leygardagur 16. juni 1990síða 22

were … ve Hvar vóru teir gomlu hermenninir (veteranarnir) í bretsku vikuni Hetta er ein spurningur, ið fleiri feroyingar tá og kanska eisini nú settu og seta fram uttan at fáa nekað fullgott svar uppá spurningin. Sum ein, ið hevði eitt neyvt samar- 6 vid leidaran hjå VAT SCOUTS-bólk- ifum, ið var komin hendan vegin, fari eg at royna at greiða fólki frá, hví hesir gomlu hermenn ikki vóru við í nevnda tiltaki. Um orsekina til avgerðina ikki at taka teir við, mugu fólk spyrja á eðrum staði; eg veit í hvussu so er ikki hver hon er. Hetta stóra mistak byrjaði fyri o.u. 1% ári sjíðani, í oktober og no- gember 1988. Tá varð kallað saman til fund á Læraraskúlanum i Havn, hagar 16 einstak- fingar umbodandi feløg og stovnar vórðu bodnir at koma. Ein fyribils- nevnd varð vald til ein størri for til verka seinni í árinum ella fyrst í 1989 aftaná, at ymiskar nærri kanningar vóru gjerdar. Annar fundurin varð hildin í november sama ár. Her hendi ikki so nógv, men tosað varð dúgliga um hetta stóra tiltak, ið farast skuldi undir. Tá varð avgjert, at triði fundurin skuldi Verða í januar 1989, men fundarboð um hendan komu ongantið nekrum av fundarfólkunum (har eg var ein umboðandi Savnið 1940-1945) í hendi. Gjegnum alt árið 1989 og til februar-mars 1990 arbeiddi fyribils- nevndin uttan at siga nekrum av hinum fundarfólkunum frá og uttan at hesir kundu ávirka tiknar avgerðir. Sostatt visti eingin av hinum fundarfólkunum heldur enn nakar annar uttanveltaður nakað sum helst um, hvat henda sokallaða fyrireik- ingarnevnd, ið alla tíðina bert er fyribils, tekst við gjøgnum alt 1989 og 2 til 3 mánaðir av 1990. Tá verður kunngjerd ein so- kalla skrá á forsíðu Dimmalættingar og har varð týðuliga (og tað var ikki til at misskilja) sagt frá, at dentur varð ikki lagdur á ta »nostalgi«, sum teir so vakurt mál- bóru seg, at bretskir her- menn komu aftur at vitja, men heldur á tað samband, ið nú kundi fá- ast við Bretland í skapi av einari sonevndari bretskari viku við denti lagdum á handil, idnað, mentan og ferðamanna- vinnu. Tá skuldi tað verðið fólki greitt, at her varð ikki pláss fyri nøk- rum gomlum hermonn- um og so varð, tíverri. Á einum av fundunum i 1988 varð heitt á Savn- ið 1940-1945 um at taka sær av ti militeru síðuni av tiltakinum, t.v.s. veteranum millum ann- að, men sum fyrr sagt, so slapp eg sum formað- ur savnsins ikki upp í hesa góðu nevnd (tað slapp eingin annar held- ur) og hevði sostatt ikki nakran møguleika at fremja tað, eg varð biðin um. Eisini var okkara lutur í tiltakinum í tráð við okkara uppskot, ið | eg legði fyri bretska sendiharran i Keyp- mannahavn á einari samkomu har í august 1987 og hetta uppskot fevndi um meguliga lut- tøku av hermonnum i 1940-buna, militerbilar, horn- og sekkjapipu- orkestur o.l., men segði als einki um nakra bretska viku. Ein slík kundi sjálvsagt verðið hildin eina aðra tíð á árinum, men tað var sera óheppið at tengja hana upp í afturkomuna av teim hermonnum, ið vóru her undir krignum. Tað er so lætt at finnast at aftaná, men tað er heilt greitt, at var viljin til staðar hjá hesari nevnd, so kundu vete- ranarnir havt teirra egnu skrá undir vitjanini siðuloypandi við hesa bretsku viku, ið avgjørt varð at halda í sambandi við 50 ára-minningar- haldið. Savnið 1940- 1945 saman við td. Tórshavnar Býráð kundi lættliga staðið fyri einari slíkari skrá. Vit hava jú roynt tað fyrr og tað gekk bara heilt væl eftir okkara tykki. Tiverri og til stóra skomm fyri nevndina og býráðið, varð eingin áheitan send okkum og úrslitið kenna vit øll. Av ti, at eingin skrá varð løgd fyri teirra lut- teku burtursæð frá um- boðum fyri tær ymisku herdeildirnar, ið vórðu alment bodnir, byrjaðu av álvara allir teir trupulleikar og tey vón- brot, ið hesir gomlu her- menn skuldu uppliva undir hesari vitjan, ið av rettum skuldi vera teirra burturav, men av ófatu- ligum trongskygni og líkasælu frá almennari síðu ikki varð tað, ið teir hevdu uppiborið. Teir vóru jú her hjá okkum og vardu okkum i einari daprari tið, ja kanska ta mest depru í mannaseg- uni, og ikki hinir luttak- ararnir, ið illa nokk vistu hvar Feroyar lógu. Ann- ars alt gott at siga um teir; skuldin var ikki teirra. Teir komu bert, tí teir vórðu bidnir. Soleið- is varð vent upp og niður av týdninginum hjá lut- takarunum