leygardagur 30. juni 1990síða 13

Nr. 103 — 30. juní 1990 Norðurlendsk rithóvundasteyna í Klaksvík: " Vit hava brúk fyri norðurlendskum mentanarsamstarv - men vit mugu ansa eftir sermerk okkara ” Rithevundafelagið og Norðurlandahúsið skipaðu fyri stevnuni i — vandin". Hetta er galdandi í øllum soni sínum í Tromsø? - Eyðkennini hjá einum sama eru, at "hann dugur ikki málið, býr uttan fyri innaru Finnmørkina, leit- ar, er í røring, flytur seg". Vit royna at læra son okk- ara samiskan sið. Livihått- in; klæði, matur, at hava fólk uttan um seg, hava opnar dyr og opið sinn, at ferðast og uppliva. Fyrstu útbúnu samarnir vóru prestar. Tað hevur samband við hertøkuna av Samalandi. Teir vóru fyrstir at skriva un; tilveru og søgu samanna. Joik- urin hevur verið samskilt- ishåtturin hjú samunum boðberin, bæði við ordun- um og mátanum, tey eru joikad. Í joikinum eru orð ella ljóð - tað veldst um innihaldið. Munnligi frá- sagnarsidurin fer uttan iva at halda fram millum sam- arnar. Men teir hava brúk fyri skrivaða orðinum - á sínum egna máli. Hetta er eisini partur av mentanini og eitt amboð til at skjal- prógva og varðveita Norðurlendska mentanarsamstarvið er til. A onkrum oki hevur tað góð kor, á onkrum vánalig. Viljin og moguleikin fyri einum styrktum norðurlendskum samstarvi er til staðar og byggir á felags trupulleikar og felags avbjóðingar hjá løndunum, sum hvort sær eru sjålvstødug og ólík - Vit eiga at ansa eftir og styrkja felagsskapin og samstundis ansa eftir sermerkjum okkara, segði Hein á Reykjavík, har ongir hundar eru. Hví flenna eftir tí? Vilja vit ikki hava hundar í Reykjavik, er tað okkara mál. Eins og tað er avgerð førovinga at hava ta rúsdrekkalóggávu, tit hava. Tað er onki at flenna at. Klaksvík Hámett og vird mentalólk úr Norðurlondum vóru á stevnuni. Millum teirra, sum hildu fyrilestur, vóru finski ríkidagslimurin, Norðurlandaráðslimurin, rithøvundurin, tónleikarin, læknin og sålarfrødingurin Claes Anderson, samfel- agsfrødingurin Andreas Hompland úr Noregi, sum skrivar um mentamál, pro- fessarin og rithøvundurin Hans Hertel úr Danmark og forlagsstjórin Heimir Pálsson úr íslandi. Carl Johan Jensen og Rógvi Thomsen umboðaðu Før- oyar á fyrilestraskránni. VÍÐFATANDI MENTAPOLITIKKUR "Hann var sera einsamall- ur. Tí vistu so fá um tað". Claes Anderson byrjaði við at endurgeva seg sjålv- an. Men hann vísu eisini á Róa Patursson; eg hugsi altíð um hann, tá tað regn- ar. Skógur, sum stendur, fær meg at hugsa um Ak- sel Sandemose. Skógur, sum gongur, um Thomas Transtrømer. Claes Anderson fekk áhoyrararnar at lurta. Í fyrilestri sínum nevndi hann nógv brot úr mentan- ir Pálsson (Ísland). Hann vísti j DO arpolitiska Hann spurdi nógv, svaraði onkrum sjálvur, men tað mesta læt hann verða Ó- svarað. Hann visti á leiðir, kjakinum. mið, hagar tankarnir kunnu leita. - Hvussu víðfatandi eig- ur hugtakið mentan at vera, spurdi hann. - Er virðismetingin tann Leygardagin vóru stevnufólkini útferð við Prid Umhvørvispolitikkur er eisini mentanarpolitikkur, legði Claes Anderson dent - Vit eiga at leggja okk- Orð og myndir: Mette Bleken sama hjá sálarsjúklingum og teimum, sum eru um teir? Er tað mentan at hyggja eftir fótbólu ul eyguni detta úr høvdinum? - Vit kunnu vera errin í Norðurlondum. Vælferð og útbúgving eru tvey dómi. Men beina vit ikki fyri tí, vit hava bygt, við ti, vit nú byggja; privatis- ering, avgjald á békasøvn- um, frælsi at flyta verur og kapital krevur ríki- dómi. - Stóran týdning hevur frælsið at kunna liva í liv- andi og óspiltum um- hvørvi. Fjórðingurin av skógunum i Finnlandi er sjúkur. um út í vidurskiftini hver hjá ødrum. Ibirta rok, gerst tað neyðugt. Vit eiga ikki at látast, sum um alt er í besta lagi. Ég eri skelkadur, ti eg veit so lít- ið um samarnar. Í Finn- landi eru bæði land og rættindi tíkin frá teimum og nógvar royndir eru gjørdar at beina fyri tjóðar- eyðkennum teirra. Í heim- landi mínum sleppa hom- ofil framvegis ikki at tosa um stóðu sína. Norðurlendska samstarv- ið er á nógvum stigum. Har er eitt net við smáum meskum, ein hentur fel- agsskapur, sum ikki stend- ur og fellur við norður lendska ráðharraráðnum. FELAGSSKAPURIN HVØRVUR Evnið hjá norska journal- istiinum, samfelagstrød- inginum og rithøvundan- um Andreas Hompland var "Internasjonaliseringen av den nordiske kulturen”. Hann tosaði um mál- og hugtaksblandið, sum hev- ur vid sær nøvn sum "Tau Pizza og Vidco". Hetta man vera eim nýggjur tjóð- arrættur, helt Andreas Hompland. Hann minust tíðina, tá fólk hittust og prátaðu. Á jarnbreytarstødini ella posthústrappuni. Har var altíð onkur, ein kendi, og har varð prátað - kanska bara um veður og vind. Prátið hevði ein pall og hann helt lívi i prátinum. Men sum vælferðin er okt og fólk hava privata at- gongd ul verur og tenast- ur, verða slíkir pallar minni brúkur. Síða 13 - Hver nýggjur møgu- leiki er mistur felagsskap ur, segði Andreas Homp land, anun tað er kravt ella frítt val. Hann nevndi vid- eo sum ein pari av inter nauonaliseringini. - Eitt, sum vit í Norð- urlondum eru púra fullvís i, er, at vit vilja hava bæði í posa og sekk. Vit vilja frælsi og ulknýt, vilja vera frælsir einstakl- ingar og vera i einum hopi. Ikki er altíð so lætt at fáa hetta at rigga. Mark- ið verður leyst og javn- vágin viknar. - Tak bustadarøkini! í Noregi er innrásin hjá sniðhúsunum í dyrkað lendi tekin um vaksandi vælferð. Ofta sama húsa- snið, garðarnir uttanum eru eins, børnini javnaldrar og ganga í sama flokki, parabolantennurnar venda sama veg. Tey vaksnu gera tað sama, samstundis sum hini og saman við teimum og fyri seg sjålv- Framhald á síðu 14