fríggjadagur 30. august 1991síða 2

Sovjet tørvar hjålp FÅUR ella eingin hevdi bert fyri ein- um ella tveimum årum sidani kunn- að ímyndað sær, at so nógvar og stórar broytingar skuldu fara at henda í Sovjetsamveldinum uppá so stutta tíð sum veruleikin nú er. Frá at vera eitt av heimsins stór- veldum, er Sovjetsamveldið nú við at syndrast — fara í upploysing. GONGDIN hesar seinastu dagarnar eftir miseydnaðu kvettroyndina hevur ikki sørt ørkymlad allan um- heimin, tí frá einum degi til annan — hava vit verið vitni til at síggja Sov- jetsamveldið verða sent 50 ár aftur í tíðina við harðrendum kommunist- iskum einaræði til síðani at verða miðdepil fyri demokratiskum rørsl- um, ið vilja slíta einaræðisleinkjur- nar. NEYVAN finst nøkur einfald patent- loysn uppå trupulleikarnar i hesum stóra ríki. Fólkaslag, sum hava ver- ið kúgað og tvingað at liva undir kommunistiskum einaræði í meira enn 70 ár, hava sjálvandi ilt við at fóta sær, nú tá henda totalitera skipanin fer í spønir. Demokrati og fólkaræði skal nú avloysa hesa skipan, men tað er ikki uttan forð- ingar. Hesar finna vit í tí sannroynd, at fleiri av lýðveldunum nú vilja ger- ast sjálvstýrandi og ráða yvir egn- um landamørkum. Tað sentralstýr- ið í Moskva higartil hevur megnað, skulu stýrini í teimum einstøku lýð- veldunum nú klára, t.v.s. at tryggja, at tað ikki tekur seg upp veruligt borgarakríggj millum tey einstøku lýðveldini, eitt nú um ásetan av landamarki. VIT hoyrdu nú um dagarnar, at stýr- ið í Ruslandi tilskilar sær rætt til at innlima partar av grannalýðveldun- um, har nógvir russarar búgva, upp í Rusland. Hetta fekk alt fyri eitt leið- arar í oðrum lýðveldum at hótta við veruligum kríggi, um Rusland fór at gera álvara av síni hóttan. Vit hóma tí her ein vanda, sum kann fáa álv- arsligar fylgjur fyri demokratiið og royndirnar at reformera búskapin. TAÐ er greitt, at Gorbatjov í verandi støðu hevur ongan lættan leiklut sum forseti Sovjetsamveldisins. Hann hóttir nú við at leggja frá sær, um tey einstøku lýðveldini ganga ov langt í sínum krøvum um sjálv- stýri. Gera tey tað kortini og Gorba- tjov ger álvara av hóttan síni, tá er spurningurin um, hvat ein maður sum Jeltsin megnar og um leiklutur hansara í dag í heila tikið er nógv ødrvisi enn tann hjá Gorbatjov. Vit síggja, at Jeltsin nú bráddliga hevur tikið somu støðu sum Gorbatjov, w NO sum miðar móti at varðveita okkurt slag av sentralstýri og samveldi. So- statt eru hesir fyrrverandi múót- stødumenninir nú brådliga samdir um at varðveita eitt Sovjetsamveldi tó í broyttum líki. Og tekur ein Jeltsin við eftir Gorbatjov, skulu vit heldur ikki taka sum givið, at allar súðir harvið eru syftar. Neyvan verður hann førur fyri at fylla mat- hillarnar og at fáa lýðveldini at makka rætt. Spurningurin er tí, um ikki einasta gongda leiðin er hon, at hesir báðir royna at samstarva. EITT av málunum, sum kann elva til stórar trupulleikar, um øll lýðveldini skulu fara hver til sítt, eru kjarn- orkuvápnini. Hesi eru at finna í fleiri av lýðveldunum, og verður øll sen- tralstyring iðurløgd og harvið eis- ini felags hernaðarliga eindin, so stingur spurningurin seg upp, hver skal standa við ábyrgdini av kjarn- orkuvápnunum. Ein kann bara í- mynda sær vandan, um tað brestur á borgarakriggj í landinum, og at fleiri av lýðveldunum tá hava at- gongd til hesi oyðandi vápnini. ØLL ynskja vit einaræðið og totali- tera kommunistiska stýrið í Sovjet har piparið grør. Spurningurin er bara, hvussu íbúgvarnir í hesum stóra landi sleppa best burtur úr eini broytingartíð! Tað, sum um- ræður nú, er at fáa búskapin aftur á føtur. Men til tess er helst neyðugt við eini grundleggjandi broyting í allari samfelagsskipanini, og hetta vita vit tekur tíð. Tvs. at sovjet- búgvar eru noyddir til at vísa tol og at kjósa sær tey bestu fólkini, teir eiga, at standa á odda í hesi tillag- ingartíðini til demokrati og sunnari búskap. VIT í vesturheiminum, sum so leingi hava ynskt kommunistiska einaræðið