mikudagur 1. mai 1991síða 17

Jr. 80 — 1. mai 1991 vera talan um dagpeng- ar og avlamisendur- gjald. Hjá læknunum á sjúkrahúsinum og hjá kommunulæknum eru sjálvandi eisini allir van- lukkutilburðir skrivadir upp, men skrásetingin er ikki skipað soleiðis, at tað ber til at finna fram til vanlukkurnar millum allar hinar sjúklingar- nar. Tann stersta mest full- fíggjaða og best egnaða skráin higartil hevur verið tann hjá Van- lukkutryggingini/V an- lukkutryggingarráð- num. Undirritaði gjerdi saman við Hegna Debes Joensen og Petur Zachariassen eina kann- ing av fráboðaðum van- lukkum til vanlukku- tryggingarráðið 5-åra skeiðið 1975-79. Tilsam- ans vóru 1245 tilburðir ir ibodadir fiskimen ið 5 ferðir ofta mlukk im enn id ri fc 201 Menn á iandi vóru k i ferðir oftari av yrkisvanlukkum enn kvinnur Sæð í mun til talið av mettum fólki í arbeiði var lossingararbeiðið tað vandamiklasta og tí á baki kom byggivirk- semi. Flakakvinnan, sum vit vita ferir til hóp- in av smærri skaðum, lá rættuliga lágt. Tey ungu, t.v.s. undir 40 ár, vóru fyri lutfals- liga færri vanlukku enn tey eldru. Ólukkurnar = millum kvinnur byrjaðu stórt sæð um 40 árs aldur. Millum fiskimenn var býtið tó annarleiðis, tí her er tað serliga teir ungu, sum vanlukkan rakar. 86% av vanlukkunum á landi henda á arbeiðs- plássunum og 10% á veg til og frá arbeiði. Líka nógvar kvinnur vóru raktar av vanlukkum innandura sum uttan- dura, men menn skadd- ust dupult so ofta uttan- dura sum innandura. Viðvíkjandi fiski- mannavanlukkum er vert at merkja sær, at ein góður fjórði partur av vanlukkunum barst á meðan teir lógu við kei. Umborð hendu vanlukk- urnar, sum væntað, fyri stersta partin á dekkin- um (70%). Beinleiðis orsøkin til skadan var oftast fall saman við glíðing og snáving (íalt 40%). Tær medisinsku av- leiðingarnar av ólukkun- um vóru í helvtini av til- burðunum beinbrot. Vanligast raktu líkamspartarnir = véru armar og bein (4). Avleiðin jarnar av skaðunum: Kvinnurnar hevdu eitt sindur longri sjúkraskrivingar = enn menninir. 11% av kvinnunum vóru sjúkraskrivaðar í meira enn 1 ár. Vanlig- asta sjúkraskrivingar- tíðarskeiðið var millum 1 og 2 mánaðir. Helvtin av vanlukkunum lógu hverju síni megin teir 60 dagarnar, t.v.s. helvtin av vanlukkunum við- førdi sjúkraskriving í meira enn 2 mánaðir. Meiri enn helvtin av teimum vanlukkuraktu fingu ikki varandi mein (54%) og rokna vit eisini tey við, sum endur- gjaldsmeinið varð mett til undir 5%, fáa heili 80% av vanlukkutil- burðunum einki endur- gjald. Umlei3 17% fingu endurgjald frå 5% og uppeftir. Endurgjaldið í flestu forum millum 5% og 25%, bert 24% av vanlukkutilburðunum fingu meira. Í ferðsluni og í sam- bandi við arbeiði henda framvegis steðugt skað- ar, sum í summum fer- um fera við sær varandi avlamni. Her eiga vit at halda okkum omanfyri- nevndu WHO mál fyri eyga. Forsorgarlógin gevur í grein 18 heimild at endurbúgva fólk, sum eru vorðin avlamin, m.a. av vanlukkum. Lógin heimilar eisini hjálpitól av øllum slag, sum kunnu vera gagnlig fyri brekað, t.d. avlamisbil, koyristól, húsaumbygg- ingar o.am. Almanna- stovan brúkar í hesum málum serliga tveir stovnar at hjálpa sær: Hjálpitólamiðsteðina og Endurbúgvingarstov- una. Hjálpitólamiðsteðin er sjálvsteðugur stovnur, sum metir um tervin á hjálpitólum í hverjum einstøkum feri. HTM keypir inn tól, umvælir tey, rættar tey til og heldur skil á hvar øll tey ymisku tólini í almenn- ari ogn eru. Tað er tó ikki HTM sum játtar tól- ini, tað ger Almanna- stovan, vanliga eftir læknaváttan. Endurbúgvingarstov- an er stovnur undir landsstýrinum. Al- mannastovan hevur landsstyrisins vegna eftirlit við Endurbúgv- ingarstovuni, sum sam- bært reglugerðini hevur hesar uppgávur: — at skipa fyri arbeiðs- royndum — at skipa fyri førleika- metingum — at taka ímóti fráboð- anum um brekað fólk og skipa fyri tí vegleiðing v.m., hesum — at skipa fyri yrkisveg- leiðing og arbeiðsávísing fyri brekaðum fólki — at skipa fyri uppvenj- ing av brekaðum fólki, sum stendst av. eisini á eðrum stovnum og í vinnulívinum — at standa fyri endur- búgving, sum fer fram aðrastaðni, sum t.d. á út- búgvingarstovnum — at reka vard verksteð — at skipa fyri heimaar- beiði fyri brekað fólk — at skipa fyri serligari skúlagongd sum upp- venjing fyri brekað, sum tørva hetta — at veita vegleiðing og ráðgeving annars til brekað fólk — at virka fyri, at brek- að fólk mest meguligt og á best hóskandi hátt kunnu hava arbeiði á vanliga arbeiðsmarknað- inum — at skipa annars fyri tiltøkum, sum hava sama endamál. Tað er vert at merkja sær, at omanfyrinevndu mál fyri endurbúgving- ina í Føroyum eru í sam- ljóð við WHO-målini. Eitt annað er so hvussu vit á teimum almennu stovnunum megna at liva upp til málini. At halda myndugleik- arnar fastar uppá lyftin' og málini er ein týdn- ingarmikil uppgáva hjá brúkarafelag, sum hes- um fyri ferðslu- og ar- beiðsskadd. Eg skal ynskja felag- num góða eydnu í ar- beiðinum. Nýggja felagið 10 á fyrsta fundinum Leygardagin í farnu viku stovnað fyri fólk, ið hava fingið mein av ferðslu- ella arbeiðsskaða. Umleið 70 fólk vóru komin á fundin, ið var hildin á Hotel Borg. Á fundinum helt Pál Weihe, arbeidsmedisinari, fyrilestur um evnið; fyrilesturin er prentaður her á síðunum. Millum evnini, ið mest vórðu havd frammi í orðaskiftinum, vóru, sálarlig ráðgeving, praktisk ráðgeving í gerandisdegnum, íbúðar-, endurbúgv- ingar- og arbeidsmøguleikar og ikki minst hvussu drigvført tað er at koma igjøgnum sosialu skip- anina hjá teimum, sum við eitt gerast Garbeidsfør. Á stovnandi aðalfundinum var nevnd vald. Í hana komu Odd Eið Knudsen, Porkeri, Alfrida Petersen, Kollafjørður, Tummas í Garði, Tórshavn, Marjun Juul, Funningur, og Jákup Jacobsen, Tórshavn. Tiltakslimir: Símun E. Rasmussen, Strendur, og Herdis Skorastein, Lorvík. Nevndin skipar seg sjálv á fyrsta nevndarfundi.