fríggjadagur 27. apríl 1990síða 16

Síða 16 Nr. 60 — 27. apríl 1990 Enigheden verður stovnað Livikor sum heild á Tvøroyri um aldamótið Tad, sum gjørdi munin á Tvøroyri og eðrum plåssum í Feroyum, var trotið á jørd. Meðan tað í øllum eðrum niður setubygdum var meguligt hjá niður- setumonnum alt fyri eitt at fáa traðir, so var hesin meguleikin av givnum grund um nógv avmarkaður á Tveroyri. Tað gongur sum ein reyður trådur gjøgnum alt, vit vita um livikorini á Tveroyri tey fyrstu fimti árini av slupptíðini, at stríð- ið hjá vanligum fólki var at lívbjarga sær uttan treðna. Fólkið á Tveroyri var tí i óvanliga stóran mun noytt at liv- bjarga sær við sínum beru hondum ella við eðrum orðum við at selja sína ar- beiðsmegi. Í hesum er tann stóri munur- in millum livikorini hjá vanligum fólki á eðrum stórplássum og hjá fólki á Tver- oyri um aldamótið Hvussuleiðis lívbjargaðu fólk sær so, bæði tá nakað var at forvinna og tá ar beidsloy sið herjaði og hóttafall kon Fad finnst einki einsháttað svar nen sum heild ber til at siga, at fólk livbjarg iðu sær eftir umstødunum. Hetta merk ir, á enn, sum áttu bát eila hevdu møg elkK i leppa 1 Dat Nnen góðar Meg k t føda eg og sin teir sv inadi i i ril jen els ØZUIEIK ) t i V 3 purning 4 TOIK livd einki arbeidi var rar ein 1 onnur Fil lød r 18 % 3 x í i ð € k k ið d i K r £ 5 SK 10 KORT K ið kundi ikk i k dir ( ga jørd « 1 ein ð in t i t K ta Ha tt øv Si få r KUT i samar ka i ið 3 } UK i på é vheiðar 3 gu * k A høvur gongur tad aftur hjå heim- ldarfólkunum, at útróður, notakast, dyrging ðabergið og grind vóru álit- ið. Mjólk kist tað, sum fólk kundu keypa su so er til tíðir og tað tyk um tann, sum vildi kundi leppa at velta sær epli, sum tervur var á í húsarhaldinum Kiø i sí rðið fekk ir ildr elta. Annars áttu vit onga jørd, men fin sum sagt lov at velta her og har Hesi demi eru tvey av mongum frá okkara heimildarfólkum og hetta man yvirhevur hava verið myndin, har for- syrgjari var í húsinum og hesin forsyrgj- ari hevði tað áræðið, ið skuldi til at uppi- halda einum húsi við teimum beru hond- um. Men tungt og ótryggt hevur tað verið. Fólk kundu missa áræðið og mangt kundi máttstjala forsyrgjaran. Sjúka, vanlukkur, arbeiðsloysi, fiska- loysi, skuld og langar uppilegur kundu skjótt órógva ta viðbreknu javnvág í dagliga húsarhaldinum, sum arbeiðarin royndi at halda viðlíka við sínum hond- um Rudolf Niclassen var ein av stigtakarun um til fundin 25. april í »Tvøroyrar Framtid«. Hann var næ stformadur 1935- 36 og 1944-48, annars sera virkin i felags- arbeidinum og í sambandi við stovnan- på — m Myndin av livikorunum er samansett og alt annað enn einsháttað. Tó bendir alt á, at tey, sum ongan torsyrgjara høvdu — ella rættari tey húski, sum bert høvdu einsamallan uppihaldara, vóru illa fyri og demi eru um, at fólk bein- leiðis liðu neyð. Hinvegin eru dømi um samanhald og hjálpsemi millum fólk eis- ini ein partur av tíðarmyndini og eru mong demi at finna í heimildar-tilfarin- um: »Men einaferð minnist eg, at mamman segði, nú munnu tykor liggja leingi í songini í or ti tað er einki at eta. Eg rokni ikki 3 að bara var nakað. hon segði. Men } Somu I | hetta k tað Framhald av grein Jóannes Dalsgaard hjá um upprunan til arbeiðara- rørsluna á Tvøroyri. Hann skrivar her um livikorini á Tvøroyri um tað mundið, tá fyrsta fakfelagið