mikudagur 6. mars 1991síða 10

Síða 10 Nr. 45 — 6. mars 1991 Borgarakriggj í Írak Tad, sum fleiri politiskir eygleiðarar ávaraðu um fyri Flógvakríggið, sær nú út til at gerast veruleiki. Í staðin 'yrt at fáa tryggari viðurskifti í ollum okinum, er nú vandi 'yrt, at Irak verður upployst og fullkomiliga borgarakríggi. & ganga um veruligt skulu vera dripin, og ríggj i Irak ella í teirra millum eisini sonur issu er harðar bardag- Saddam Hussein, sum var ar í fleiri irakiskum byum. guvernerur í einum av by- Í syðra partinum av land- unum. inum hevur verið upp- Í Basra ræður kaos. reistur í seks býum móti Eingin tíðindamaður Saddam Hussein og hans- ara monnum. Nógv fólk sleppur inn til býin, men fólk, sum koma úr býnum Stórur meiriluti fyri sjálvstýri Ein stórur meiriluti av íbúgvunum í teimum báðum baltisku lond- unum, Estlandi og Let- av teimum 1,6 mill. est- unum. Úrslitið vísti, at tað eisini millum russarar- landi er fyri, at londini nar er meiriluti fyri gerast sjálvstýrandi sjálvstýri. Hetta er tjóðir. Hetta var úr- nakað, sum gevur slitið av fólkaatkveð- teimum stýrandi í unum í teimum báðum londunum sunnudagin. Frammanundan hevur líknandi fólkaatkveða verið í Litavia við sama úrsliti. Kreml nakað at hugsa um. Stjórnarleiðarar Í teimum báðum londun- um siga eftir fólkaat- kveðuna, at leiðslan í Uppteljingin av at- Moskva nú verður kveðunum vísir, at noydd til at taka krev- 73% av veljarunum í ini um sjálvstýri í Letlandi svaradu ja sterri álvara, ti valúr- uppá spurningin: slitini vísa, at tað er »Ynskja tygum eitt fólkið, sum stendur demokratiskt og sjálv- aftan fyri hetta krav stýrandi lettiskt tjóð- og ikki nakað, sum veldi«. Luttøkan var stjórnirnar hava funnið næstan 90%. uppá. Í grannalandinum Estlandi søgdu 77%, at tey ynskja eitt sjålv- stødugt Estland. Har vóru eisini umleið 90% av veljarunum á vali. Fólkaatkveðurnar eru vegleiðandi, men fáa stóran týdning fyri framtíðina hjá hesum báðum londunum og tilknýti teirra til Sov- jetsamveldið. Í farna mánað var líknandi fólkaatkveða í Litavia, og har tóku ikki færri enn 90% av í- búgvunum undir við kravinum um sjálv- styri. Urslitini fyri Estland og Letland eru serliga áhugaverd, tí har búgva nógvir russarar. Í Letlandi er umleið helvtin av teimum 2,7 mill. íbúgvunum russ- arar, og í Estlandi eru russarar umleið 40% Ætlanin er annars at halda eina landsumfat- andi fólkaatkveðu í ell- um Sovjetsamveldin- um tann 17. mars um ta nýggju samveldis- traktatina, sum Gorba- tjov hevur lagt fram. Men tey baltisku londini hava longu boð- að frá, at tey fara at boykotta fólkaatkveð- una, og tað sama hava fleiri aðrar republikkir gjørt. Eygleidarar siga, at tað vóru eingi tekin til nakra kommunistiska mótsteðu ella ófrið í sambandi við fólkaat- kveðurnar í Estlandi og Letlandi í vikuskift- inum. Hesum hevdu fleiri annars borið ótta fyri, nú Gorbatjov hev- ur sagt, at hesar fólka- atkveðurnar eru ólóg- ligar. og leita sær til tryggari steð, siga, at talan er um veruligt borgarakríggj millum shia-muslimar og so Saddam Hussein trúgvar hermenn og í- búgvar annars. Tað, sum eftir er av tjóðarhirðini, roynir at forða fyri meiri ófriði, men hetta tykist at vera ein næstan ómegulig upp- gáva. Talan er um veruligan uppreistur millum teir mongu shia-muslimarnar, sum búgva í syðra partin- um av Írak. Hesir telja meira enn 9 mill. fólk, meðan Sunni-muslimarnir bert telja umleið helvtina. Tað eru hesar seinnu, ið Saddam Hussein og hans- ara fólk hoyra til. Líka síðani Saddam Hussein kom til valdið fyri meira enn 20 árum síðani, er hann farin fram við harð- ari hond móti allari Shiamuslimskari and- stødu. Nú Saddam Huss- ein hevur tapt kríggið móti teimum sameindu og hevur mist sínar bestu herdeildir og øll sam- skiftisskipanin er oyði- løgd, síggja shiamuslimar møguleikan at fáa hevnd yvir Saddam Hussein. Fundamentalistar Hetta eru teir sokallaðu fundamentalistarnir, sum hoyra til somu