mikudagur 16. januar 1991síða 17

Nr. 10 — 16. januar 1991 Síða 17 og framyvir - fortrey eftir útflutningi. Málið er, at framleiðarin skal fáa tann prís, ið ein- um vælriknum garði terv- ar til at klára seg, og at brúkarin fær góðar verur til rímiligan prís. At samskipa hesi bæði endamál krevur, at pen- ingurin verður styrdur og oyramerktur eftir tervi (t.v.s. eitt slag av útjavn- ing/studningi/prísstý- ring). At fremja landbúnaðar- 1. Prísstýring 2. Framleiðslu- og mark- naðarstýring 3. Innflutningstálmandi tiltek 4. Virkan fyri rationellum raksti av gerðunum. Endamálið við fram- leiðslustýringini er, at landbúnaðurin bert fram- leiðir ta veru, sum mark- naðinum tervar. Fyri at tálma ovurframleiðslu, ið ikki slepst av við, verða gjørd ymisk tiltek, eitt nú framleiðslukvotur, prís- stýring v.m. Her er eisini spurning- urin um at placera fram- leiðsluliðið rætt, t.e. at mjólk verður framleidd, har tað egnar seg best, kjøt, har tað egnar seg best, (garðastedd og flutn- ingur) og annað út frá tí. Politikkur um búsetan og bygdamenning hevur eisini sín leiklut í hesum. Mest nýtta stýringsam- boð, grannalond okkara nýta til innflutning eru: 1. Tollur 2. Kvotur á irnflutta mongd 3. Innflutningsgjald 4. Tekniskar forðingar. Av tekniskum forðing- um kann nevnast reglur um verumerking, reglur um tilsetningsevni og reglur av heilsufreðis- ligum orsøkum. Í Feroy- um er t.d. bann fyri inn- flutningi av livandi djór- um (sjúkuberarum), men tað er í lagi at innflyta feskt kjøt av hesum djór- um. Ísland gongur enn longur við eisini at banna innflutningi av feskum matverum (skal verða kókað ella konserverað á annan hátt). Tað, ið her hevur verið nevnt, er galdandi høv- uðspolitikkur í Norður- londum, ið eru uttan fyri EF. Stýringin er sjálvandi meira útgreinað og við nógvum frávikum, men meginreglan er gjøgnum- gangandi tann sama. Landbúnaðarpolitikkur innan EF er bygdur á tríggjar meginreglur. Einum samlaðum marknaði/felagsmarknaði. Framleiðarin innan EF er tryggjaður framihjårætt innan EF. Kostnaðvr ella útreiðslur av landbúnað- inum eru felags. Málsetningurin er at tryggja framleiðarum hóskandi inntekur, og at teir hava fyrsta rætt at selja á heimamarknaðin- um. Hvert ár verður ásettur ein lágmarksprísur og eis- ini tann prísur, ið ynski- ligt er at uppnáa. Mun- urin á hesum EF minsta- prísi og heimamarknaðar- prísinum verður útjavn- aður við tolli á innflutn- ingi; hetta er galdandi fyri ávísar verubólkar, ella tær verur, ið eru av áhuga fyri EF-londini sjálv at fram- leiða og harvið verja. Aðrir verubólkar eru ikki tollaðir ella hava lágan toll, tí EF ynskir at inn- flyta hesar verur so bíliga, sum meguligt. (Hetta er ofta í sambandi við Gatt sáttmálar). Tílíkar verur og tær verur, sum eru framleiddar innan EF, fáa so serligan eykastudning. USA hevur nakað líkn- andi landbúnaðarpolitikk sum EF. Kvotur eru á inn- flutningi, hetta er serliga galdandi fyri mjólkar- verur, kjøt, sukur og bummull. Mjólkarfram- leiðslan fær stuðul frá statskassanum og tann vera, sum loyvt er at inn- flyta, skal seljast fyri ásettan lágmarksprís. Nidurstøda: Sum fyrr sagt, hava flest øll lond reglur og lógir, ið verja egna landbúnaðar- framleiðslu. Tað er eisini greitt, at hóast tann feroyski land- búnaðarpolitikkurin hevur verið nakað leyst orðaður á pappírinum, so er tann ferdi politikkurin nakað á leið tann sami, sum hjá eðrum. At tryggja íbúgvum/brúkar- um landbúnaðarverur og at tryggja framleiðarum hampulig lívskor. Okkara politikarar mugu á sama hátt sum aðrir verja feroyskan landbúnað móti innflutn- ingi av landbúnaðarver- um á niðursettum (dump- ing) prísi. Her má eisini hugsast um landsins rekt á bygd og í býi. Bygdamenning, nationalisma, — ella er kvið bara saltfiskur? Tað er sjálvsagt ikki lætt at vera politikari, nú samráðst verður við EF um fríhandilsavtalur. Men hesir mugu fáa at vita av, at EF hevur innflutnings- verju fyri egna landbúnað- arframleiðslu, = herundir ymiskar studningsskipan- ir, so har skuldu vit staðið nakað á jøvnum feti í nú- verandi umsteðum. tir og møguleikar Ein log sum ikki ann brukast Arbeiðið, sum landsstýrið setti gongd i 1982 at endurskoða t dóma heilt steðgað upp. Vit jarðarlógina, er eftir øllum a fingu eina lóg um fyrisiting av almennari jør ð, men politiska viðgerðin var at kalla eingin. Úrslitið er ein