hósdagur 9. august 1990síða 12

Okkara skúlar alt ov vánaligir Tað er stór armóð at hava misálit á egnum máli, móðurmálinum. Sterri ar- móð er at vilja innflyta í málið ta misháttu mál- spilluna, hin lágtýska for- skeytan (»prefix«), »be-«, sum aldrin hevur verið, og aldrin verður feroyskur. Mær rennur í huga líknils- ið um skálkin, sum um náttina fór at sáða illgresi i akur góðsmans, av ill- skapi og evund. Nei, hesi, ið siga ella vilja hava tyska »be-« for- skeytan inn í málið, tey eru b-fólk (=2. flokks), tað sigur seg sjálvt. Stórur meiriluti feroy- inga ynskir og vil tala mergjað, ekta føroyskt, og ikki hálvdeytt hálv- ella getudanskt. Alt a-fólkið (=1. flokks), vil lúka málspillurnar burtur úr talu og skrivt, og tað av rettum. Sjálv- sagt. Hvat tá? Tíverri hava okkara dýru almennu loftmiðlar, verpini, alt ov nógv av málspillum í sendingum sínum. Bleðini, bæði tey alment : goldnu, partapolitisku, og tey óheftu eru frægari, men lítið. At ræðast fyri at frá- brigdini, »nuansurnar«, skonnotatiónirnar<, »as- sossieringarnar«, fara fyri skeytið, um vit vraka mál- spillurnar, og tala ekta føroyskt, tåa er púra burt- urvið. Vit eiga Fróðskap- arsetrið og Málstovnin, ið rekja málið og gera fer- oysk orð fyri fremmand. Tyrla fyri >helikoptara<, bingja fyri »kontainara«, kerra fyri »trailara«, telda fyri »computara«. Hetta eru fýra demi um heppið orðasmíð. Orðini eru snegg, stutt, skjóttsegd, og tey eru ikki tikin burt- ur úr tómrúmi, »vakuumi«, men evna til úr gomlum orðum. Av rettum vinna tey meira og meira fram. Um fólk ikki fáa sagt meiningar sínar á góðum føroyskum, men noyðasst at nýta málspillu/r, so er tað túsund ferðir betri at tey tiga, so mundi tað so lítið hava upp á seg kort- ini. Jógvan við Ánna gjørdi eitt megnar arbeiði (ólent hugsi eg eisini) við sínari fýra binda orðabók. Alt er ikki eins væl hepnað, men tað mesta í hesari orðabók er gul vert. Eitt slóðbrót- araarbeiði. Tey sum eiga hana, tey standa sjáldan fost. Málrekt er einki nýtt fyribrigdi. Fyri einum 2000 árum síðani t.d., var tað ein rómverskur heims- spekingur, ið legði lesar- um sínum tey ráð, at tá teir vildu rætta orð hjá tí, teir talaðu við, so skuldu teir ikki rætta beinleiðis, men heldur nýta tað rætta orðið í næsta sagda setn- ingi sínum. At tala/skriva málspill- ur er ringt fyri samleika og sál, og skapar hálv fólk, ið halta gjøgnum lív- ið. Takkað sambandinum. Hla eru tey fyri, ið halda seg vera/eru noydd at tala/skriva málspillur. Málið er ikki (allur) sam- leikin, men næstan. Hvert einasta mál heur síni ein- steku, »uniqu«, orð og hugtek, ið vit gjarna kunnu læra, men ikki flyta rå »Okritiskt« inn í okkara mál uttan víðari. „Esperanto< er eitt um leið 100 ára gamalt, kynstrugt alheimsmál, ið er víða útbreitt. Tað er gjert burtur úr øllum ver- andi heimsins málum, so øll eiga okkurt/onkur orð har, hetta segði ein espe- rantistur i Scansat. (Hvørji munnu tey før- oysku orðini vera?) Viðv. »for-«, er tað ein góður gamal forskeyti í nógvum føroyskum orð- um, t.d. fororð, fortorga, forvitnisligur o.s.fr. Men ikki í eðrum orðum, t.d.: »forbedre«, —»forening«, »fordrive«, o.s.fr. Hetta vita og skilja tey flestu væl. Viðv. orðinum brúka, tað er vissuliga gott gamalt, føroyskt, og tað er nýta eisini, tey kunnu nýtast hvert um anað. Nýta er nær skylt við njóta. Njóta skula dreing- irnir gríð í millum