fríggjadagur 18. januar 1991síða 16

Sambandsflokkurin og tjóð- veldisflokkurin samdir Tjóðveldisflokkurin og sambandsflokkurin vóru á tingfundi í gjár samdir um at lata legtingssamtykt- ina um mótmæli móti framferð Sovjetsamveldi- sins í Litavia koma í drag. Signar Hansen gjerdi fyri tjóðveldisflokkin vart við, at orðingin >feroyska tjóðin<- ikki kundi tolast í einum legtingsuppskoti og mælti til, at málið varð beint í rættarnevndina. Orðingin, ið sipað varð til, er soljóðandi: »Åsannandi, at ein og hver tjóð altíð hevur sjálv- sagdan rætt at stjórna egnum viðurskiftum sjálv uttan uppilegging uttani- frå, samtykkja Føroya løgting og føroyska tjóðin at mótmæla hvassliga teimum brotum á grund- leggjandi mannarættindi og tjóðarrættindi, sum Sovjetsamveldið fremur í Litavia. Samhugi feroyinga er í hesum døgum við Litavia og litavisku tjóðini<. Sambandsflokkurin tók undir við hesum viðmerk- ingum, og noyddist tingið, hóast meiriluti sýntist at vera fyri at avgreiða og samtykkja málið beinan- vegin, at beina málið í rættarnevndina. Men rættarnevndin er ikki vald enn, av tí at samgongan framvegis ikki er samd um nevndarbýtið, so eing- in veit, hvussu leingi vit koma at bíða eftir hesum. Sjálvstýrisflokkurin, ið hevði lagt uppskotið fram, skeyt beinanvegin upp, at taka orðingina »føroyska tjóðin<, ið tjóðveldisflokk- urin ikki toldi, burtur, men heldur ikki hetta kundi Signar Hansen góð- taka. Kristiligi Fólkaflokkur- in mælti til, at mótmælið eisini skuldi fevna um hini baltisku londini. Eisini hesum broytingarupp- skoti tók sjálvstýrisflokk- urin beinanvegin undir við. Hugstoytt at hesir báð- ir flokkarnir, sambands- flokkurin og tjóðveldis- flokkurin, skuldu bera so í bandi, at mótmæli feroy- inga móti framferð Sovjet- samveldisins í Litavia, um so er at tað verður sam- tykt, kemur sum ketta upp úr hevdatrog, so mikið seint, at tað neyvan fær ta ávirkan og avleið- ing, ið tað átti at havt. Mundu teir vera firtnir, at ikki teir bóru hetta málið fram, ella man tað vera so galið, at tjóð- veldisfólk tola ikki orðing- ina »føroyska tjóðin<? Helena Dam á Neystabe Um at venja Vivaldi Ofta, tá ið eg siti og veni meg innantanna um ta ringu lagnu, sum okkara móðurmál fekk, tá tað fall í hendurnar á teimum, sum reinsa góð feroysk orð burtur og rimpa okk- urt útlendskt ella heima- krutlað inn í staðin, so hugsi eg mær at senda nekur orð til tað góða blaðið Sosialin. Munnu tey hava pláss? hugsi eg. Og so tá ið eg síggi, at Sosialurin brúkar atoms- krígsyvirskriftir uppi yvir túnatosi, so veksur mótið, og eg fari eftir kúlurit- sneisini. — Ikki skal reinsi- og rimpiliðið vera púra einsamalt á velli, hugsaði eg við mær sjálv- um. Eg ringdi eitt kveldið og spurdi eftir einum vin- manni og fekk at vita frá húsfólkunum, at »hann venur«. Eg hvakk við. Men bara 1/100 sekund. Tað var tó nokk til, at tað rann fram fyri meg: venar seg, grátur og skríggj í Rama Eg skundaði mær at stilla inn á tann nýferoyska frekvensin, og so fataði eg straks, at hetta ikki var nekur ó- lukka, bara fótbóltur. „Á so, hann er og trenar?