leygardagur 13. apríl 1991síða 17

Síða 18 16 kunning frá EF -bólkinum: Ísland og altjóða marknaðurin Í dogunum 20.-22. mars 1991 var EF-arbeiðsbólk- urin í Reykjavík fyri at fáa eina gjølla meting av teimum fyrireikingum, sum tslendska vinnukvid og samfelagid annars er farid undir fyri at taka ímóti avbjóðingunum vid luttøku í sonevndu EBS- skipanini. Arbeiðsbólkurin vildi eisini kunna seg um hverji stig, Ísland trúliga vildi taka, um úr- slitið av samráðingunum millum EF og EFTA ikki varð eftir vild á fiskivinnuøkinum serliga. Foroya Landsstýri heuði heitt á fiskivinnuráð- harrastovuna og handilsmálaráðharrastovuna ís- lendsku um at fáa fund í lag við arbeiðsbólkin og veita honum allar upplýsingar um neundu fyrireik- ingar, serliga havt lógum og reglum viðvíkti. Umframt fundir við umboð fyri ymisk vinnufe- løg, yrkisfeløg og vinnuáhugafelagsskapir heuði bólkurin eisini fund við skrivstovustjóra í menta- og kenslumálaráðnum og donsku sendiráðharra- stovuna og hitti somuleiðis Altingsins uttanrikis- nevnd og Altingsins EF-nevnd. Ísland og EF/EFTA samráðingarnar x % x Á ( i x að x Hetta er ein misskiljing Líka s 1 EF varð veru leik 7, hevur málið verið at gera felagsskapin til eitt samlað eki, har fólk, verur, tænastur og kapitalur hava frítt at fara millum londini. Skip- anin av innmarknaðinum er sostatt ikki ein tíðarav- markað hending, men ein gongd fram ímóti einum máli, serliga eftir 1985. EF-EFTA (EBS) Øll EFTA-londini (Noreg, Sveríki, Finnland, Ísland, Eysturríki og Sveits) hava hvert sær fríhandilsavtal- ur við EF. Sambært hes- um avtalum er tryggjað tollfrælsi fyri ídnaðarver- ur í handli millum londini í EF og EFTA. Fult toll- frælsi fyri idnadarvørur millum EF-EFTA varð veruleiki 1. januar 1984. Avtalurnar seta eisini bann fyri innflutningsav- markingum og tiltøkum, sum hava innflutnings- tarnandi virkan. Eisini eru ávís forboð fyri av- markingum í kappingar- føri og ímóti at veita al- mennan stuðul, sum kann broyta kappingarferið. Tá ið tað snýr seg um ídnaðarverur, taka EFT A- londini lut í tí felags euro- peiska maknaðinum næst- ondini i EF í Í Á g El 1989 tók Et | at skunda undir gongd esum máli, og í mars 189 — aftan á ein fund í 'slo svaraðu EFTA londini játtandi, og síðan hava felagsskapirnir sam ráðst um at skapa tað europeiska búskaparliga samstarvsekið (EBS). EBS er ætlað at verða eitt skipað samstarv ímill- um EF og lond í Europa, sum eru ikki limir í EF. 19. desember 1989 gjørdu EF og EFT A-lond- ini eina felagsyvirlýsing, har felagsskapirnir siga seg miða ímóti: - at tryggja, at fólk, verur, tænastur og kapitalur hava frítt at fara. Henda avtala skal grundast á viðkomandi (relevantan) felagsskapsrætt, t.e. gald- andi rætt innan EF og innan EFTA, sum partar- nir í felag semjast um. Samráðast kann um und- antøk, sum eru grundað á avgerandi áhugamái hjá pertunum, eisini kann samráðast um skiftisregl- ur. Tryggjadar verda eins kappingartreytir. - at styrkja og vidka sam- starvið í sambandi við EF-tiltøk á ødrum økjum, t.e. gransking og menn- ing, umhvørvismål, út- búgvingarmál, arbeiðs- kor, almannatrygd og ferðamannavinnu. - at minka um búskapar- ligar og sosialar ójavnar, sum eru ímillum felags- skapirnar. tíðindablaðið Samráðingarnar um illum EF og EFTA byrjaðu í 1990 og skulu verða lidnar sum skjótast, soleiðis at EBS kann verða veruleiki samstund- is sum innmarknaðurin í EF fer at virka 1. januar 1993. EBS i EBS/Frihandilsøki: Samstundis sum EFTA- londini samrådast vid EF um EBS, samrådast Før- oyar vid EF um frihandils- avtalu. Tað kann ti vera áhuga- vert at skeita eftir, hver munur er á EBS og einum fríhandilseki. Í einum fríhandilseki eiga limirnir at beina burt- ur sínámillum tollverju og aðrar innflutningsforðing- ar. Tó hava limalondini