trúgv sum stýrið í Iran. Og tað eru nú teir, sum kunnu vera atvoldin til, at Irak verður býtt sundur í fleiri ríki. Og hetta er tað, sum fleiri eygleiðarar hava borið ótta fyri og sum eisini teir sameindu hava stúrt fyri. Tað er greitt, at teir vilja forða einum slíkum útvikl- ingi, hóast teir enn siga seg ikki vilja leggja seg út í innanhýsis irakisk viður- skifti. Far vit so til norðurirak, eru kurdarnir har eisini farnir at gera um seg og brúka hetta góða hevið til at skapa Saddam Hussein trupulleikar. Eitt umboð fyri kurdarnar segði við BBC í gjár, at teir hava liðið nóg mikið undir Saddam Hussein og at teir nú síggja meguleikan at sleppa av við Saddam Hussein. Spurningurin um eitt kurdiskt ríki ligg- ur teimum ikki fremst í huganum í letuni, men tað snýr seg fyrst og fremst um at sleppa av við tann mest hataða av ellum mill- um kurdar, nevniliga Saddam Hussein. Kurdar hava ikki gloymt gassing- ina av eini kurdiskari landsbygd fyri nøkrum år- um síðani, har meira enn 5000 menniskju, tey flestu kvinnur og bern, vóru dripin av kemisku vápnunum hjá Saddam Hussein. Kurdarnir eru umleið 4 mill. í tali, ella umleið 25% av øllum íbúgvunum í Irak. Sunni- muslimar eru eisini umleið 4 mill. Seinastu tíðindini úr Irak siga, at Saddam Hussein enn roynir at varðveita valdið og hevur sent herdeildir til Basra umframt at hann hevur givið tveimum av bestu herdeildum sínum í norð- ara parti av landinum boð um at koma til Bagdad, helst fyri at verja Saddam Hussein, um veruligur ó- friður skuldi tikið seg upp har eisini. Og okkurt er sum longu bendir á, at eis- ini í Bagdad eru nú mót- mælisgongur móti Sadd- am Hussein. Krúttunna Eygleiðarar vísa á, at steðan í Irak er meinlík einari krúttunnu. Enn er syndrað avæ landið undir valdinum hjá Saddam Hussein og so legið tað ljóðar, so er hann tann einasti, sum er førur fyri at tryggja, at Irak ikki verður býtt upp í fleiri minni lond við Shia- muslimum fyri sunnan og kurdum fyri norðan. Men ikki nóg mikið við tí. Vandi er eisini fyri, at grannalondini Sýrialand, Turkaland og Iran fara at leggja uppí og ogna sær sin part av »køkuni«, um so er at Saddam Hussein verdur koyrdur frå og alt endar i einum ruduleika. Hetta var ikki tad, sum eitt nú amerikanarar stil- aðu ímóti, tá teir byrjaðu at tosa um eina nýggja skipan fyri at miðeystur. Tað er tí eitt paradoks, at júst tann persónurin, sum USA og teir sameindu fyri einhvenn prís vilja sleppa av við, er tann einasti, sum kann halda landinum saman. So leingi hann er við valdið, siga eygleiðar- ar, megna teir ymsu *rúar- bólkarnir og fólkaslegini í Irak ikki at syndrað land- ið sundur, men so skjótt hann er horvin, er eingin, sum kann steðga einum oyðileggjand og syndr- andi borgarakríggi, sum hevur við sær, at Irak verður býtt upp í fleiri nýggj lond ella meginpart- urin av landinum verður at býta millum londini. granna- Bíða Tað er lítið, sum teir sam- eindu kunnu gera fyri at steðga bardøgunum Irak. Teir siga so eisini, at teir fara ikki at leggja seg út í innanhýsis ósemjur í Irak, men eygleiðarar vilja vera við, at teir sam- eindu fyrr ella seinni kunnu blíva noyddir til at leggja upp í fyri at tryggja stabilitetin í øllum økin- um. Amerikanarar eru alt annað enn fegnir um, at shiamuslimar skulu fáa ov stórt vald og bera ótta fyri, at hetta kann koma at seta Iran í eina ov sterka steðu. Tað er tætt samstarv millum shia- muslimar í Irak. og so stýrið í Iran, sum er shia- muslimskt. So legið tað ljóðar ynskja amerikanarar held- ur ein Saddam Hussein við valdið í Irak, enn at landið verður syndrað og býtt upp í fleiri sjálvstýr- andi eki. Tað fer á ongan hátt at skapa tann stabili- tet í ollum økinum, sum ikki minst amerikanarar hava tosað so nógv um. Men tað, sum USA og tess sameindu helst síggja er, at partar av herinum taka valdið og koyra Saddam Hussein frá. Spurningurin er so bara, um nakar er at taka við eftir Saddam Hussein. I —————.