týsdagur 30. apríl 1991síða 16

Síða 16 -. - Nr. 79 — 30. apríl 1991 Spaniólar fáa ikki so mikið sum ein toska- murt í norskum sjógvi — krevja 90.000 tons í Barentshavinum Ein samarbeiðsavtala millum EFTA og EF er um at fara í fisk, slakar ikki annar av pertunum í fiskivinnuspurninginum. I farnu viku varð 10. um- farið í samráðingunum millum teir báðar handils- felagsskapirnar, men part- arnir fóru meira ósamdir frá aftur samráðingar- borðinum, enn teir komu til fundir í Bruxelles. Norðmenn hevdu nevni- liga vónað, at EF fór at koma við einum nýggjum útspæli í fiskivinnumálin- u, sum hevði við sær, at krevini frá spaniólum um at fáa atgongd til norskan sjógv vórðu tikin av borð- inum, men so varð ikki. Heldur tverturímóti, tí EF hevði einki nytt út- spæla at leggja fram, soleiðis sum tað leingi hevur lovað, men vísti enn einaferð til sponsku krøv- ini at fáa fiskikvotur í eitt nú norskum sjógvi. Herfyri vóru tíðindi frammi í norsku pressuni um, at norska stjórnin meguliga vildi geva seg í spurninginum um at lata fisk fyri toll, men sam- bært norska blaðnum Aft- enposten, sum fylgir væl við í samráðingunum mill- um EFTA og EF, so vóru boðini frá norsku sam- ráðingarfólkunum heilt greið: Fiskikvotur í norsk- um sjógvi hoyra als ikki við í samráðingunum. Punktum. Ikki so frægt sum ein toskamurt skulu spaniólar vænta sær at fáa í norskum sjógvi. Her er talan um prinsipp- mál og eisini um eitt til- feingi, sum frammanund- an er ov lítið til norðmenn sjálvar. Spaniólar tykjast ikki at vilja geva seg í hesum máli og hava helst latið EF-samráðingarnevndina vita, at fiskakvotur í EFTA-sjógvi er eitt ófrá- víkiligt krav, skal Spania góðtaka eina avtalu, sum gevur EFTA-londunum fult tollfrælsi í EF. Spania skal hava kravt at fáa millum 30.000 og 90.000 tons av fiski í Barentshavinum. — Hetta er jú heilt burt- urvið og eitt fullkomiliga órímiligt krav. At givið esg í hesum máli hevði verið tað sama sum at latið spaniólum allan tosk- in í Barentshavinum sum hann er, sigur ein av norsku fiskiserfreðingun- um, sum hevur verið við í samráðingunum í Brux- elles, við Aftenposten. Hann vísir á, at hetta at tengja atgongd til markn- að og fiskastovnar er nak- að heilt nýtt og fremmant í altjóða fiskivinnuav- talum. Út frá einum norskum sjónarmiði verða spaniólar noyddir at geva seg. Spaniólar harafturí- móti halda hetta ikki vera nakað órímiligt krav, nú umleið 40% av spanska fiskiflotanum liggur fyri teym. Hóast tað sær rættiliga svart út í letuni at fáa eina avtalu, sum eisini gevur m.a. norðmonnum fría at- gongd til EF-marknaðin við fiskaverum sínum, so vóna norðmenn, at tað eydnast hinum EF-lond- unum at tosa spaniólar til rættis. Men hendir tað ikki og Noreg fastheldur síni sjónarmið kann tað lætt henda, at øll FØS-avtalan fer í fisk. Fiskur verður rætt og slætt tað, sum forðar fyri eini slíkari av- talu, sum inniheldur so nógv annað enn bara fisk. Norski samráðingarleið- arin og EF-sendiharrin Ei- vinn Berg sigur við Aften- posten, at steðan er greið. Hann hevur ikki fingið nakra heimild frá norsku stjórnini at samráðast við EF um meguliga atgongd til norskan sjógv. Hetta heldur hann eisini vera steðuna hjá EFTA sum