt nøkur onnur tiltøk, ið eiga at verða tíkin við í metingunum 1. Tiltøk, ið tryggja eina lønandi vinnu Eftir okkara metan eigur skjótast gjørligt at takast stóða til umhvervisspurn- ingin. Trygd må fáast fyri, at samlaða framleiðslan ikki verður so stór, at eitt dálkað umhvervi fær av- leiðingar fyri framleiðsluna tey næstu árini (meiri sjúka deyði og minni vekstur) IK á cinarl Alivinnan á einum avgerandi vegamóti: Antin ein fri vinna ella almenn luttøka! uUdg00 LOYSHN DETI di tet sum neuG 1 ella bara i alivinnuni, fer hetta óivað at økja um áhugan fyri at vaksa um framleiðsluna Út frá um- hvørvisspurninginum eigur stóða ti at takast til, hvussu stór framleiðslan kann vera á teimum ymsu plássunum Javning av framleiðsluni við at áseta framleiðslu- rúmd hevur víst seg ikki at virka, og eiga tí aðrir javn- ingarmøguleikar at verða umhugsaðir, t.d. at áseta hå- mark fyri framleiðsluni hjá tí einstaka virkinum, so sum gjørt verður innan smolt- liðið. I dag er steddin á virk- inum ásett við teirri fram- leiðslurúmd, sum er givin við loyvinum. Lógarbroyt- ingar, ið avmarka møgu- leikarnar fyri eigaraskifti, og sum forða samanlegg- ingum, bæði millum alibrúk og millum alibrúk og smolt- stødir, áttu at verið framdar. Møguleikar vildu tá verið fyri nærri samarbeiði mill- um smoltliðið og aliliðið, eins og tey einstøku brúkini kundu fingið ta stødd, sum er mest lønandt'— helst fara vit í framtíðini, at síggja bæði stór og smá alibrúk. Tað, ið er best hóskandi fyri eitt virki, er ikki altíð tað besta hjá einum ødrum: samiciagnum hesum og 2. Uppskot til fíggjar- karm Nevnast kann ein týðandi próvgrund fyri, at lands- stýrið skal velja beinleiðis at verða við í eini fíggjarskip- an fyri alivinnuna, og er hon henda tapsvandin hjá fíggj- arstovninum (og møguligar avleiðing- ar av hesum fyri samladu framleiðsl- una) Um núverandi trupulleikin bert snúði seg um tøkan pening, kundi málið verið loyst við, at landsstýrið (við pengapolitiskum tiltøkum) útvegaði bankunum meira likviditet og harvið veitti teimum betri meguleikar fyri at fíggja fyritøkurnar, ið arbeiða við aling. Váðin (risiko) í alivinnuni kemur her inn í myndina, og kunnu vit uttan iva sláa fast, at peningur skotin inn í hesa vinnu skjótt kann koma í váða. Sæð frá alheimssjón- armiði er tað vanligt, at stórur eginpeningur verður skotin inn í vinnu, har váðin er stórur. Av ymsum grund- um er hesin eginpeningurin ikki til staðar í føroysku ali- p að €n tir vaniig um buskaparligum trygdar- metingum. Ut frå trygd og hald- góðsku (soliditet) bankanna áttu teir helst ikki at givið lán í livandi fiski meira enn svarandi til 50%-60% av søluvirdinum. Gera teir tad, er buskaparligi vådin ov stórur, og sæd frá samfel- agsins síðu er tað, serliga í dag, av týdningi fyri før- oyska búskapin, at bankar- nir eru haldgóðir. Tað hevur verið politiskt ynski, at alivinnan skuldi byggjast skjótt upp, og hes- ari uppbyggjan hava bank- arnir luttikið í. Eginpening- urin hjá teimum fyritøkum, ið hava fingið aliloyvi, hev- ur ikki verið nóg stórur til at orka at loysa tey mál, ið hava tikið seg upp á veg- num, og tað er heldur ikki hugsandi, at stórri eginpen- ingur kann fáast til vega í framtíðini. Um ætlanin er at fram- leiðslan skal vaksa ella bert standa í stað í framtíðini, er sannlikt, at landsstýrið má hjálpa til og taka ein part av váðanum, sum eginpening- urin hevði tikið undir van- ligum umstødum Fossbankin 2.1 Figging av stødis- fæ/rakstri Vit kunnu ganga út frå, at figgingin til stødisfæ (an- legg) antin heilt ella upp til 90% kann fáast frá Ídnaðar- grunninum/bankunum ymsum långevarum. Iøgan i stóðisfæið er ikki so stórur trupulleiki hjá alarunum. Harafturímóti er tað íløgan í livandi fisk og harvið figg- ing til raksturin, sum serliga skapar tørv å tøkum pen- ingi. Lån móti veð i ringum, bátum o.ø. er meira hond- fast enn lán móti trygd í liv- andi fiski. Somuleiðis er tað eisini vanligari í alivinnuni, at fløgan í stødisfæid er nógv minni enn upphæddin, ið verður bundin i livandi fisk. Niðanfyri verður tí einans umrett, hvussu raksturin kann fíggjast í framtíðini. 2.2 Uppskot til figging- arskipan Vit skjóta upp eina fíggjar- skipan, sum kann lýsast so- leiðis, sum myndin vísir (100% svara til virði á liv- „>> andi fiski):