lóg, sum fyri ein stóran part ikki kann brúkast, á Føroya Jarðarráði í Búnaðarblaðnum. Fíggjarvánirnar Sparningarnar, sum nú eru á ellum samfelagsekj- um, ávirka sjálvsagt eisini landbúnaðin. Tann skerda keypiorkan fer kanska eis- ini at raka handilin við búnaðarverum. Enn vita vit íkki, hvussu fíggjarlegtings- lógin fyri 1991 sær út, men rímiligt er at rokna við, at játtanirnar til land- búnaðin verða skerdar, so- leiðis at ávísir studningar mugu lækkast. Hverja ávirkan fær tað á vinnuna, og hverji stig skulu takast fyri at skerj- ingarnar raka sum minst? Studningsskipanir og felags- marknaðurin Eitt stórmál, sum kann á- virka okkara stuðulsskip- anir, er, hvat úrslit fæst við EF-samráðingunum. Higartil hava samráð- ingarnar gingið striltið, men roknast má við einari ella aðrari avtalu. Vit eiga at fyrireika okkum at at endurskoða okkara studningsskip- anir, uttan mun til, hverja skipan vit fara at hava við EF. Verður skipanin, at ó- tálmaður veruflutningur verður millum Feroyar og EF, verða meguleikarnir hjá føroyska landbúnaðin- um — sum vinna - smáir. Kanska kundu vit tá lagt okkum eftir at selt EF landbúnaðarverur, sum vit kundu sagt vóru í „heimsins reinasta um- hvervi< og soleiðis fingið ein góðan prís. Hverjar hesar verur skuldu verið, ja, tað fáa vit neyvan at vita uttan kanningar- og royndarar- beiði, sum eigur at fara í gongd sum skjótast, um so skal vera. Jóannes Dalsgarð, stjóri á Føroya Jarðarráði Royndarvirksemi Royndarvirksemið hjá landbúnaðinum hevur nú so góðar umsteður at virka undir sum ongantíð fyrr. Sjálvt um ofta hevur verið birt upp undir, sæst einki til nakra veruliga viðgerð av, hverjar hev- uðsuppgávur hetta virk- semið skal hava. . Eg skal ti enn einaferð endurtaka mina áskoðan, sum er at vit fyrst av øll- um hava bruk fyri roynd- um, sum hava til enda- måls at fåa at vita, hvussu vit fåa meira, betri og fjøl- broyttari grødi av før- oysku jørdini, og her fyrst og fremst fóður til neyt og seyð. Framleiðslan Hvat viðvíkur fram- leiðslu, eru vit enn í teirri hepnu steðu, at vit ikki framleiða meira av land- búnaðarverum, enn vit sjálvi nýta, og tá ofta bert ein lítlan part. Vit hava tí ikki somu trupulleikar sum t.d. Ís- land og Noreg, at sleppa okkum av við tað, vit ikki sjálvi kunnu eta ella drekka. Men vit mugu ansa okk- um at henda steða ikki verður ein koddi — og vit ikki vakna, fyrr enn ov seint er. Mjólkarframleiðslan togar nú móti 6 mió. lit- rum. Eftir míni meting er alneyðugt nú at viðgera spurningarnar: Hvussu nógv skulu vit framleiða av mjólk og mjólkarverum? Skulu vit eisini framleiða smer og ost? Skulu vit framleiða alla drekkimjólk og >flótandi< mjólkarúrdráttir, ella ein part, t.d. 95%? Vandamálini fyri kjet- framleiðsluna eru ikki tey somu. Her er tað serliga samskipanin av seluni, sum er átrokandi neyðug at loysa. Tað er ikki givið, at ein- asta rætta loysnin fyri tí- líka samskipan er eitt sláturhús í landinum. Nú forboð móti ellum flutn- ingi av livandi seyði mill- um oyggjarnar er á veg, tykist ein partur av grundarlagnum fyri hesi loysn at vera burtur. Lóggeva Arbeiðið, sum landsstýrið setti í gongd í 1982 at endurskoða jarðarlógina frá 1937, er eftir ellum at dema steðgað heilt upp. Tað, sum kom burturúr, er lóg um fyrisiting av al- mennari jerð. Login varð samtykt í 1988 og sett í gildi 1. juni 1989. Tann politiska viðgerð- in av lógini var at kalla eingin, og varð hon eisini sett í gildi uttan neyðugt fyrireikingararbeiði. Úrslitið er ein lóg, sum fyri ein stóran part ikki kann brúkast. Annað er so tað, at sam- felagið — og ikki minst landbúnaðurin — tey sein- skrivar Jóannes Dalsgarð, stjóri astu árini er so nógv broytt, at tað er reiðiliga ivasamt, um tað er rætt at halda fram við festiskip- anini í verandi líki. Tað er átrokandi neyð- ugt at endurskoða ta 50 ára gomlu lógina fyri Jarðargrunnin. Tað er ikki minni neyð- ugt nú enn áður, at ein landsplanlegging verður sett í verk, sum m.a. greitt ásetir, hvar landbúnaðar- jørd er og skal vera. Tað må farast undir lóg- ararbeiði umfatandi alla jerð — eisini ognarjerðina. Hetta verður eitt trupult - arbeiði og er ikki letuverk, men er ikki minni átrok- Havi nevnt nekur av teimum málum, ið eru frammi nú. Eyðvitað eru tað nógv fleiri, ið koma fram, so hvert eitt av hes- um verða vidgjørd. IR — [[[[[Z[[[————[——[[—[—[—[[[[[[f—