avtikið í Sovjet, hava fingið ynski okkara uppfylt. Henda skipan er um at fara í søguna. Men eisini vit hava ábyrgd mótvegis sov- jettiska fólkinum. Vit eiga at vera við til at fáa land og fólk á fótur aft- ur og tað gerst best við at lata fólk- inum hjálp til sjålvhjålp. Kanska nýggjasta amerikanska uppskotið um at skerja útreiðslurnar til ameri- konsku verjuna og brúka peningin til at hjálpa sovjetbúgvum ístaðin, er eitt tað besta uppskotið í langa tíð, og tað, sum einabest lýsir veru- ligu støðuna. Hetta uppskotið áttu vit í Europa at tikið til eftirtektar. Tað var Gorbatjov, sum broytti sov- jettisku kósina og fór undir avvápn- að, latið okkum í vesturheiminum nú vísa úrslitum hansara so mikið av virðing, at vit halda fram við av- vápnaðinum og m.a. brúka pengar- nar til at byggja upp aftur Sovjet. Undirhúsið má Dimma og polit- iskt einaræði Dimmalætting skrivar í oddagrein í gjár um polit- iska einaræðið, sum er í landinum. Blaðið skrivar: »Politiska einaræðið, sum í løtuni er í hond- um tú landsstýrisins, sum Javnaðarflokkurin og Fólkaflokkurin hava skipað, hevur enn ikki fingið upp í lag at royna at bjarga landinum frá at koma uppaftur úr botninum. Javnaðar- parturin í landsstýrin- um, sum annars ongan- tíð hevur verið vælsinn- aður fyri raumagnsfe- lagnum SEV, hevur nú skift steðu og saman við Fólkafloksfelaga sínum gjert hetta felag til eitt enn sterri mono- polfelag enn áður við at styrkja tess monopol við ljósi og makt til eitt einaræði av so at siga sama slagi, sum sitandi landsstýri sjálut hevur: einki raumagnsljós utt- an úr føroyskum vatni og útlendskari olju, og einki ískoyti til ljós og framleiðsluvirkir ókeyp- is uttantfrå fyri einki (vindmyllur), tí at hetta er ókeypis. Sjálut før oysk vindmylnuvirki telja eygsjónliga einki! At fara undir at nýta streymmegina í Vest- mannasundi til at økja um SEV hevur ongan á- huga tú at tað kann kosta rættiliga nógu at fáa tað í lag, hevur sín kostnað, men at fáa ókeypis vindmylnur til el-framleiðslu verður vrakað, ti at hon kostar einki! Tað er politikkur SEV's, og tað er nakað tað sama, sum er ráð- andi politikkur hjá Javnqdar- „ag Fólka- Í flokspolitikarum í Før oyum í dag — á sama hátt, sum monopolpoli- tikkurin, sum galdandi var í t& handilsmono- poli, galdandi fyri Før oyar í gomlum degum! Nú henda dagin læt varaløgmadur lands- stýrisins, Jógvan Sund- stein lýsa, at landsstýr- ið var hugað fyri, at stórar og smáar komm- unur í landinum eiga at ganga saman, so at kommunutalið kundi fara munandi niður. Hetta ljóðar einfalt og væl Men um smáar kommunur greiða skyldur sínar væl, men sterri kommunur illa hvussu kemur so at fáa betri skil á hjá báðum? Ein veit, at slíkt ber illa til figgjarliga, ti at smærri kommunur við- hvert eru fíggjarliga væl fyri men hinar Ik ort SSA FO størru ikki! Skilið i skík- um landsstýrisuppskoti man vera lítið og einki. Men undir ellum viður- skiftum tænir tað neyu- an landsstýrinum, tað stillar foroysku komm- unurnar sjålvstyrisliga illa«. varðveitast Tað munnu finnast fá ella helst eingi tiltøk her á landi, sum hava verið so vælumtókt og so gevandi fyri eldri og onnur sum Undir- húsið í Havn. Tað verður sagt um staðið í Vágsbotni, at eingin sosialur stovnur kann metast ájavnt við tað. Ongastaðni verður gjørt so gott og stórt arbeiði fyri eldri fólk sum her — við egnari hjálp. Nú frætta vit so, at vandi er fyri, at Undirhúsið verður nið- urlagt. Hetta er tí at leigarin, Shell, sum hevur hýst Undirhús- inum, nú hevur sagt Upp, og tí at eigarin av helunum, ein heil- sela í Havn, ikki veit, hvat helini skulu brúkast til. Vit mugu 80 bara vóna, at tað finst gott fólk, sum ynskja at Undirhúsin- um skal vera lív lagað. Hetta er eitt so týdn- ingarmikið tiltak, ja er sogar ein partur av Havnar segu — farn- ari menn ikki minst núlivandi, so har mugu allar góðar kreftir nú savnast um at tryggja, at Undir- húsið ikki verður nið- urlagt. Tórshavnar Kommuna átti eisini at tikið eina hond í.