í Føroyum varð stovnað og um sjálva stovnanina. Henda fråsøgn frá manni f. um ár 1900, ið tíðliga gjerdist faðirleysur, sip- ar til, at mangan var svangligt eftir uppilegur. Tá so bátar høvdu verið á floti og seldu fisk á brúnni, tustu fólk oman at keypa fisk. Frásegnin stuðlar saman við eðrum heimildum tí uppfat- an, at tað var húskið við tí einsamalla uppihaldaranum, ið verst var fyri um hetta mundið. Lønarvidurskifti fyri 1915 Hjá fólki, sum so at siga bert hava hend- urnar at líta á, er lenin sjálvsagt tann táttur, sum vit eina best kunnu máta livikorini eftir væl at merkja um tað samstundis ber til at samanbera við prísirnar. E sini er neyðugt at kanna, hverjar verur yvirhevur vóru til taks í tí tíðarskeiði, vit ætla at gera okkum eina mynd av. Skul vit nýta lenina sum mát fyri livifótin, so mugu vit við ødrum orðum kenna prísir, veruútboð og útboð- ið av tænastum og ødrum, sum tørvur er á eitt nú einum semiligum bústaði og út búgvingarmeguleikum hjá bernunum og ungdómi. Eisini arbeiðstíðin, mat- tíðir, arbeiðsviðurskifti og fult arbeiði eiga at verða tikin við, um vit skulu kunna meta um tann tydning lønarbeidi hevdi fyri livikorini hjá lønarbeidarun- um í tíðini upp til 1915 og sjálvsagt eisini eftir 1915. Tað er torført at gera haldgóðar met- ingar av hesum tættum í tíðarskeiðinum umleið 1890—1915, tí smátt er við hag- tølum um hetta mundið. Vit vita tó við vissu, at í Tórshavn og á Tvøroyri lá tímalenin fyri vanligt dagleigaraarbeiði altso ófaklært arbeiði frá aldamótin- Småsøluprisir 1914—1916 Juli 1914 Oyru Rugbrey3 kg. 18 Rugmjøl kg. 19 Mjólk 1. 20 Hveitimjøl kg. 31 Margarin kg. 128 Sukur kg. 36 Putursukur kg. 32 Kaffi kg. 190 Kaff.tils kg. 72 re kg 0 Risingryn kg. ) Sagogryn kg. 10 Havragryn kg. 6 Soda kg 10 Grensápa kg. 38 Petroleum * Prísirnir fyri 1916 eru mettir um og til 1915 um 24-28 oyru um tíman. Vit kenna eisini veruprísirnar í 1914 og vit vita, at teir hevdu verið javnt hækk- andi í nekur ár. Vit vita eisini, at í 1915 byrja veruprísirnir av álvara at hækka. Um vit sostatt samanbera tímalenina við prísirnar á teimum verum, sum vit frá eðrum kanningum vita vórðu mest nýttar í einum vanligum feroyskum húsarhaldi, so ber til at gera sær eina hóming av livikorunum mett út frá len- um og prísum. Neyðugt er tó at taka fyrivarni einum ávísum arbeiðsloysi bæði fyri og eftir 1915. Arbeiðsdagurin var í 1914 10 tímar, tað vil siga, at daglenin var 2 kr. og 50 oyru. So kann ein við at samanbera við prísirnar á talvuni gera sær metingar um, hvat fekst av handilsveru fyri eina daglen. Taka vit sum eitt lítið domi eina so týðandi veru sum mjólk, so kostaði ein litur í 1914 tað sama sum ein tíma- løn. Til samanberingar kann verða nevnt, at ein litur í dag kostar 8,10 kr., meðan tímalenin hjá einum arbeiðs- manni er 73,19 kr. Lat so vera, at viður- skiftini ikki eru heilt samanbærilig, men eina hóming av livikorunum fáa vit kort- ini. Samantikið kann sigast, at livikorini árini fyri 1915 vóru so i.iKið hørd, at nakað mátti henda. Tað, sum hendi varð, at menn tóku seg saman í eitt fak- felag tað fyrsta eftir stovanina av fiskimannafelagnum í 1911 Apr. Jan. Apr. Okt. 1915 1916 1916 1916 Oyru Oyru Oyru Oyru 22! 22 24% 262 30 32 32 32 25 25 25 25% 36 37 37 372 140 160 180 190 44 46 16 52 38 12 42 48 212 212 220 240 78 0 ) 80 ( 100 19 18 0 x