mikudagur 31. oktober 1990síða 16

Framhald av síðu 9 liva tær fyriuttan, spaku liga, men eirindaleyst um, í øllum førum, í øllum høpi, er einasti vegur út úr hesum andans dýpi, vit eil meira og minni eru sokkin niður í. Hetta kevandi sálarliga hepisloysi, ið er vorðin okkum ellum fyri, tá samfelagsins maktdepl- ar i andaleypi hava flikkad saman vinnulig og polit- isk idésett (samgongu- skjal um vit vilja), sett saman av leikum úr at kalla ollum heimsins saml- aðu ismum, so fløkjasliga samansett leikapetti, at vit ell somul so við og við hoknað lunnar o eru niður í eina Øimør høpislevsun meinings at koma uttan ur 1 ja Tad er har um vit jé tað, ella vit ikki vilja tað — og tað er hesa innaru stýring, ið ell okkara ytra stýring til eina og hverja tíð eigur at verða lagað eftir. At leita aftur til tað ein- falda, tað fatuliga rætta: Til demokratiið og til sosialt rættvísi: Hetta er leiðin, ið ivaleyst best er lýst og innihildin í orð- samansetingini sosial- demokratiið, har begrebið demokrati í orðsins sanna týdningi verður hildið hátt í hevd, og har orðið sosialistur og sosialisma við orðunum hjá Vaclav Havel meira er ein menn- iskjanslig, ein moralsk og ein kenslubetinga kate- gori, heldur enn nekur konkret politisk ella øko- nomisk doktrin, teori, ella ideologi, ella fyri tad ein hvør heildarætlan til eina betri innrættan av hesum heimi. Havel Eg eri so sera samdur vid Havel, tå hann sigur: >Tað hava verið tíðir, har einhver ið var (ella er) ímóti viðfeddum fyrimun- um, arvaðum priviligium, móti útsúgvan av teim máttleysu, móti sosialum ójavnum og ómoralskum forðingum, ið hava niður- gjørt og eyðmýkt tey, ið dømd hava verið til at tæna ødrum, at hesi hava kallað seg sosialistar, og ein sovorðin »kenslube- tingadur« »moralskur« sosialistur havi eg soleidis eisini verið og eri tað tann dagin í dag, nú einans við tí muni, at eg ikki longur lýsi hendan mín holdning við hesum orði einsamøll- ume. Nr, 172 — 31. oktober 1990 Spillan i, orð A iskjansligheit, av skift- andi fasistkapitalistiskum ervitisknokkum og teirra sjúku snarandi skriving. Skulu vit vinna á okk- ara trupulleikum, mugu vit finna á aftur kósina, um vit nakran tíð heilt eksakt hava fingið hevi at stýrt nakra líkinda kós nakrantíð áður orsakað av teirri kompromisstødu, vit allar dagar hava verið kroystir út í. Hr øiuum, — og kósin »Kosin, vit megu halda, er ikki kós, ið onkran vakran dag okkum í oyrað, ei heldur ein verður lýdd verður hon stungin út kortið frá í erva av. Bert ein moralsk og andalig til vitska, grundað á virðing ina fyri einum slagi av íkki verðsligum autoriteti Virðingin fyri náttúrunnar skipanum og lógum, ella i reglunum fyri kosmos, og so einum moralskum stødi og tess yvirpersón liga uppruna, einari virð- ing fyri tí absolutta, úr eins innaru vitsku, einans hetta kann føra til at lívið á jørdini ikki gongur undir í einum slagi av mega- sjálvmorði, og kann føra til at tað aftur verður til at halda út. V.ø.o. hagar til at lívið fær veruligar menn- iskjansligar dimensiónir, einans ein tílík tilvitska kann eygsjónliga bera í sær eina gongd fram ímóti teirri samfelagsskipan, har menniskjað aftur verð- ur menniskja og gerst ein konkret persónlig vera. Uppreistur og ábyrgd Vit mugu gera uppreistur móti leikluti okkara sum máttleysir lutir í einum veldugum maskinaríi, undir leiðslu av einari monopolitiskari vinnulívs- stýring, ið bara hálsar av- stað, gud viti hvagar. Vit megu aftur úr okkum sjálvum finna eina djúp- kenda ábyrgd fyri heimin- um, v.ø.o. einari ábyrgd fyri nøkrum, ið verður sett hægri enn vit sjálvi. Skylda nú At gera nakað við tað, kunnu og megu, vit øll og tað her og nú. Ongin vil gera tað fyri okkum, og vit kunnu líka lítið bíða eftir nøkrum, ið fer at gera tað. Vónleysa, apatiska líkasælan má burtur, tað er fyrsta fortreytin, og onnur er ásannanin av at ongar broytingar ella rerslur av tílíkum slagi henda uttan fyri heimir. ella oman fyri heimin í ein- um ella eðrum »hinsidan«, men her og nú, beint í blant okkum, í okkara ger- andisdegi, í okkara samfe- vå | Líkningarráðið fekk viðhald: Síða 17 inntøka og ikki lån Skattur skal gjaldast av teimum gott 10 miljónunum, sum Global-partaeigarnir í 1981 fingu útgoldnar frá týsku skipasmiðjuni Semja varð í fyrradagin gjørd í Føroya rætti mill- um Líkningarráð Føroya og tiggjar av partaeigar- unum í fyrrverandi Glob- al-reiðarínum. SAMDUST UM PRINSIPPIÐ Tad vóru hesir tríggir, ið á sinni undirskrivaðu skjali við týsku skipasmiðjuna Búsomer Werft Li I il kni 1rráð Í { Í {If K Í i Í 1 LÍK ngaráðið Í im, at lálan var iKK kattskylduga inntøkt orvunnin i 1981. Hesum fekk likningar ráðið viðhald i, og teir