týsdagur 7. mai 1991síða 18

Síða 18 Karl Nolsoe um 14 mánaða sjálvræði kurda Tjóðveldið Mahabad Oman fjøll, av fløtum, úr bygdum koma tiggjutus- undtals kurdar i lands partinum Aserbeidshan i útnyrðings-Iran at fylkj- ast á Car-Cira-torginum í býnum Mahabad. Trilitta flagg teirra við sól, hveitiaksi og skrivi- fjødur veittrar alla staðni Ur Irak, hinumegin mark, koma teir eisini við Mustafa E!-Barsani, frælsishetjuni, á odda r kurdin Mull ah Ghasi Mohammad, het um allar, i sov- herbúna undir hvítum turbani, herhevd- ingi og gudsmaður í ein- um Ghasi forseti, standandi á træklótu, kunnger stovnan kurdiska tjóð- veldisins. Gamal dreymur verður henda dagin, 22. januar 1946, veruleiki. Fyrsta kurdatjóðveldi til henda dag er borið fram í ljós. Fadrar tjóðveldisins eru Sovjetsamveldið. Í Norðuriran, sum hann undir seinna heimsbar- daga hersetti, stendur reyði herurin enn. Stuðlaðir av honum taka vinstrahallu loys- ingarfólkini = valdið í Tebriz, hevuðsstaði Aser- beidshan, og kunnger loysing frá Teheran. Ernaður av hesi fyri- mynd sær Ghasi Mo- hammad, formaður demo- kratiska floks Kurdistans, seguliga meguleikan fyri hond Hann fer til Baku at biðja Sovjet um hjálp. Aftan á tingingar aftur og fram fær rættlærdi gud- frødingurin Ghasi lyfti Kremls at studla ætlan kurda. Russarar skulu lata honum våpn og lóður. Mustafa El-Barsani kemur úr fjøllunum við 3000 bardagavandum stríðsmonnum, sum so við og við reka iransku her- deildirnar úr landinum, men skjótt er kurdiska tjóðveldið eingin mein- bogi meir. Sovjet lovar stríðsfer og tungar kanónir, men send- ir einans tilfar tilprentan av kurdiskum blødum og bókum og myndum Josef Stalins, sum kurdar halda vera teirra vin og vernd. Men oddamenn tjóð- veldisins, óðalsmenn, bendur og gudfreðingar, terva ikki kommunismu. Ødrvisi enn í marxist- iska tjóðveldinum Aser- beidshan broytast sosial- og ognarviðurskifti ikki í Mahabad. Nú fær ungi iranski shahurin sær nýggjan for- sætisráðharra og Mo- hammed Ghawam, pers- iskur yvirstættaætlingur, lívsnjótari og íðin poker- vísir spælari, seg vera meistara í Þpolitiskum talvi. Inn í stjórnina tekur Laboratoriu- teknikari ella laborantur Til setan sum skjótast verður sekt eftir laboratoriuteknikara ella laboranti fyri- bils í 5 mánaðar. Starvið fevnir um vanligar kemiskar kanningar av matvørum, drekkivatni og øðrum. Starvið er lønt sambært sáttmála millum Starvsmannafelagið og Foroya Lands- stýri. msóknir skulu vera okkum í hendi „sinast 20. mai 1991. Heilsutrødiliga Starvsstovan Debesartrød 100 Tórshavn hann nakrar Moskva- trúgvar úr kommunist- iska Tudeh-flokkinum og fer til Moskva at hitta Stalin. »Gamli Revurin«, sum hann seinni alment nevn- ist, lovar måttmikla vert- inum borirættindi å norðuriranska — oljuøkin- um, um Sovjet fer úr Iran, og vid persiskum lyftum og amerikanskari hóttan eydnast at fáa Stalin til hernaðarliga afturteku. Beinanvegin sendir Teheran egnar herdeildir vestureftir. Russiska svikið beinir fyrst fyri loysingini í Tebriz. Nekr- um fáum eydnast tað at bjarga sær um mark inn í Sovjetsamveldið. Iransku herdeildirnar standa nakrar vikur seinni frammanfyri portr- um Mahabads — »at tryggja parlamentsval< — sum grundgeving. Ghasi Mohammad veit, at steðan er vónleys og letur Barsani-manningina fara úr býnum og fagnar sjálvur iranska herinum. Snopprikski ráðharri Teherans bjóðar honum samráðingar, um eingin blóðgan verður. Ghasi, bróður hans, Sadre, og bróðursonur, verndarráðharri kurdiska tjóðveldisins, verða tiknir. Á Car-Cira-torginum, har 14 mánaðar frammanund- an kurdiska tjóðveldið verður stovnað, heingjast teir á nátt 31. mai 1947. Herhevdingi Maha- bads, Mustafa El-Barsani, rýmir inn í Sovjetsam- veldið við øllum ættar- bólkum sínum. Russar bíða úrslitaleyst eftir oljuni, teimum er lov- að, men í »Majlis«, iranska tinginum, verða krev Stal- ins háðandi burturbeind. Móti sovjettiskari hevnd- arætlan = verjir ameri- kanska kjarnorkumegin. Mullah Ghasi Mohamm- ad rýmir ikki frá fólki sín- um. Nr. 84 — 7. maí 1991 Til henda dag er hann hetja og fyrimynd kurda. 