fríggjadagur 30. november 1990síða 6

Føroya symfoniorkestur Sunnudagin 2. desember kl. 16.00 hevur FSO konsert i Nordurlandahusinum. Fýra verk eru á skránni. Beethov- en, Max Bruch og Jauquin Rodri go. Nytt verk eftir Sunn- leiv Rasmussen: GRAVE, in memoriam Karsten Hoydal. Solistar koma úr Argentina og Íslandi. 52 tónleikarar eru í orkestrinum. Martin Mouritsen stjórnar. Tann 2. desember hevur FSO sína 14. konsert í Norðurlandahúsinum, og ikki kann sigast annað enn, at stóran verður tikið til hesa ferð. Eitt tað kendasta og kanska eisini mest spælda, men sam- stundis mest sigandi sym- foniska verkið innan klassiska tónleikaheimin, 5. symfoniin av Ludvig van Beethoven, lagnu- symfoniin, saman við kendu violinkonsertini av Max Bruch, eru á skránni. Sum altíð, so roynir FSO at hava eitt føroyskt ella føroyskt íblást verk á skránni Hesaferð ein kompositión av Sunnleivi Rasmussen verkið er skrivað stóra skaldi okk- ara Karsteni Hoydal, sum doyði fyrr í árinum, til áminningar. Hetta verður sostatt eisini ein konsert, Karsten in memoriam. Fjórða verkið er ein gui- tarkonsert av spanska tónaskaldinum Jaquin Rodrigo. Ikki minni enn tveir solistar vera við. Soloina í violinkonsertini av Max Bruch spælir violin- snidlingurin Miguel Negri úr Argentina. Hann er næmingur av ti i Feroyum vælkenda Alberto Lysy, og hevur hann verið her áður við Kamerata Lysy Hin solisturin er guitar- spælarin Pétur Jónasson, Íslendingavinir Øll eru vælkomin til hugnakvøldid hjá okkum |. desember í javnadarhølunum á Argjum. Vinarliga Njáll íslendingur, sum júst er á konsertferð í New Zea- landi, Australia og Ong- Indi. Hann endar ferð sína við konsertum í Feroyum. Konsertin verður stjórn- að av Martini Mouritsen. Um tónaverkini Fyrsta verkið á skránni er eftir Sunnleivi Rasmussen og kallast tað Grave, in memoriam Karsten Hoy- dal. Karsten Hoydal og Sunnleiv Rasmussen vøru skyldmenn og vinmenn, og við deyða vinmansins hevur Sunnleiv latið seg andbera til eitt minnis- verk í tónum. Íblástur til verkið hevur hann fingið Sigurjónsson úr tí dámi, sum er yvir yrking Karstens: Mikið varð mær givið. Men tematiska tilfarið er eitt lag, sum Sunnleiv gjørdi til yrkingina hjå Karsteni »Utfrå grytutum strond- um«. Verkið er fyri 22 strúkarar, ein klarinett og klokkuspæl. Við at býta strúkararnar upp í bólkar og lata tematiska evnið flyta ímillum hesar, við- hvert bert sum partur av lagnum og í ymiskum tempi, byggir hann verkið upp og manar fram ein katedralan, men sam- stundis ein álvarsligan, passiuskendan dám. Hug- vekjandi ljómar í óvan- ligari samanseting, eins og tá skyldmaður hans- ara, sáli, leikti við orða- spæli sum „syngjandi grot«. Sidani trinur inn å pallin Pétur Jénasson, kendur guitarspælari, sum saman vid FSO framførir tann vælkenda 2. satsin úr guitarkonsert av Jauquin Rodrigo. Hesin var spani- óli. Gjørdist blindur bert fýra ára skrivað serliga tjóðarinstru- ment spanióla, guitarin. Satsurin gongur spaku- liga, men er hugtakandi vakur. gamal nop av fyri Hev ur verkum, Seinasta verkið undan steðginum er violinkon sertin hjá Max Bruch í g- moll. Hon kann av rettum nevnast ein perla — ein gimsteinur — millum tey verk, sum skrivað eru fyri violinina. Serliga tann frá- gera vakri miðsatsurin; kanska tað inniligasta, nakrantíð skapað á hesum eki. Hesin satsurin, adagio, er aðalkjarnin í konsertini. Temaið er eymt og blítt. Konsertin er sum sprottin úr violin- ini sjálvari. Hver takt syngur, og hvert »lop« liggur so sera væl fyri á instrumentinum Sum sagt, so er kjarnin í konsertini = miðsatsurin; teir báðir umliggjandi allegrosatsirnir eru stutt- ir, men sera virtuosir