mikudagur 16. januar 1991síða 18

Síða 18 EA SDSÍalUrin| Skaldsøgan | SORTANUM p I samband vid 91 åra fødingardag William Heinesens, sum var 2 . i gjár, prenta við ritgerð, sum Høgni Mohr og John Eystberg hava skrivað. Í dag annar partur, sum er um skald- søguna "I Sortanum". 2. partur Eftir steðg i 11 år kom 3 skaldsøga Williams út i 1949. Uppruna bókaheitið er »Den Sorte Gryde«, og føroyska heitið er »I Sort- kom ut å anum«. Bókin om” førovskum i 1975. og tað var Bjarni Niclasen, sum týddi Vit hava í undirpertun- um í hesum kapittli grein- að skaldseguna, við serlig- um atliti til egnu fatan okkara av henni. Tað skal tó viðmerkjast, at aðrar greiningar og fatanir, fyri ein ávísan part, eru tiknar við í metingini Almenna høvuds- gongdin Landið er hertikið. setingartíðin Her hevur við sær, at hópurin av peningi er at vinna hjá tí partinum av fólkinum, sum pening at leggja í Ei - familja, sum hoyrir til ti eigur lægru stættina, hev- ur samband við ymsu bólkarnar í samfelagnum Sjómenn. málsekið flótta fólk, átrúnaðarligar fe- lagsskapir, hermenn og ríkfólk. Misnýtarar meta mis- nýttum og lívsjáttarar meta umboðsfólki deyð- ans. Umboð ríkmanna- veldsins kávar útyvir sonnu endamál síni við vælgerðarandlitinum, og víðgongdi trúarovastin avnoktar og vendir sær í- móti kynsligari girnd og kærleika millum mann og kvinnu. Framferð alra bólkanna ávirkar lagnurnar í sam- felagnum, og at enda er hetta komið so vítt, at neyðugt gerst við eini uppgerð. Lamni sosialistiski prentarin sær misnýtsl- una og átrúnaðarliga trá- beitnið. Hann kevist í hatri og ger av við seg, tá ið kærleikin sum býr í honum, tapir bardagan móti hatrinum. Ríkmaðurin varðveitir te“ "i fólksins, og hevuðs- pe ánarnir í víðgongd- as a trúarbólkinum gerast sir. ássjúkir. Tó, loksins vinnur kærleikin eisini sín 4í-la sigur, við at lívskáta gentan og ungi sluppskip- arin geva seg í favn hans- ara Evni Evnini, ið verða viðgjerd í skaldseguni, eru mong og fjøltåttad. Tó er eittans evni, sum einamest ger seg galdandi. Evnið, talan er um, er vælkenda mis- nýtslan fyri peningaligan ágóða. Tað er á hetta evn- ið, øll skaldsøgan er bygd. Hini hevuðsevnini eru antin sprottin úr teimum trupulleikunum, sum kjarnin í bókini viðger, ella standa tey í hvussu so er tætt at teimum. Tað, ið vit kunnu nevna „grundleggjandi hevuðs- evnið<, er mótsetningar- nir millum teir mongu bólkarnar í seguni. Stað- urin, har hendingarnar fara fram á, verður í bók- ini lýstur soleiðis: >( ) ein fjålgi fyri overvadar sjómenn, ein hvíldarstað- ur hjá vilstum flýggjandi, sum eitt æðuvarp fyri reli- giøsar sektir og eitt satt paradís hjá øllum sløgum av ivasomum handlandi«. Tað vísir seg, at pen- ingasterki parturin av fólkinum heldur seg kunna meta alt í pengum. Hetta letur seg sjálvandi ikki gera uttan at mót- burður kyknar. Inn i kapitalistisku framtaks- greðina, verða onnur evni drigin. Vit hitta tað fas- cistiska harkaliðið, sum kapitalurin ovnýtir, við at spæla sjónleik við tí demo- kratiska skortinum fyri andlitið. Liberalisman verður eisini tikin fram, sum eitt slag av miðju ímillum ta sosialistisku hugsjónina og tann aftur- haldssinnaða partin av fólkinum. Afturhaldið metir sín- um fullkomna mótsetn- ingi, marxismuni og vit síggja við hesum, hvussu vónleyst politiskt stríð í andsteðu kann knúsa menniskjalagnur. Ógvuliga tætt uppat teimum politisku evnun- um liggur átrúnaðurin. Avísir | samfelagsbólkar eru runnir saman í trúar- bólkar. Oxfordrerslan hýsir teimum múgvandi, meðan kringlumeinigheit- in er samansett av fæloys- ingum, ið hava verið úti fyri vanlagnum. Kirkjuna kenna vit aftur, við tað at hon hýsir teimum, sum hava eitt vanligt og als ikki spennandi samband við kristnitrúnna. Átrúnaðurin spælir ein týðandi leiklut í bókini. Her verður serliga