4000-ára frælsisbardagi Bálið logaði og sást um dalar og fjell. Smiðurin Kara boðaði frá, at hann hevði dripið kúgaran og valdsharran Dehak. Eldurin kolaði borgina og glaðaði, at kúganin var endað. Sagnið, siga kurdar, er meira enn 4000 ára gam-. alt. Hvert ár í mars verður bál aftur kynt á nýggj- árinum, Newroz til endur- minningar og lívgan fræls- isviljans. Gamalt sum sagnið er bardagi kurda móti egn- um og fremmandum valdsharrum, móti fígg- indaættum og grannum. Longu 2300 ár undan Kr. siga skriftir hjá sumerum frá kurdum. Grikski segumaðurin, Zenofon, um 400 f. Kr. sigu teir vera djarvar, frælsiselskandi og gesta- blíðar. Hann sigur hetta bar- dagafróða fólk, búgvandi sunnarlaga Ararat fjallið og langt inn í Anatoliu (nú Turkaland), Persiu og om- an gjøgnum Eurfratdalin. Langt undan arabum og turkum búði hetta trið- stersta og elsta fólk í mið- eystri á fløtunum og í bjørgunum uttanum Vann-vatnið. Á okkara degum er heimstaður teirra sundur- skorin av turkiska, sýr- iska, iranska og irakiska markinum. Eisini sovjetsamveldið hevur ein kurda-bólk inn- an mark. 400.000 arbeiðstakandi kurdar fóru til Vestur- týskalands. Mál teirra er líkt pers- iskum og hevur fleiri við- hvert sínámillum torfert skiljandi tosingarløg. Hin av morðingum tehe- ranska mullahstýrisins í 1989 í Wien myrdi kurda- forðingurin Abdullah Rahman Ghasemlu plagdi skemtisliga at siga: >Vit kurdar eru teir einastu rettu iranar. Hinir eru vavgreytur av persarum, arabum, turkum og mon- golum«. Sjålvt persarshahurin Pahlevi, >Sól Aria«, segði honum ikki ímóti, men forðaði hetta ikki honum í at bumba kurdiskar bygd- ir. Íbúgvar nakna ana- tolska fjallalandsins liva frá gomlum av jørdini og seyði, teir flestu ikki meir enn til at ana undan. Nakrir ættarbólkar flyta samsvarandi árstíð- unum við seyðafylgjum millum summar og vetrar- steðir. Vetrarkuldi og kavi liggur langt inn í apríl. Harafturímóti er kurd- iska fløtan í Norðurirak miðeysturs kornbingja og uttan um Kirkuk og Mosul eru týðandi olju- útvinningar. Meðan teir í fjøllunum sum óðalsfólk dyrka egnu jerð eru fløtukurdar van- liga dagleigarar, festarar ella flóttaarbeiðarar á gerðum hjá kurdiskum ofta í býnum búsettum stóraðalsfólkum. Kurdiska fólkið verður býtt í ættir, skyldskaps-, stórfamilju- og bygdasam- felog. Samfelagsoddamenn verða nevndir Agha. Tú giftist einans innan ættarbólkin og jorð skift- ist bara millum ættbreð- ur. Um skyldskapur er mill- um stórar skyldskapar- bólkar og húsarhald í eðr- um ættarbólkum kunnu fáa hesar at vaksa og minka alt eftir ríki og um- demi ættarbólkaforinga. Yvir Afghaninum eru trúðarleiðarar, sheikar, ið oftast eisini eru ættbólka- foringar og stóraðals- menn. Um teir enn stríddust harðliga ímóti, blivu kurd- ar islamiseradir í 7. eld e. Kr. og hava teir síðan verið partur av islamisku verðini. Saladin, sum í 12. eld var sultanur Egypta og Sýrialands, fríðaði Jerusalem undan kross- fararum og kom av kend- ari kurdaætt. Á okkara degum eru um 80% av kurdum sunni- muslimar, avlopið er shia- muslimar og aðrir smá- bólkar. Teir høvdu gott granna- lag við kristnar armenar, meðan teir enn vóru har um leiðir. Sjálvt um kvæði og seguskaldskapur teirra síðan 17. eld droymir um, at teir skulu sameinast undir einum sheiki, hevur klandur millum kappandi ættbólkar, sum javnan tóku seg saman við arab- um og turkum móti ætt- breðrum til henda dag, forðað sameinan kurda. Einastu ferð hava teir havt egnan stat, stutt aftan á seinna heimsbar- daga í Mahabad. Aftaná fyrra heimsbar- daga lovaðu sigrandi lond- ini í Sévre-sáttmálanum 1920 kurdum egnan stat, men hetta lyfti var svikið sum so mangan fyrr og seinni móti kurdum. Bretar samansettu ein nýggjan stat úr leivdum turkiska ríkisins, Irak. Stersta áhuga hevdu oljuríku kurdisku ekini uttanum Kirkuk og Mosul fyri bretar.