triggir, ið vóru kravdir eftir skatti av upphæddini gingu eisini við til at viðurkenna hetta sum inntøku. EISINI HINIR 150 Dómarin vildi kortini ikki geva líkningaráðnum við- hald í, at øll unphæddir kundi tilskrivast teimum tímum, sum høvdu skriv að undir. Teir verða nú tilskrivaðir eina skatt- skylduga inntøku uppá umleið tvær miljónir til- samans. Hinir uml. 150 partaeig- ararnir verða sostatt tilskrivadir eina skatt- Kylduga inntøki á umleið átta miljón ] ROKNA AFTUREFTIR Grundarlagid fyri hesum byud er býtið i partapen- inginum i Global. Figg- ingin av partapeninginum fór tá fram soleiðis, at:1/3 Air tr rAGtir var BOGIN KONlani. resun r goldin við peninginum frá Búsomer Werft Sostatt ber ul at rokna seg fram til, hvat hvussu stóran part av upphæddini frá Búsomer Werft, hhvør einstakur kann tilskrivast sum inntøku. wh UU lagslívi, í okkara politiska virksemi í javnaðarflokk- inum. Tað er nevniliga ikki so- leiðis, at vit fyrst skulu hugsa okkum til eina ætl- an um ein betri heim — eina betri skipan, og so aftan á, fara í holt við at veruleikagera hesa ætlan í praksis, men heldur so- leiðis at vit við veru okk- ara her og nú forma hesa ætlan úr tí tilfari, ið er — okkum sjálvum — og formulera hesa ætlan á okkara egna máli. Høgra-vinstra — og tu Hevuðstrupulleikin er ikki stríðið millum høgra og vinstra, hetta um fram- leidslutøknin er á privat- um ella á samfelags hond- um, heldur kann hevuðs- trupulleikin lýsast nakað soleiðis: Tað er um tú gloymir at tað mest um- ráðandi er at menniskjað sjálvt verður fremsta mál- ið: Eisini í búskaparligum høpi, eiga fólk ikki at vera »avrættad« nøkrum strukturi: Hetta vil so aft- ur siga, at fremst verður sett hetta at tey persón- ligu viðurskiftini ikki fara fyri skeytið, t.v.s. viður- skiftini millum teg og ar- beiðsfelaga tín, millum undir-og yvirordnaðan, millum teg og arbeiði títt, millum hetta títt arbeiði og úrslitið av tínum ar- beiði Eingin munur Tað er sum so eingin mun- ur á einum nógv integrer- aðum internationaliserað- um privatkapitalistiskum fyritakssemi og so teirri heilt statsligu sentraliser- aðu ella direktiv plan- stýrdu fyritekuni. Í báð- um førum fer alt fyri skeytið í anonymu sjálvs- rersluni, ið eingin hevur á- byrgd av og sum eingin hevur innlit í, og í báðum forum fara allar tær natúr- ligu fortreytirnar, so sum uppfinnsemi, virkisfýsni, tørvurin á rættvisari løn, marknadarvidurskifti, kapping o.tl., alt hetta fer fyri skeytið í báðum før- um. Lív og virki Av stersta týdningi er at virkini, sum búskaparlig- ar eindir, halda við líka og nýggja tilknýtið til tað konkreta menniskjað og at hetta, at arbeiða hevur eitt innihald og eina mein- ing, at fólk fáa innlit í teirra virki, kunnu ávirka og fáa ábyrgd, soleiðis at tú virkar í virkinum sum menniskja, t.v.s. sum ein vera við sál og ábyrgd, og ikki sum ein robottur, primitivur ella sera intelli- gentur. Bústaður, heim og heimur Tað snýr seg t.d. um at vit á hesi jerð ikki bara hava ein bústað, men eisini eitt heim, at heimurin hevur sína skipan, sín kultur og sín stíl, at landslagið og havið runt tað verður virt og varliga umgingið, eis- ini sjálvt um hetta kostar vekstur í framleiðsluni, og at man varðar av náttúr- unnar uppfinnsemi og lívgandi mangfoldigheit. — búskaparlig skipan Ut frá hesum sjónarvinkli eiga vit at velja eina bú- skaparliga skipan, grund- að á tað fleirtáttaða, av nógvum ymiskum, heldur smærri enn sterri, virkj- um, allastaðir íkring okk- um — tillagað tí heilt ser- liga — ið er at finna í ellum okkara ymisku bygda og býar samfelegum — í okk- ara oyggja- — bónda- — fiskimanna- og hand- verksmentan. Meining, meinings- loysi og virðing At vit í øllum førum, í øll- um hepi stýra fram ímóti tí meiningsfylta, at vit aftur úti á miðum fara at streva eftir tí slagnum av góðsking, ið gevur okkum aftur okkara sjálvsvirðing og álit millum manna. At vit í ellum okkara virk- semi eisini á landi stýra fram við og uttan um tað meiningsleysa og fara í holt við at framleiða tað, ið bæði ber í sær gleðina av at gera tað rætta á rættan hátt, og fyri hetta heysta bæði virðingina og vinningin til frama fyri alt og øll. So kann tað sjálvandi filosoferast víðari um nú hetta ikki er maximal kyn- isma? o vii. Umsteður — hugur Gerst tú umsteðurnar og málsetningin fyri hesum at arbeiða, soleiðis, ella so rættar, at eisini hugurin til hetta at arbeiða tekur seg upp — so rekkur tú í dupultum týdningi tí opti- mala: Tú hevur tá fingið ikki bara eitt arbeiði, men eisini hugin til hetta títt arbeiði — og meira kamn menniskjað nokk íkki brúka seg sjálvt. Hugur — meiningsfylli — tað annað er fortreytin fyri tí fyrra. John Smith þr as