mikudagur 16. januar 1991síða 16

3 or ANAS - - SE) s0Sialurin Nr. 10 — 16. januar 1997 Føroyskur landbúnaður - i dag Eingin greidur 5 politikkur -Ynskiligt hevdi verid, um bøndur og politikarar komu fram til ein greiðan og væl fyriskrivaðan landbúnaðarpolitikk, bæði fyri nú- og framtíðina, skrivar Peter T. Haahr, stjóri á Royndarstóðini í Búnaðarblaðnum. Hann ivast ikki í, at seyðahaldið kann mennast munandi, neytahaldið gerast betri og grasframleiðslan økjast Peter T. Haahr, stjóri á Royndarstødini Sum stødan er i dag, kann ein draga fram bæði góðar og ringar síður viðvíkj- andi jarðarbrúkinum. Menningin tey seinastu 10 árini innan mjólkar- framleiðsluna er óivað tað besta dømid um væleydn- aða landbúnaðarfram- leiðslu. Hesi árini er fram- leiðslan meira enn tví- faldað, framleiðslan per kúgv er ekt nógv, góðsk- an á mjólkini fleiri ferðirnar betri, og egin framleiðsla og nýtsla hevur verið vaksandi. Nakrar av orsekunum til hesa stóru framgongd á hesum økinum eru óivað tær lagaligu treytirnar viðvíkjandi fígging av velting, fjósbygging, maskinútgerð o.s.fr. Betri kynsbótaarbeiði í neyta- haldinum og ein betri rekt og fóðring av neytunum. Ísáðing við góðum tarv- um, ein betri djóralækna- tænasta, neytaeftirlitið og ikki minst eitt nýtt og vælvirkandi mjólkarvirki. Í seyðahaldinum er ikki sami framburður ella framleidsluøking farin fram hesi seinastu 10 år- ini Higartil hava einans nakrir fáir bøndur nomið sær eina útbúgving innan landbúnað. Stórur tervur er á útbúgving innan land- búnaðin, og hetta hevur tarnað eini skjótari út- bygging og menning á hesum økinum. Virkisbúskapurin og ráðgeving hesum viðvíkj- andi liggur á bóndunum sjálvum í dag. Stórur tervur er á einari eins- háttaðari skipan fyri land- búnaðarroknskapir, sum kundu ligið til grund fyri fíggjarligari ráðgeving viðvíkjandi = rakstrinum hjá tí einstaka bóndanum. Ein tílík skipan hevði eis- ini gjert tað meguligt at samanborið tey ymisku landbrúkini, og harvið varð skapt eitt gott grundarlag fyri politisk- um avgerðum viðvíkjandi landbúnaðarmálum. Slík- ar tænastur eru í okkara grannalondum, og tær eru settar á stovn við almenn- um stuðuli. Eingin seyðaráðgevari er í letuni, og sparingar hava millum annað havt við sær, at ongar seyða- sýningar eru. Landbúnað- arráðgevari er heldur eingin í letuni. Hesi bæði størvini eiga at verða sett at virka aftur sum skjót- ast. Framtíðin Higartil hevur verið ógvu- liga ringt at fingið eyga á nakran greiða: ella klárt fyriskrivaðan landbúnað- arpolitikk fyri Feroyar. Ynskiligt hevði verið, um bøndur og Þpeolitikarar komu fram til ein greidan og væl fyriskrivadan land- búnaðarpolitikk, bæði fyri nú- og framtíðina. Hverji ynski hava vit, og hvenn terv hevur samfelagið? Hverjar meguleikar hava vit? Hvat er gjerligt? Hverjar fyritreytir skulu vera til staðar, fyri at vit kunnu náa tey mál, ið vit hava sett okkum? Her skal verða nomið við nakrar av teimum meguleikum, sum kunnu økja um virksemið og nýtsluna av teimum ágóð- um, sum vit longu eiga innan landbúnaðin. Seyðahaldið kann mennast munandi. Í Ís- landi skera teir í dag 1,7 lamb pr. áseyð í meðal um árið á teimum skrásettu gerðunum. Í Feroyum verður skorið umleið 0,7-0,8 lamb pr. áseyð. Ein okt framleiðsla kundi lætt verið seld í Feroyum, og harvið hevdu vit minkað um innflutningin av lambskjeti. Neytahaldið kann fram- vegis gerast betri, t.d. kundi ein sterri partur av fóðrinum verið framleidd- ur á garðinum. Grasframleiðslan kann økjast, og góðskan kann gerast