týsdagur 26. mars 1991síða 10

Síða 10 eldir hevur menniskjan lært seg at rekja landjørdina og tað, ið á henni livur og grer. Í steðugt sterri mun hevur menniskjan sett seg sjálv- an í staðin fyri ránsdjór- ini, tí hon hevur skilt, at tað vildi verið skilaleyst heimshúsarhald at grunda fødi sína á t.d. tikara-, úlva-, krodudillu- ella ravnakjet. Í dag vita vit eisini,a t tað fer umleið 7- 10 kg a kjeti at framleiða ránsdjórakjeti, ella fyri tí: mannakjeti. Menniskjan hevur við eðr- Gjegnum kg av um orðum lært seg at varðveita tey græs- og plantuetandi djórini t.d. seyð, neyt, reinsdjór, hønur o.s.fr. — júst tí hesi djór liva á einum lægri fødiketuni. Á mynd |. er vist stigi í tiðindablaðið Nr. 59 = 26. mars 1991 H Uu hvussu nógv korn og strá- fóður, ið verður nýtt til framleiðslu av næsta stigi í fødiketuni. T.d. verður nýtt 10 kg av korni/strá- fóður til at framleiða 1 kg av oksakjøti, 12 kg til I kg av høsnakjøti, 5 kg til I kg av mjólk o.s.fr. Land okkara sigst bera 60.000 seyðir og skuldi hetta leysliga svara til at árliga framleiðslan av grasi upprunafram- leiðslan er ou. 30 50.000 tons, kanska meira. Skuldu vit tikið ulvakjøt fram um seyða- kjøt, ja, so vildi land okk- HAVSINS FØDIKETUR |! Toskur, longa, Fisk-etarar å 1 Flétiplankton - og aðrir vøkstur-etarar: Brislingur, nebbasild, skeljar o.l. er På 2“ ar á 9. tannhvalur o.l. . Stigi: Makrelur, skrubbur, høggislokkur, fuglur o.l. |--——— Æti-etarar: Sild, laksur, bláhvalur ara einans borið 8-10.000 úlvar (ið fyri at vaksa upp tervaðu uml. 60.000 seyð- ir). Feðiketan í havinum er nógv meira flekjaslig, men tó ikki verri enn at hver alari veit í dag, at fyri at framleiða 1 kg av laksi so tervar okkum rá- veru úr 5 til 6 kg av rund- um fiski. Á mynd 2. er víst ein einfaldað fødiketa (Borgstrøm) har tey ym- isku fiskaslegini eru bólk- að soleiðis, at tað fyri at framleiða 1 kg av fiski í einum bólki verur nýtt millum 5 og 8 kg av fiski í stigi: » rekjur, fuglur o.l. taravøkstur v.m. Saltir og mineralir úr áum og sjónum. SÓLARLJÓS OG CO> (KOLTVÍSÚRNI) bólkinum niðanfyri. Fyri at framleiða t.d. 1 kg av toski fer sostatt við 5-8 kg av »hysufiskum«, 25-60 kg av »makrel-fiskum«, 125 til 500 kg av »silda- fiskum« 0.s.fr. Sammett vid menning- ina á landjørdini gera vit í dag sum vit skilja tað øvugta í havinum: Vit royna sum best at nøra um og varðveita havsins revar, úlvar og kroku- dillur nevnliga toskin, hemaran og kópin. T6 — so einfalt sum målid er lyst her, er tad ikki, ti samanumtikið er tad fyri Vesturheimin ikki ein spurningur um at fåa til vega sum mest av fiskafødi til sveltandi menniskju, men um ser- foði til menniskju, ið hava ráð at gjalda fyri tað lysti- meti havsins revur — toskurin — nú einaferð er. So vanabundin menn- iskjan er og tí so stórur partur av fiskiflotanum er bygdur júst fyri at veiða tosk, hýsu og upsan, so verður tað helst at ganga mong ár enn, áðrenn vit veruliga koma at líta at toskinum, sum tann ráns- fiskur hann í roynd og veru er. Í meðan eiga vit LANDJØRDINI A 259) jø, r Í IKETUR at fáa sum mest burtur úr hesum góða fiski, og tað gera vit ikki einans við bert at stara okkum blind- ar á veiðutrýstið ella veita uppheggingarstuðul í pa- nikk, tí hver kann við vissu siga, at tað ikki júst er hemarin, kópurin og aðrir ránsfiskar, ið í eins stóran ella sterri mun og fiskiskipini eru orsekin til, at okkara toskastovnur kanska er minni í dag enn fyri 20 árum síðani? Nú skuldi tú trúð, at vit, sum at siga bert hava fisk- in at liva av, í hvussu so er høvdu kannað hvussu stór uppruna-framleiðslan er á Feroyaleiðini, men tað hava vit so ikki megnað higartil. Hin vegin hava norðmenn gjert tílíkar kanningar á teirra sjógki og í ellum norðara parti av Atlantshavinum vestur til Íslands. Nýta vit norsku telini um okkara leiðir skuldu vit uttan at farið heilt skeivir kunnað rokn- að við einari árligari plantuplankton-fram- leiðslu á føroyska »hav- bønum« uppá i meðal o.u. 1.300 tons pr. m', t.v.s. Direkte ernæring Y kalor: i korn = Í kalori í brød Indirekte ernæring I. ÆR KEKER «eee GE {IC «eexe. (korn) Vynd | rd — er 7 vegetabilske kalorier = 1 animalsk kalori gleiðingar kring — hemaraveiðu og friðing Tormóður Dahl, skrivar: umleið 350 mill. tons til- samans á øllum økinum (272.000 km). Út frá hesum telum kunnu vit so meta um årligu framleidsl- una av æti, fiski og skelja- fiski — sjå mynd 3. — å Føroyaleidini. Héast tølini bert er grundað á ófullfíggjaðar mátingar, so skilja vit tó at náttúran er ótrúliga gávumikil, og at tosa um at >vit hava fiskað upp all- an fiskin og skeljafiskin á Føroyaleidini« er sjålv- andi tað reina slutur. Sannleikin er, at saman- umtikið vita vit so ótrú- liga lítið um tað, sum fyri- ferst í havinum, um árin- ini av veðri og vindi, av hita, streymi, broytingum í magnetiskum og elek- triskum kreftum, broyt- ingum í frárenslunum frá áunum (t.d. í sambandi við vatnorkuútbygging), broytingum í ljósi og sólarblettum o.s.fr. og ikki minst: Hvussu, hví og hvar fiskurin ferðast. Fiskimaðurin setur veiðu- tól síni niður í tað ókenda, og koma tólini tóm upp- aftur frá miðum, har hann | | ex. (kjøtt, melk, egg) n Kaloriomsetning dersom hvete brukes til produksjon av: Brød Svinekjørt 1 > Æ31 | Oksekjøtt 10:1 í Hønsekjørt CNN Egg NA : (0 sn ;