« »Ja ja, hann verður aftur klokkan niggju«. Einaferð fyri einum fjøruti árum síðani hevur onkur málblindur fim- leikalærari funnið tað kornið, at nú var tað ofør- oyskt at siga »trena« og »øva«. Rættir og fattir før- oyingar áttu at siga »venja« og einki annað. Men venja er transitivt — ávirkandi, krevur ávirki. Vit venja hund t.d. Tað ljóðar sum nýkomin fremmandarbeiðari, tá fólk siga: eg venji hvenn dag; vit fara niðan í hell- ina at venja; teir høvdu ikki vant nokk. Tá onkur sigur um onkran annan, at hann er ein óvenjingur, so meinar hann, at hann er illa vandur — av t.d. pápa sínum og ikki av sær sjálvum. Tað ber eisini til at venja seg< við okkurt (t.d. einar trongar skógv- ar). Men tað er ein annar týdningur enn t.d. at gera seg fiman í hondbólti. Vit kunnu hugsa okk- um, at feðar fáa fjallboð. Pápin sigur við sonin: „Í morgin fara vit á fjalla. Sonurin svarar: >Ég kann ikki, eg má venja Vivaldi«. (Hetta er tónleikafegin sonur). Pápin fer so á fjall einsamallur. Bóndin spyr, hvar sonurin er. >Hann segði, at hann mátt venja Vivaldi«, svarar påpin eitt sindur foyur. Bóndin veit ikki, um Vivaldi er hundur ella óvenjingur. Hann spyr tí bara, hvussu leingi sonurin skal venja Vi- valdi. Pápin svarar: >Hann segði okkurt um allar = árstíðirnar<. >Ég meini tað<, svarar bóndin, >so kann hann ikki vera her í fjalltidini«. Orðið »øva« er gamalt foroysk og norrent orð. Men tað líkist donskum, og tað er ófyrigeviligt í eygunum á teimum reinsi- og rimpigalnu. Mín etymologiska orðabók set- ir tað eisini í samband við tað fornnorrena »efna«, sum á nútíðarferoyskum eitur at evna (til). Orðið »trena« er ikki norrønt. Tað er komið inn í fer- oyskt saman við fótbóltin- um, helst úr eingilskum (train). Gjøgnum franskt og hollendskt kann tað forast aftur til látín (tra- here — at draga, toga. Tað hevur so fingið týdningin »uppdraga seg«, t.e. eva seg. Kunnu vit ikki siga, at »trena« hevur vunnið hevd? Tað letur seg væl benda, og tey ungu hava brúk fyri tí. Eitt annað orð, sum verður jagstrað, er >dríva<, sum er gamalt føroyskt og kemur av tí fornnorrøna »drifa«. (Men stakkaladýrið líkist donskum, og tí reiggjast beðilseksin). Roynt verð- ur nú at troka »reka« inn í staðin fyri »driva« — hóast hetta eru tvey púra ymisk orð. Reka hevur upprunatýdningin »Jagstra, forfylgja, gera seg inn ás; tað er sama orð sum tað nútíðartýska »råchen« (at hevna). Driva merkir at »trysta, noyða, koyra undir«, men tad hevur eisini tydningin »dryppa, leka<. Driva kann vera sera poetiskt (Drívur døgg.. ). Men reka er eitt grovt, harð- ligt, brutalt orð, sum ikki kann avloysa dríva uttan at skeikla málkensluna og gera stóran skaða. Reka er annars eitt hent orð til sítt brúk. Vit reka seyð og grind og gæs (ávirkandi), vit kunnu koma illa fyri og reka fyri vág og vind (óávirkandi), og eru vit sleðin, so kunnu vit lata t.d. eina gamla ulpu sleppa at liggja og rekast úti í hjallinum (óávirkandi, niðursetandi). Tað eitur um tann sjó- lætna, sum gongur aftur, at sjógvurin dreiv av hon- um. Og