undir hesari vitjan: Stjørnurnar (veteran- arnir) vórðu til eykaleik- arar (statistar) og hesir til stjørnur vid ummæli i øllum fjølmidlum, med- an tær veruligu stjørnur- nar (veteranarnir) illa nokk vórðu tiknir upp á tungu og bert í sam- bandi við eitt ella annað tiltak í vikuni. Sum heild vístu fjøl- miðlarnir hesum gomlu hermonnum lítlan ella nærum ongan ans, t.d. kundi sjónvarpið ikki so frægt sum hava ta sam- reðuna, teir hevdu við leiðaran hjá Lovat Scouts, inni í einum av teirra upptekuhelum, men liraðu tað av eftir nekrum fáum minuttum úti á getuni í allari ferðsluni og á Svanga- skarði sóu siggjararnir heldur ikki nógv til vete- ranarnar. Blødini vistu heldur størri åhuga og royndu at taka góðar myndir av teimum. Samanumtikið má sig- ast, at fjelmiðlarnir (helst ti, teir kanska vistu, at eingin skrá var) mugu taka teirra ábyrgd av hesari almennari líka- sælu móti hesum gomlu hermonnum. Hesari ábyrgd sleppa teir ikki undan. Tann stersti trupul- leikin við einum slíkum tiltaki var hýsingin av ollum hesum fólkum, men hetta var felags fyri allar bólkar. Munur er bert tann, at tá ið Lovat Scouts ferðalagið uppá 40 fólk bóðu nevndina um at hjálpa teimum at fáa innivist, fingu teir til svar, at ta hjálp kundi hon (nevndin) ikki veita; men at hon samstundis útvegaði privata inni- vist til 160 av hinum lut- takarunum, varð einki grett um. At veteranar- nir fingu eitt so ísakalt og negativt svar uppá fyrispurning teirra, kom teimum sjálvandi ógvu- liga dátt við. Nú vóru góð ráð dýr. Teir fingu sum vátan vett framm- aná og vistu ikki síni liv- andi ráð. Tá ringdi leið- arin hjá Lovat Scouts, Dick Gordon, til min og kærdi sina neyð. (Hann kendi eg væl frá teimum báðum ferðunum í Fer- oyum í 1978 og 1980, tá ið vinafelagið (Feroyskt- Bretskt) stóð fyri vitjan- unum, ið vóru væleydn- aðar). Eg varð sum vera man ógvuliga illa við, at hesir stak fittu menn ikki kundu fáa ta hjálp, teir hevdu biðið um, men vórðu sleptir fullkomu- liga upp á fjall. Eg tók tá ta avgerð at royna at hjálpa teimum, ti annars komu teir ikki og tað vildu teir so fegnir, hóast tað avvísandi svarið hevði fingið teir at ivast, um teir nú vóru vælkomnir higar. Eg vissaði teir um, at vinir teirra i Føroyum (og teir eru nógvir), vildu gera tað, teir vóru ferir fyri, at hjálpa teimum við innivist og eðrum. Stutt sagt fekk eg sissað leið- aran, ið var niðurundir- ”A #54 #3 — 16. þrú 240 12. til 19. mai í ár komin av vónloysi, og sagt honum, at eg skuldi beinan vegin fara í holt við at fáa teimum inni- vist hjá vinum og góðum fólki. Av tí, at eg kendi teir flestu av teimum gomlu vertunum frá 1978 og 1980, eydnaðist hetta stak væl. Hetta gjørdi, at tårurin til Fer- oya gjørdist veruleiki. Hin vegin eydnaðist tað ikki, so kundu teir ikki koma. Nú var innivistin bjargað og teir komu so við Smyrli tað leygar- kveldið; og vertirnir tóku væl ímóti teimum. Frá umboðsmanni Fer- oya í Aberdeen høvdu teir fingið eina skrá, men hon var stórt sæð hin sama sum tann almenna fyri ta bretsku vikuna og har var sum kunnugt eingin veteranur nevnd- ur. Teir byrjaðu nú eina viku í Feroyum (teir flestu hevdu ikki verið her síðani 1940-42), ið ikki varð tað, teir høvdu droymt og vónað. Úti- hýsingin av skránni gjørdi, at teir (sum onk- ur í telefonini til mín segði) »våladu fyri våg og vind« og ikki vistu, hvat teir skuldu taka sær fyri. Vertirnir gjørdu sjálvandi alt fyri, at teir skuldu fela seg heima her, og tað hava teir stóra tekk uppi- borna fyri. Tað skerdist tó ikki burtur, at nakað vantaði og tað var sjálv- andi ein almenn viður- kenning og hon var heilt einfalt ikki til staðar. Lagið á hesum gomlu hermonnum og avvarð- andi teirra var teir fyrstu dagarnar sera ringt, og tað var væl skiljandi fyri tey fólk, ið kendu umsteðurnar. Tó, tá svartskygni og depurhugi valda og eru um at fáa yvirhond, er tað altið ljósið, ið er fyri framman og spjaðir tey depru skýggj. Soleiðis varð tað eisini hjá hesum gomlu hermonnum. Ein maður, ið av sonnum hevði hjartað uppá rætta pláss og samkenslu við hesum monnum, bjóðaði sær av sínum egnu ein- tingum ein dagin, hann av tilvild var komin í prát við nakrar av Lovat Scouts, at skaffa teim- um ein busstúr norður um Havnina. Teir vórðu sum vera man sera glað- ir fyri hesa vælvild, ið her varð sýnd teimum og tóku takksamir av. Nøk-