manna Brestis kvæði. Esperanto skuldi avgjert verið tvingað lærugrein frá 2. ella 3. flokki í ellum skúlum í ellum londum í allari vereldini. Tað hevði verið sera gagnligt fyri alt, men stjórnirnar og : Nr. 120 — 9. august 1990 breyðpolitikkararnir, hesi imperialistisku londini serliga, tey hava aldrin viljað vit av Esperanto. Staðin fyri hava tey stóru londini »imperialist- iskt/sjavinistiskt</kúg- andi vilja havt síni egnu mál, týskt, italiskt, enskt, franskt, kinesiskt, japanskt, til at vera al- heimsmál. Og har vil sjálvsagt onki fyri eðrum víkja. Úrslit: Tað er onki alheimsmál. Uttan hesi gjørdu málini, og Espe- ranto er væl útbreitt lut- falsliga. T.d. duga 100 miljónir kinverjar fuil- fíggjað Esperanto. Í Fer- oyum er tað bannlýst í skúlunum, og tað er ov galið. Skúlin er forbeinað- ur og stirvin og gamal- dags og dýrur. Flestir skúlar og lærdir skúlar hykla áhuga fyri at framala skilagóðar/menn- iskjansligar = (>rationell- ar/altruistiskar<) menn- iskjur. Men í veruleikanum eru skúlarnir og lærdu skúlar- nir, so sum skipaðir átrún- ar (=»organiseradar religi- óir<), og politiskir flokkar og hugmyndafreðisligir bólkar ógvuliga fjandsom í móti veruliga búnum fólkum. Leiðslurnar/kenn- ararnir óttast fyri at verða vrakað saman við gamai- dags, vilhallari (»tendensi- øsari«), einsíðugari, ein- oygdari, óviðkomandi undirvísingini. Lærugreinin sega er eisini bannlýst eini 20 ella 30 ár aftur í tíðina. Við vilja verður tann segan duld fyri næmingunum, og er tað einans fyri at verja (breyð) politikkarar- nar og onnur. hetta er tek- in um, at politikkararnir og allir hesir okursdýru skúlamyndugleikarnir hava nakað at dylja, teir hava ikki reint mjøl í posa- num. Tað var heldur ikki av ongum, at so nógvir studentar í øllum heims- ins londum gjørdu so áhaldandi og dygganupp- reistur gjøgnum 50'ini og serliga 60'ini og 70'ini. Málvinur CIA myrdi Palme. Facistiska falslæran. Rúsdrekkalógin Forseti Italia F. Cossiga mælir til gjelliga rann- sókn, eftir eina sjónvarps- sendingm, sum bendi nógv á tað borðið, at CIA átti part av illverkum og morðinum á Palme í 1986. Í Italia hevur síðani fyrst i juli mánað, tá italska sjónvarpssteðin Rás 1 jerdi nakrar sendingar, verið mikið rok. Ein mað- ur, ið hevði arbeitt hjá CIA áður, segði har, at henda fregnartænastan hevði átt sín part av yms- um illverkum í Ítalia, gjøgnum 80-árini, og eis- ini Palme-morðinum í 1986. Sendingarnar segdu, at CIA hevði samarbeitt við losjuna P-2 Ur einari bók, sum k út í fjør, verður endurgi ið, at triggjar dagar fyri Palme-morðið hevåi í verandi talsmaður P-2 Licio Gelli, sent Georg Bush soljóðandi fiar: Svenska træið 1Ogt .: Les: »Palm« ir myrdur!< Ja irbeidir tað tacis núktarapakkið kunnugt hevur tað verið graml um, a nyrdi Palme. Nú að so váttað. Ein fyr andi CIA-njósnari aði, at tá ein erligur borg- ari kannar bústaðin og nøvn í einum landi hjá CIA-njésnarunum har, og so kunngerð hesi, so mugu hesir = ClA-njósnararnir flýggja umgangandi, sum snúltandi rottupakk, teir hava ikki reint mjøl í posa- num. Í Chile myrdi jú amerikanska fregnartæn- astan CIA hin demokrat- iskt valda forsetan Allende, og stuðlaði hóp- morðaranum Pinoché til valdið, og varð tá beinan- vegin eitt ræðsluveldi inn- ført í Chile. Just tað sama ætlaði CIA at gera í so nógvum eðrum Låtin- amerikonskum londum. Men av tí at nevn og bú- staðir hjá CIA vórðu kunngjerd í einum blaði, máttu njósnararnir skundisliga flýggja burt ur. Tó hevði tað eydnast teimum at gera nógv morð, nógv illverk, áðrenn teir fóru Georg Bush hevur verið CIA-stjóri, og tá palm: rdur 1alparmadur hjá and! forseta USA Í P-2-losjuni vóru nakrir iv mætastu vinnulívs nonnum og pengamonn um Ítalía, og politikkarar og heryvirmenn. Ein ting- nevnd, sum rannsakaði virksemið hjá hesari losj- uni, kom til ta nidurstødu, at henda losja var »eitt brotsmannariki i rikinum.