heild. Hann sigur víðari, at einki av hinum EFTA- løndunum hevur sett norðmonnum nakað krav um, at Noreg skal geva seg í hesum máli og megu- liga loyva EF-skipum í norskan sjógv. Norðmenn eru greiðir yvir, at teir ikki bara kunnu krevja at fáa stórar fyrimunir av tollfrælsi fyri fiskaverur uttan at lata okkurt afturfyri. Spurningurin so bara hvat. Fyri ikki heilt at læsa samráðingarnar fast- ar uppá fiskivinnuspurn- ingarnar, hava norðmenn tí boðið sær til at taka málið um kvotur upp við Spania og halda hetta utt- anfyri EØS-samrådingar- nar. Henda ætlan varð tó slept skjótt, tá spaniólar bert settu enn sterri krev til kvotur. Ætlanin var, at ein fyri- bils avtala millum EFTA og EF skuldi undirskriv- ast í Salzburg tann 24. juni, men tíðin gongur og enn eru langt frá allar súð- ir syftar. Tó má sigast, at semja er á mongum økjum. Eitt sera stórt arbeiði er lagt í frá báðum síðum at fáa eina EðS-avtalu. M.a. kunnu íbúgvar í londun- um frítt vitja í ellum teim- um 18 EF-EFTA-londun- um, loyvt er eisini at flyta kapital og tænastur tvert- ur um landamark og hvat viðvíkur kravinum frá EF um, at EFTA skal góð- taka at loyva sterri inn- flutningi av landbúnaðar- verum úr EF, so eru lond- ini eisini her samd. Norðmenn hevdu vón- að, at tá teir góvu seg á økjum sum at loyva inn- flutningi av landbúnaðar- verum úr EF og segdu ja til at seta pengar av til ein grunn, sum skal stuðla út- jaðaragkjum í EF, at EF so eisini fór at sleppa kravinum um at fáa at- gongd til norskan sjógv. Men hesum kravi tykist EF so ikki enn at vilja víkja frá. Tað eru so eisini onnur mál, sum skilja partarnar. Eitt nú spurn- ingurin um EF-dómstólin. EFTA-londini vilja nevni- liga ikki ganga kravinum frá EF á meti, at eisini tey skulu ganga undir avgerð- irnar hjá EF-dómstólin- um, tá trætumál eru, tí EFTA-londini verða ikki umboðað í dómstólinum. Til tess skal fullur lima- skapur til. Tann 13. mai verður fundur á hægsta stigi mill- um EF og EFTA. Tá hitt- ast uttanríkisráðharrarnir á fundi og skulu teir royna at fáa glið á, soleiðis at av- talan kann undirskrivast sum ætlað. Jan Muller skrivar Danir ynskja oll Norðurlond i EF — Tað er bert gjøgnum limaskap í EF, at eitt land kann fáa veruliga ávirkan á gongdina. Tað verða so- statt londini í EF, sum fáa týðandi ávirkan á, hvussu eitt framtíðar Europa fer at síggja út, segði danski uttanríkisráðharrin Uffe Ellemann-Jensen í einum fyrilestri á lærda háskúl- anum í Lund nú um dagar- nar. Tað gongur skjótt fram- á móti einum politiskum, búskaparligum og tekno- logiskum samveldi í Europa og endamálið má vera, at øll norðurlondini eru við í EF. Ynskja vit tað kunnu vit vera við til at avgera, hvussu eitt framtíðar Europa skal síggja út, segði danski uttanríkisráðharrin. Hann vísir á, at Norður- lond kunnu fáa 16 atkvød- ur í EF ráðharraráðnum sammett við at Týskland fær 10. Uffe Ellemann-Jensen gjørdi eisini viåmerkingar til svenska neutralitets- politikkin: Sannleikin er tann, at i næstan 200 år hava sviar hildið seg uttanfyri rest- ina av Europa. Nú er tíðin komin til, at Sveríki og Danmark taka lógvatak saman á altjóða steði. Meguleikin er til staðar nú, og hann kemur ikki aftur seinni, segði hann.