nógv betri. Fleiri eki kunnu veltast upp úr nýggjum, og onnur kunnu gerast betri við veiting og meguliga við at kálka við skeljum. Øll sløg av plantum eiga at verða roynd, har megu- leikar tykjast at vera til staðar at fáa fleiri FE/ha, enn tað vanliga grasið gevur okkum í dag. Onkur grødi, t.d. epli, kålrøtur og annað grenmeti, kann verða framleitt í sterri mun hjá okkum sjálvum. Orsekin kann vera annað enn beinleiðis fíggjarligur fyrimunur, t.d. reinari og frískari vera og/ella meira vistfreðilig framleiðsla. Ein áhugaverdur megu- leiki liggur í at umseta mykjuteð og fiskaavfall til »biogass« og livrunnin handilstød. I løtuni er ein roynd vid at koma upp å beinini å hesum økinum, og um henda royndin visir góð úrslit, eru møguleikar fyri at útbyggja eitt sterri virksemi á hesum økinum. Ein tílík útbygging gevur meguleikar at lækka ílog- urnar á teimum einsteku gørdunum, minka um dálking og trupulleikar við lukti og minka inn- flutningin av handilstød- um. Hervid verdur okkara livrunna avfall betur nytt. Yvirskotsorkan frå slik- um virki kann nytast til ravniagn, vakstrarhús ella til at turka hoyggj við. Ein landbúnaðarút- búgving til komandi bøndur og hjálparfólk eig- ur at verða sett á stovn skjótast gjørligt. Megin- parturin av eini slíkari út- búgving eigur at liggja í Føroyum. Tænastan við- víkjandi ráðgeving eigur at verða fult útbygd á øllum økjum — eisini inn- an búskap, roknskap og virkisleiðslu. Royndarsteðin skal kunna veita tænastur og gera royndir, sum til eina og hverja tíð hava stersta áhuga fyri landbúnaðin. Royndarsteðin skal eisini geva teimum almennu myndugleikunum hagtøl, royndarurslit og råd i spurningum viðvíkjandi landbúnaðinum. Royndarsteðin, land- búnaðarráðgevarin, djóra- læknatænastan og Jarðar- ráðið eiga at hava eitt væl- virkandi samskifti og samarbeiða væl. Í framtíð- ini eigur at verða arbeitt fram ímóti at leggja allar hesar stovnar á einum stað. Verjið føroyskar landbunadarvørur moti utlendskum dumping-prisi Í samband við samráðingarnar við EF má EF fáa at vita av, at EF hevur innflutningsverju fyri egna landbúnaðarframleiðslu, so har skuldu vit staðið nakað á jøvnum føti í nú- verandi umstødum, skrivar Eirikur Thorvalds- son, stjóri á Mjólkavirki Búnaðarmanna í Bú- naðarblaðnum Flest ell lond hava skip- aðan landbúnaðarpolitikk og stýring av hesum. Tey lond, sum hava avmarkað- an útflutningsmeguleika (framleiðslu ella ídnað), leggja sterri dent enn onn- ur á at verja móti inn- flutningi av verum, sum tey sjálv eru fer fyri at framleiða. Egin framleiðsla minkar um innflutningstervin, og harvið nýtslu av gjald- oyra. Framleiðsla skapar fleiri arbeidsplåss. Um- setningurin gagnast fleiri ferðir i landsbúskapinum. Røkt av landinum, bygda- menning v.m. eru eisini til fyrimuns og trivnað fyri landið. Ein annar partur er verjuspurningurin, t.e. kríggj og/ella trupulleikar á flutningsvegnum av ein- ari ella aðrari orsek. Eitt land, ið er sjálvbjargið við matverum, er betur fyri enn hini, um millumtjóða- handilin steðgar upp av eini ella aðrari orsek, so sum kríggj og natúrvan- lukkur. Hetta mátti m.a. Noreg ásanna undir seinna heimsbardaga, og tí er norski politikkurin í dag at framleiða egna nýtslu, kosta hvat ið kosta vil. Flestu Norðurlond seta sær sum mið at framleiða Eirikur Thorvaldsson, stjóri á Mjólkavirki Búnaðarmanna nóg mikið til egna nýtslu í friðar- eins og ófriðartíð- um, men heldur ikki meir, t.v.s. miðað verður ikki —————i——wi—iiceiewicwwiewecaewweeeee re þu Aa =—-