tá id vit fáa ordrar til at syngja >Rekur dogg um dekka grund«, so skulu vit ikki akta. Vit skulu hava eitt nos- ligt og hampiligt og klárt føroyskt, sum øll vilja kennast við og hjúkla um. Tað kann ikki eita at reka ein barnagarð. Vit kunnu reka bernini út, um vit ikki eru barngóð. Men kommunan drívur barna- garðin. Tað kann ikki eita at reka politikk. Tað kann t.d. eita at fera politikk. Ein uppgáva í skúlanum kann ikki eita »ein venj- ing«; hon er eitt øvilsi, sum stendur i einari øvi- bók. Men nú skal alt rekast. Hvat við at reka hor? Alt vinnuligt virksemi er bliv- ið til »rakstur«, sum á is- lendskum er tað sama sum barbering. Koyring er blivin til »akstur«. Taxamenninir fáast altso við aksturrakstur. Rætt er at siga grindarakstur, men tá ið prostitutión verður umsett til skøkju- rakstur, so má lesarin undrast: skulu dámurnar rekast ella rakast? -sen Nr. 12 — 18. januar 1991 rá = Lýsing Telefonverk Føroya Løgtings sekir eftis einum fólki at rekja starvið sum starvs- fólkaleiðari á stovninum. Starvið umfatar tilrættislegging av starvsfólkapolitikkinum, viðurskifti við yrkisfeløgini, setan av starvsfólkum og lærlingum, skeiðvirksemi og annars starvsfólkamál yvirhøvur. Talan er um eitt spennandi arbeiði, ið krevur góð samarbeiðsevni og evni at arbeiða sjålvstødugt. Lenin verður sam- bært sáttmálan millum Føroya Lands- stýri og Starvsmannafelagið ella avvarð- andi yrkisfelag. Umsóknir skulu vera telefonverkinum í hendi innan 20. januar 1991 og skulu stílast til: Telefonverk Føroya Løgtings att. Sélbjørn Jacobsen Postbox 27 110 Tórshavn Frá kommunu- læknanum á Skála Eg verði burturstaddur 21. —26. jan. Læknahjálp fæst við at venda sær til grannalæknarnar. Sigvald Kristiansen Framhald av síðu 6 UNDIR SKURÐ- VIÐGERÐ Um nakrar dagar fer Atli Dam til Danmarkar á Ríkissjúkrahúsið, har hann skal leggjast undir skurð. Ein geisli í rygginum er farin. Tað er orsgkin til at heilsan í seinastuni ikki hevur verið góð. Alti Dam hevur fingið at vita, at um hann ikki fær hesa skurðviðgerð, so er møguleiki fyri, at hann endar í koyristóli. Hvussu kennist tað at taka stóðu til slíka við- gerð? - Tað er einki at ivast í - hóast tað ikki er serliga hugaligt - tað er neyð- ugt. Harnæst er tað so pínufult nú, at eg heldur ikki kann liva við tí. Hví fært tú ikki viðgerð í Føroyum? - Tað er heilt einfalt tí at hvørki fólk ella am- boð eru í Føroyum, til so umfatandi skurðvið- gerð. Ti fari eg til Dan- markar, har eg verði inn- lagdur einar 14 dagar, umframt at eg skal hava ymsa viðgerð i Føroyum einar triggjar mánaðar afturat. Hvussu kann løgmadur "stýra" frá sjúkrasong í Danmark? - Tað er ikki so tru- pult. Í dag eru so nógvir hentleikar sum gera tað møguligt - eitt nú tele- fon og telefax, so tað vænti eg fer at ganga. Hevur tú bert arbeiði at taka til undir sjúkra- leguni. Ætlar tú tær ikki at hvíla, lesa onkar góða bók og tílíkt? - Jú, eg havi hoyrt at handan nýggja føroyska krimisøgan skal vera so góð. Hana havi eg goymt mær og ætli at lesa, tá stundir verða, sigur Atli Dam at enda. Dagny