hugsað um tann víðgongda partin av umboðsfólki hansara. Fyri ein stóran part ber til at tengja hetta evnið sam- an við kærleikanum og kropsligu girndini. Í tí víð- gongdu kringlumeinig- heitini verður hesin natúr- ligi parturin av lívinum samanborin við stóra synd. Hetta hevur við sær, at fleiri persónar koma í rasshaft og verða noydd at velja. Aftur her hitta vit knústar lagnur. Liva, sum stendur hev- uðsmanninum i kringlu- meinigheitini »sera nær«, kollveltist og gerst svøk, ti kærleikin til henni ov sterkur. tilburðir vísir, lívið er Hesin hvussu oyðileggjandi trábeitni kann vera. Kærleikin verður við- gjørdur sera nágreiniliga í bókini, men tó yvirhevur soleiðis, at hann sjáldan eydnast. Vónríka gentan bíðar í trúskapi eftir deyð- sjúka drongi sínum, men uttan úrslit. Sama genta er eitt slag av kærleiks- og sexluti fyri fleiri. Ólukku- liga prentaranum, Jensi Ferdinandi, hvers einasta samband við kærleika er henda gentan, eydnast ikki at vinna kærleika hennara. Símun, ovastin í kringlumeinigheitini, noyðist at venda Livu bakið, tí trúgv hansara noktar honum »jørdiskan« kærleika og kynsligt sam- band. Tað er tó ikki einans Sátan, sum fær skyldina fyri umreddu freistingar. Íslendingurin Eingilbert berjist eisini móti kyns- ligu girndini, men í hans- ara føri er tað tað duldar- fulla, trelsliga og loyni- spekiliga, sum stýrir girndini. Víðari viðvíkj- andi Eingilbert kann sig- ast, at hann kanska, ótil- vitandi er eitt slag av kynsvillingi. Hann er hug- Nr. 10 — 16. januar 19914 tikin av Thomeu, sum við sínum sjáldsama yvir- skeggi, ikki sert ber brá av einum mannfólki. Hann kann samanberast við undanferslu fyri at vera kynsvillingur. Eitt annað týðandi evni, er tað ið vit kunnu kalla politiskt máttloysi. Hetta kemur fram í steðu Jens Ferdinands. Nærum einsamallur sær hann, hvussu alt rundan um hann er vid at rotna upp i tráðanini eftir peningi, men steða hansara í sam- felagnum ger, at hann ikki megnar at gera hugsan sína galdandi. At enda kann nevnast, at William Heinesen við- ger ein ógvuliga verðslig- an politiskan spurning. Meginparturin av skald- seguni er jú bygdur á mis- nýtslu av peningaligum valdi. Um tikið verður samanum, er ongin ivi um, at hann tekur spurningin um, hvussu stríð millum ymsar samfelagsbólkar kann elva til eina kollek- tiva samfelagsliga van- lagnum. Úrslitið kann ger- ast eitt samfelag við ong- um veruligum lívsvirð- um...! Persónarnir Niðanfyristandandi tekn- ing er ein teknisk vegleið- ing fyri sambondini mill- um luttakararnar í skald- seguni. Talan er um teir persónarnar, sum eftir okkara tykki spæla týð- andi leiklutir. Frágreiðing til talvu 2 1. Thomea og Eingilbert hava eitt nærum trellakent kyns- ligt samband. Eingilbert berjist móti girndini og tapir, meðan Thomea tykist at vera hugtikin av tí ráa kynslívin- um, tó at hon somuleiðis tyk- ist at vera sera duldarfull. Samband teirra endar við, at Thomea lumpar Eingilbert í deyðan. 2. Frú Lundegaard fær barn saman við Eingilbert, sum býr hjá henni. 3. Thygesen og Mykelbust eru útlendingar. Teir húsast hjá Frú Lundegaard. 4. Thomea og Alvhilda eru systrar Alvhilda er seinment. 5. Lias er faðir Thomeu. 6. Ívar og Thomea er systkin. Ívar er sjómaður og ein sera bersøgin vinstrahallur mað: ur. 7. Kiedt prestur er ríkur mad ur, men hann misnýtir ikki ognir sínar. Liva og hann fáa samband við hvert annað, tá ið Liva verður fyri sorg, og hann troystar hana. 8. Alvhilda og Liva eru syst- rar. 9. Lias er faðir Alvhildu. 10. Lias er faðir Ívar. 11. Fríðrik og Ívar eru við sama skipi í eina tíð. Teir eru bestu vinmenn. 12. Ívar og Magdalena eru systkin. 13. Lættlynta Magdalena og kærleiksbundni Fríðrikkur eru góð við hvert annað. Hóast »lættlivandi« Magda- lena ikki heldur seg megna at vera trúgv, so eydnast kær- 2