fríggjadagur 1. juni 1990síða 14

TEE + Síða 14 ímóti teimum, ið legmað- ur og fíggjarmálaráðharri hava biðið um at geva eina frágreiðing í málin- um. Ein annar av teirra nýggjastu tingmonnum sigur, at fólkaflokkurin er ímóti P-talinum m.a. tí at ell viðurskifti hjá tí ein- staka verða legd út á geil- ar, og at tagnarskyldan í landinum er so sum so Ein tagnarskylda kann Antin tagnarskyldu Verður hon ikki hildin, so eigur okkurt at kunna gerast við tað. Men tað, sum undrar meg mest, er, at hetta eru teir, ið hava bjóðað seg fram at stýra landi okkara og tí umsiting, ið til tað hoyrir. IKKI Vera so sum so hevur ein ella ikki Peningastovnamir Hvussu við peningastovn- unum? Liggja tær upplýs- ingar, ið har eru um teg og meg, úti á geilum? Hesir stovnar eru privatir og verða umsitnir av feilað- um menniskjum men munin meiri álit hava hes- ir politikarar á teimum, enn sínari egnu umsiting og á, at tagnarskyldan um tey somu viðurskifti har verður hildin. Við eðrum orðum: Tað skuldu verið stjórarnir í peningastovn- unum, ið sótu í Landsstýr- inum, tí so varð eftir hes- um at dema hildið fastari í herðatoppin á umsiting- ini, og tagnarskylda hild- in. Vorðið sum álit, hesir menn hava á landsins um- siting — hesir, sum skriva síðu upp og síðu niður um at hava álit á hverjum eðr- um. Hver er hvor Fyrr nevndi tingmaður ber eisini fram, at tá P- talsskipanin er farin at virka, »so er óttin hjá »samfelagnum« fyri snýt- arum kanska burtur«. Júst so: Tú og eg (sam- felagið) óttast tey, ið vilja sleppa undan at rinda sín part av kekuni, tí vit hava sannroynt, at tað, sum hini ikki vildu gjalda, gjørdist steinur oman á byrðu hjá okkum, tí gjald- ast skal! Aðrastaðni sigur hann, at „fólk í dag ikki eru so bangin fyri samfelagnum kreppuni í sum fyri samfelagnum Slík orð frá einum po- litikara siga mær, at við- komandi man hava mis skilt samanhangið. >Sam- sjålvum« felagiå« ella >tað al- menna« eru vit borgarar, og sum politikari er ein valdur til at umsita tað, ið okkara er — ikki endiliga soleiðis sum eg ella onkur annar sigur, men soleiðis sum tænir heildini. Rentuspekulatión Ein annar henda partur, sum P-talsskipan skal taka sær av, er ætlanirnar um at steðga spekulatiónini, sum sein- rentu- astu árini hevur verið við til at ekt um uttanlands- skuldina, sum vit í dag síggja álvara í at fáa aftur- rindaða. Flestu av okkum kenna úttalilsini hjá einstøkum tingmonnum og eðrum við, har teir bæði í skrift og talu hava vart óskilið við rentuspekulatión við, at „tað má ikki gerast ólógligt at spekulera«. Sjålvandi skal tad ikki tað, men tå spekulatiónin skal hava til endamåls at sleppa undan at bera fe- lagsbyrðarnar, so haldi eg tað ikki vera forsvar vert — at tað her á landi skal ætlast best lenti vinnu- vegur at spekulera í at sleppa undan at rinda skatt. Hver kemur so at berða byrðarnar? Jú, vit, ið ikki duga so væl at spekulera. Í tókum tíma Tá haldi eg ongantíð vera ov skjótt at fáa P-talsskip- anina at virka, tí tann, sum í sínum spekulatión- um fyri dagliga degnum ikki tekur almenna samfe- lagið við, er hetta sam- felag ikki verdur. Ella vit kunnu siga: Tað sigur mær, hvussu nógv hann virðir hetta samfelag, ið er vit øll. Men tá tað er til út- rindan av frítíðarlon, barnastyrki, prísviðbót, almannastyrki, ja, kanska eisini til almenn veðhald til privat fyritakssemi, tá er »P-tal ingen hindring«, sum tikid plagar at verda til. Undanførsla Nei, her er talan um skåk- an og undanferslu — »kamuflagu« — so tað for- slær. Tad almenna hevur i dag vid ålikning rætt til at kanna privat ognar- og peningaviðurskifti. Um tad verdur gjørt å henda ella handa hått, kann vera tað sama Timburmaður Sóknast verður eftir timburmanni til snikkaraverkstað í Havn Bill. mrk. 1005 Bonskt Kann tykjast bonskt, tá ið myndugleikarnir siga, at sum ikki P-talið verður innlatið, so verða konti stongdar og innistand- andi ognir inndrignar«. Hetta átti at verið gjørt á annan hátt, men hvussu? Tó havi eg ilt við at finna samanhangið, tå ið løg- maður samstundis sigur, at um vit ikki innlata P- talið, so verður tað gjort av líkningarmyndugleik- unum. Ég eri ikki samdur, tá ið sagt verður, at ognirnar skulu verða inndrignar. Tað er ikki neyðugt og hevur einki við málið at gera. Men at tað er trup- ult at gera við, um fólk ikki vilja lýða hesa lóg, er eyðsæð. Aðrar lógir Koyrir tú ólógliga og verð- ur tikin, mást tú beta. Verður tú ákærdur fyri stuldur og funnin sekur, mást tú beta. Hevur tú gjørt teg inn á onkran, verður tú eftir lógini demdur fyri tað, ið tú hev- ur gjørt og mást beta. Stendur tú í skuld til onkran, og rætturin sam- tykkir, at tú skalt gjalda, og tú tó ikki gert tað, so bankar pantifútin á dyrn- ar og avgreiðir málið á staðnum. So einfalt verður farið fram í sambandi við aðrar lógir: Málið fellur til dóms, og aftaná at dóm- urin er framdur, er slætt borð. Tó er lógin fram- vegis galdandi, og sami persónur verður demdur eftir somu lóg, um hann aftur ger sama lógarbrot. Tað sama Sama er galdandi við lóg- ini um P-talið. Gamaní, at ein kann beta fyri ikki at vilja lata inn sítt P-tal, men tá ið ein hevur bett, er henda saman lóg fram- vegis galdandi. Vil ein framvegis ikki gera tað, so hevur ein aftur framt sama lógarbrot, og má dragast fyri rættin av nýggjum. Kundi hent, at tær so væl aktaðu bankakonti høvdu kent harðari ágang av slíkum framferðar- hátti, enn um P-talið varð borið peningastovnunum. Eins og í eðrum lógar- málum, so fylgir ein hótt- an við, um lógin ikki verð- ur fylgd, og torfert er út frá omanfyri standandi at síggja, hvussu málið við P-talinum kann fremjast eðrvísi enn við hóttan um steinging av konti. Tí havi eg latið mítt P- tal inn fyri langari tíð síðani! XX XX.XX-XXX I Nr. 83 — 1. juni 1990 Mål og miðal | -Fleiri hava sagt, at tað var být og ótaktiskt at geva boð um at lata P-talið inn til peningastovnarnar, tí tað bar til at fáa fatur á hesum á annan hátt. Men eg haldi, at tað var gott, at fólk kendu seg provokerað, at tey mótmæltu. Nú er møguleiki fyri, at skrásetingar- og P-talsspurningurin verður viðgjórd- ur av nýggjum og helst eisini skattaspurningurin skrivar Marita Petersen, løgtingskvinna m.a. í greinini. Seinastu vikurnar hevur nógv rok verið um nýtsl- una av P-talinum. Vit kunnu spyrja, hví alt hetta rumblið nú. Tað eru jú fleiri ár síðan lógir um P-talið vórðu viðtiknar. Fyrstu ferð í 1983, síðan í 1987, og ikki minni enn tvær ferðir í 1989 hevur logtingið gjert viðtekur viðvíkjandi nýtslu av P- talinum. Rætt er tað, at mótmæli hava verið í sambandi við allar hesar viðtekur. Men tað hava verið ymisk, ið hava mótmælt tær ymsu ferðirnar. tó undantikið fakfeløg innan Føroya Ar- beiðarafelag, sum fleiri ferðir hava sent tinginum mótmæli. Ikki fyrr enn nú, tá fólk verða hótt við revsitiltøk- um, um tey ikki akta, mót- mæla øll frá Føroya Ar- beiðarafelag eðrum megin til fólkafloksungdóm hinumegin. Um tað er tað sama, øll hesi eru ímóti er tó