« Og varð losjan bannað. tað var ein stør gøla, stjørnin måtti fara frå. Cossiga forseti Italia hevur mælt til at gera rannsóknir. Hetta mál hevur elvt til heitar um- reður. Sum kunnugt so var tað gjøgnum alt kalda stríðið, at CIA segði slag- styrki USSR at vera nógv sterri, enn hon í veruleika- num var. George, Kennan, Mc- Carthyistarnir, CIA, allir hava teir málað Fanan upp á veggin, logið slag styrki USSR helvtina sterri. Fyri at rættvísgera sína forbannaðu hernaðar- hóttan g vápnafram- leiðslu, sína atombumbu, vætubumbu og kobolt- bumbu hópframleiðslu Og fyri at fáa Johnny Yankee, hin meiniga unerikanska borgaran at góðtaka og gjalda tær ræðuliga stóru, fleiri 100 milliarda upphæddirnar til »verjuna«, men pengar- nir fara beint niður lumman hjá tí professio- neila, = kraddara mili- ter/industriella komplexi- num, ella mafiuni, til vápnaframleiðslu, stein- deyðan kapital. Tí betur er niðurskurður nú í vápnadubbingini, tað er ein linni, ið veksur, takkað verið serliga friðar- rerslunum. Tað skal bara ikki vera proforma ella fik- tivt. Mjerkadalur, Sorn- felli, marinusteðin, Loran- steðin á Eiði, vit yvirtaka allar hesar steðirnar 100% til at eiga og reka. Manna tær so við álítandi, dugna- ligum fólki, tað eiga vit nóg mikið av. Legverjuna mugu vit eisini yvirtaka 100%, seta ein góðan, dugnaligan, ålitandi føroyskan fúta, ið syrgir fyri at t.d. rús- drekkalógin verður yvir- hildin. Um legreglan ikki hevur til uppgávu at syrgja fyri at lógirnar vera yvirhildnar, so høvdu vit ikki brúk fyri legregiu, hatta skilir eitt og hvert smábarn. Tað er ein vandi í at løgverjan og fólk yvir- hevur tola, at log/ir verða brotnar dag og dagliga, uttan víðari, tað undir- grevur aðrar lógir eisini, eitt rotið súrepli spillir ell hini í kassanum eisini. Teir ólógligu ølklubbarnir nørast sum hundaland, nu eisini bert vid vinningi i ieyga. Her gongur alt, visir tad seg. Småfiskar- nir verða tiknir, meðan stórhávarnir, ið skræða garvilt í seg, púra ólóg- liga, teir sveima leysir. Har má og skal annað skinn takast um bak. EL FM í frælsum ítrótti Skráin fyri FM í frælsum ítrótti 11. august sær soleiðis út: Kl. 14.00 Hamarkast Kl. 14.00 100 m innleiðandi Kl. 14.15 1.500 m finala Kl. 14.30 400 m innleiðandi Kl. 14.45 1.500 m finala Kl. 14.50 Tristøkk Kl. 16.00 Kúluvarp Kl. 16.30 100 m finala Kl. 17.00 Hæddarlop | Kl. 16.45 100 m finala Kl. 17.00 10.000 m finala | Kl. 18.00 400 m finala Kl. 18.15 400 m finala Menn Menn Menn Menn Kvinnur Menn Menn og kvinnur Kvinnur Menn Menn Menn og kvinnur Kvinnur Menn | Kl. 18.30 4x100 m boðrenning Kvinnur Kl. 18.45 4x100 m boðrenning Menn Heiðursmerki verða latin til nr hesa ferð er tað Foroya Sparikassi i R 1, 2 og 3, og aftur unavik, sum letur tey. Luttakararnir verða bidnir um at meta minst hálvan tíma áðrenn og boða frá á skrivstov- uni í B68-húsinum. | | | meme rest á