ongan felags tollmúr mót- vegis ikki-limalondum, og heldur ikki er nakar felags innflutningspolitikkur mótvegis londum, sum ikki eru limir í fríhandils- økinum. Ein slik frihandilsskip- an ber teir trupulleikar i sær, at lond, sum ikki eru limir i skipanini, royna at fåa sinar vørur inn i fri- handilsekið gjøgnum tað land, sum hevur fægstar innflutningsforðingar. Hetta hevur aftur við sær, at gjerdar verða floktar upprunareglur, ið sum oftast eru sera tor- Nr. 69 — 13. apríl 1991 marknaðinun um t.d. sam I gransking, menning hvørvisr arbeiðskor, almannalóg- gávu, brúkaravernd og annars alt, sum partarnir semjast um. Ein fríhandilsavtala fevnir bert um tollfrælsi og innflutningsfrælsi partanna millum og bert fyri teir verubólkar, sum partarnir kunnu semjast um. Sostatt veitir EBS- skipanin pertunum nógv rúmari ræsir og áleggur eisini pørtunum nógv sterri skyldur. Av tí at bert Ísland av EFTA-londunum í størri mun kann sammetast vid Føroyar, tå id tad snyr seg um nåttårugivnar for- treytir, verdur i hesum føri bert hugt at Islandi, og hvussu Island lagar seg til luttøku i einari komandi EBS-skipan. Eis- ini skal nertast vid hvørji åhugamål nøkur samfe- lagsøki tala fyri i hesum sambandi. Hugt verður ikki at teimum samlaðu EFTA-EF samráðingun- um, men í hevuðsheitum bert at íslendska pariin- um í hesum samráðingum. EF/Ísland Sum nevnt frammanfyri hevur Island frihandilsav- talu um idnadarvørur vid I samrådingunum EF EFTA er islendska stødan tann, at samrådast kann um øll mål, tó ikki um, at EF sleppur at veida S lendskum sjoø og cki Få M 1 H { 110tan Ella SIC virki. Heldur ikki k sleppa fram at nátt givnum rikidømi á Eisini er vid log að, hvussu nógv | ingar kunnu eiga í ís lendskum peningastovn um. Í samráðingunum við EF var Ísland einasta EFTA-landid, sum ikki vildi samrådast um at lata fiskirættindi aftur fyri, at fiskavørurnar sluppu fram at EF-marknaðinum. Her hevur EF, tå id sam- rådingarnar byrjadu, kravt atgongd til fiski- skap. Av ti at Island var einsamalt um hesa stødu, mettu teir seg hava hampiliga góðan megu- leika at vinna frama fyri sínum sjónarmiði, at krevja sersemdir á hesum eki, tí at Island sum ein- asta EFTA-land byggir stóran part av sínum bú- skapi og menning á fiski- vinnuna. Henda steða broyttist brádliga í febru- ar/mars 1991, tá ið Noreg, sum frammanundan ikki hevði tikið fyrivarni við- víkjandi fiskirættindum, broytti kós og tók somu fyrivarni sum Island. Is- lendingar halda, at henda broyting í norsku sjónar- miðunum ger tað munandi truplari hjá Íslandi at vinna frama fyri sínum krøvum um, at íslendskur fiskur bert kann veiðast og tilvirkast av íslendsk- um skipum og virkjum, og at bert íslendskur kapi- = kann vera við í hes vinn He sa av ø du r flol Íslandi EF gsar up] d lalig åding: € fram krav u 1 ida 0.000 tons OSKAa ekvivalent frá EFTA verur skulu fáa tollfrælsi á EF-marknaðinum Hesi 30.000 tonsini skulu fáast í Eystrasalti og norðanfyri 62%, men tað verður hildið óhugs- andi, at Sveríki og Noreg vilja lata øll hesi tonsini, og at Ísland sleppur und- an at lata fiskirættindi til EF. . EF-sjónarmiðið i sam- ráðingum er, at tá ið talan er um at fáa/lata rættindi millum EF og EFTA, skal javnvág vera á hverjum eki sær, eisini innan fiska- ekið. Íslendingar halda fast við, at talan bert skal vera um eina samlaða javnvág. Um onkur fær ov mikið í einum øki, kann tað takast aftur í einum eðrum. T.d. hevur onkur nevnt, at um Ísland fær ov stórar semdir frá EF á fiskivinnugkinum, so kann tað mótroknast við, at Sveits innflytur meira av landbúnaðarverum úr EF. Ein annar háttur, ið hevur verið nevndur, at tryggja, at fiskirættindi til EF ikki koma við í EBS-samráðingarnar, er at EFTA afturfyri skal gjalda til strukturgrunn- arnar hjá EF, ella gera 3