ikki heilt greitt, men tá flestallir borgarar land- sins eru bangnir og ótryggir við skipanina, so er tað skipanin, sum er skeiv ella ógreið, og ikki borgarunum, ið bagir eitt- hvert. Sum tað so ofta er ført fram hesa seinastu tíðina, so fingu vit P-talið í 1983, tá vit fingu samtíðar- skattaskipanina. Sjálv havi eg verið ógvuliga iva- som um hesa skipan, tí hon tekur ræði á borgar- unum. Men flestøll ynsktu eina samtíðarskattaskipan bæði borgararnir, skatta- myndugleikarnir og po- litikararnir, tó helst við ymsum motivum. Mynd- ugleikar og politikarar tí ein slík skipan ger tað lættari at fáa skattin inn, meðan borgararnir við hesi skipan vita, at teir eiga tað, sum teir fáa út- goldið. Við hesi skipan og við teimum seinnu broyting- unum um nýtslu av P-tal- inum, haldi eg, at vandi er fyri, at vit við ellum hes- um eru í ferð við at blanda mál og miðal saman. Málið við politikki er at skapa eitt gott samfelag hjá borgarunum at liva í, eitt solidariskt vælferðar- samfelag, har fólk eru „fræls og sjálvi før fyri at > Marita Petersen: -Allar royndir vísa, at um skattatrystid verður ov stórt, fara fólk at hugsa skattatekniskt. Tá er komið ov langt og nýggj- ar hugsanir mugu til. taka avgerðir. Miðalin er m.a. skattainntekur frá borgarunum. Nú tykist alt vent við. Málið við politikkinum tykist nú vera, hvussu vit á mest ómakaleysan hátt fáa sum mest av skatta- peningi inn, og miðalin til hetta eru teldurnar. Sjålvsagt vita vit øll, at uttan skattainntøkur verða vit ikki før fyri at byggja upp eitt gott sam- felag fyri allar borgarar. Vit mugu hava pening fyri at gera góðar skúlar, gott heilsuverk, góðar sosialar skipanir, vælútbygda samferðslu og annað, ið hoyrir til í einum nútím- ans samfelag. Vit eiga sjálvsagt at hava eina so góða og rætt- vísa skattaskipan, sum til ber, men neyðugt er, hverja ferð vit gera nýggj- ar skipanir, at hava í huga steðuna hjá borgarunum. Vit mugu ikki gera fólk ófræls ella taka møguleik- arnar at hugsa frá teim- um, ikki gera tey til lutir, sum nøkur »beturvitandi« noyðast at taka avgerðir fyri, tí tey vita betur og duga betur enn vanliga fólkið. Gongdin í dag er, at teknifreðin vinnur meir aog meira fram innan øll eki. Tað er einki undarligt í tí, tí hetta er hent ambod - sjónarmið við nógvum meguleikum. Men júst tí er neyðugt at vera á varhaldi, so maskinurnar ikki taka ræði á okkum. Alla tíðina eiga vit at minnast til, at tað eru vit, ið seta málini og gera av, hvussu vit koma til hesi mál, meðan maskinurnar bert eru hjálpitól. Fleiri hava sagt, at tað var býtt og ótaktiskt, at geva borgarunum harra- boð um at lata P-talið inn til peningastovnarnar, tí tað bar til at fáa fatur á hesum á annan hátt. Men eg haldi, at tað var gott, at fólk kendu seg so provokerað, at tey mót- mæltu. Nú er meguleiki fyri, at skrásetingar- og P- talsspurningurin verður vidgjørdur av nýggjum og helst eisini skattaspurn- ingurin. Vit mugu royna at fáa eina skattaskipan, sum er rættvís og ikki ov tverlig at umsita. Meguliga er rætta letan nú komin til at fara yvir til skipan, har inntekuskatturin = verður munandi lækkaður, og heldur fáa inntekurnar til landskassan inn á annan hátt. Vit hava sæð tað í ødr- um londum fyrr, og vit síggja tað hjá okkum sjálvum nú, hvussu bein- leiðis skatturin tyngir borgararnar, og allar royndir vísa, at um trýstið verður ov stórt, fara fólk at hugsa skattatekniskt. Tá er komið ov langt og nýggjar hugsanir mugu til. Marita Petersen SA