fyri solistin. Violinkonsertin byrjar við einum heldur sorgblíð- um lag í orkestrinum, har solisturin svarar aftur við rættiliga fríum spæli, eins og kadansukent. Hetta spælið verður sneggliga avbrotið av einum sera festum og mergjaðum lag, sum solisturin tekur við og tráheldur um við sera snidligum >lopum< mest- sum allan satsin; bert eina stutta letu stingur seg upp ímillum eitt lítið yndisligt lag. At enda verður vent aftur á tað sorgblíða lagið, vit hoyrdu í byrjanini. Eisini hesaferð svarar einleikarin aftur við rættiliga kadansu- kendum spæli. Satsurin fjarar burtur úr oyrum og verður uttan steðg bundin at tí langsama satsinum við teim kenslubornu og ljómvekru løgunum. Með- an tað inniliga hevuðs- temaið ljómar úr solo- instrumentinum, verður síðutemaið borið fram av orkestrinum, umgyrt av snidligum »lopum« og »frasum« av solistinum. Í seinasta satsinum verða tvey leg sett upp í- móti hverjum eðrum. Tað dansikenda høvudstemaid móti tí mergjaða og sterka síðutemanum. Men dansi- kenda lagið er áhaldandi og kemur aftur og aftur í ymsum tónaartum og ger nærum í ovfarakæti og næstan í sigursrúsi enda á hesi konsert. Ludvig van Beet- hoven, symfoni nr. 5, Lagnusymfoniin Hon var frumframførd i 1808, og árinið av hesum verki var frá byrjan av óvanligt. Tað kendist beinanvegin, at her var nakað, sum skaraði fram- úr; og aftan fyri hetta verk stóð ein andans risi. sum talaði eitt so mergjað og sannferardi mál, at tú beinanvegin hámetti og skilti hann. Tann serstaki og sjálvsagdi greidleikin í verkinum hevur, hóast „Nr. 194 — 30. november 1990 stórlæti og tign, gjert hesa symfoniina til ta kendastu og av fólki flest best umtóku av ellum symfonium Á fólkamunni ber hon navnið lagnusymfoniin. Navnið kemst av, at Beet- hoven, sum kom fyri ta tungu lagnu at gerast deyvur, um temaið í fyrsta satsi skal hava sagt: >Soleiðis bankar lagnan á hurðina<. Henda útsegn er eyðmerkt. Hótt- andi ljóða hesi lagnusløg gjøgnum allan satsin, sum ein gessigur kampur, at oll lyndisløg og -eyðkenni berast saman i hesum lagnustreymfirði. Sum ein miskunnarleysur ódnar- stormur er lívsgongdin; mildari kenslur royna at sleppa framat, men verða trokaðar burtur av lagn- unnar náðileysu framferð. Ein heilt annar heimur kennist í eðrum satsi, ein andante con moto. Eitt frágera vakurt lag verður spælt; fyrst av teim djúpu strúkarunum. Samstund- is leggja blásararnir upp í við einum marsjkendum lag, sum broytist til eitt sigurslag. Í ymsum bún- um stinga hesi bæði løgini seg upp í satsinum, gev- andi skiftandi kenslur, tó alla tíðina játtandi, tón- andi av eydnu og vakur- leika. Triði satsurin byrjar við einum lag, sum kemur úr myrkasta skotinum hjá bassinstrumentunum og roynir at bróta seg fram. Men ófrættadámurin úr fyrsta satsinum við lagnu- slegunum liggur aftanfyri og lúrir, hóast í oðrum líki. Sum á leistum trilvar temaið seg fram; lagnu- sløgini ljóða hóttandi og herð, og síðani kámast tey burtur í fjarleikanum. Nú hoyrist eitt dansilag, sum bassarnir skipa; eitt ov- farakæti, sum kennist næstan óhugnaligt í hes- um sambandinum; hetta bliknar tó burtur og hvervur. Aftur trilva seg fram teir dekku tónarnir úr byrjanini; lagnutemaið hoyrist aftur, men bleikari og deydligari enn áður. Ein lagnutungur og ó- frættakendur dámur breiðir seg, ein óttafullur spenningur. Men burtur úr hesum myrkri brýtur seg fram, eins og „sólin úr sortaskýggja<, við eini upprunamegi ein sigurs- fagnaður. Tað æviga temaið, »år myrkrinum í ljósið<. Og sum ein sigurssong- ur fyri at hava vunnið á ellum deprum lagnukreft- um fer satsurin fúkandi fram móti endanum eins og í einum ótemjandi kapplopi.