leygardagur 14. september 1991síða 9

Nr. 169 — 14. september 1991 Tummas Arabo, fiskiídnaðarmálaráðharri: Allur fiskurin Skal góðskast í Førovum ' -Tað almenna og vinnulívið mugu taka saman hendur. Hvørki kann vera hitt fyriuttan. Tað er tí neyðugt, at tað almenna stuðlar meirgóðsking av fiskavørum, soleiðis at vit fáa fleiri fólk í arbeiði og økja um útflutningin samstundis sum vinnulívið tekur av teimum avbjóðingum, sum liggja fyri framman. Hetta sigur Tummas Arabo, landsstýrismaður í fiskiidnadarmålum, sum m.a. hevur verið við til at seta royndarframleiðlsuna á Bakkafrost í gongd. „ Endamálið er nú at fáa onnur virki í landinum at ganga somu leið, soleiðis at tað verður óneyðugt at avreiða meginpartin av makrelinum til sovjettisk móðurskip sigur hann í samrødu vid Sosialin. Hann vísir á, at tað við lógini um stuðul til meirgóðsking hevur eydnast at fáa fleiri fólk í arbeiði og haraftrat at økja um útflutningsvirðið. Nøgdin av meirgóðskaðum vørum í ár fer at rókka 7000 tonsum ímóti 2000 tonsum i fjør. - Tað gongur tann rætta vegin sigur landsstýrismaðurin, ið heldur fyri, at tað hjálpir ikki at seta seg hendur í favn og vera svartskygdur. Tað ræður nú um at bróta upp um armar og fara miðvíst í gongd. Ætlan og mál hansara eru: allur fiskur veiddur av fóroyskum skipum skal góðskast í Føroyum. — Eg havi eitt mál, og tað er, at allur fiskur veiddur á føroyskum kjøli undir føroyskum flaggi, skal viðgerast her á landi. Tann tíðin er farin, tá vit bara útfluttu hálvlidnar verur til fiskiídnaðin í Europa. Tað má halda uppat, og vit mugu flyta arbeiðsplássini av megin- landinum til Føroya. Hetta sigur Tummas Ara- bo, fiskiídnaðarmálaráð- harri, í sambandi við, at gongd nú er við at koma á framleiðsluna av meira vidgjørdum verum í Før- oyum. Hann sigur, at bara í teimum førum, har talan er um at útflyta feskan fisk, sum fer beinleiðis til brúkaran, eigur hetta at verða loyvt. Alt annað, sum fer til framleiðslu í út- landinum, er av tí ónda og skal steðgast. Tummas Arabo, sum tók við sum landsstýris- maður í fiskiidnadarmål- um, tá landsstýrið varð skipað fyri minni enn ein- um ári síðani, er avgjørdur í ellum spurningum, sum hava við fiskiídnaðin at gera. Hann heldur, at tað finnast nógvir meguleikar at menna okkara fram- leiðsluvinnu og heldur eis- ini, at tað er neyðugt at menna hesa vinnu, skulu vit hava nakran megu- leika at fáa gongd á aftur aðrar sokallaðar sekunder- ar vinnur, sum handil, bygging o.a. — Tá javnaðarflokkurin kom út aftur í Tinganes og eg varð biðin um at taka við týdningarmikla starvinum sum ráðharri fyri framleiðsluvinnuni, løgdu vit eina ætlan fyri komandi árini, nevniliga hana: at fáa gongd á fram- leiðsluvinnuna. Tummas Arabo heldur ikki prátið um, at lands- stýrið einki ger fyri at fáa fólk aftur í arbeiði, er rætt. Hann sigur, at hetta nettup er ein týdningar- mikil partur av strategiini hjá javnaðarflokkinum, tá tað snýr seg um allan primersektorin, t.v.s. framleiðsluvinnuna. Úrslit Hann sigur, at tað longu fyriliggja itøkilig úrslit av rikna politikkinum. Menn- ingarlógin, sum kom í gildi fyrr í ár og sum hev- ur til endamál at stuðla iløgunum og framleiðsluni av meira vidgjørdum vør- um, er longu farin at virka og geva úrslit. Hann nevn- ir sum feskasta demið royndirnar hjá Bakka- frost at taka ímóti og frysta makrel. — Hetta er eitt av teim- um nýggju og spennandi projektunum, har tað al- menna og tað privata ar- beiða saman. Vit hava leingi sæð og hoyrt, at bæði norðmenn og skotar taka ímóti makreli heldur enn at lata skipini selja fiskin í eðrum fremmand- um havnum. Hetta hevur eisini verið eitt ynski í Feroyum, men einki hevur verið gjørt við tað fyrr enn nú landsstýrið og Bakka- frost hava tikið saman hendur. Landsstýrismaðurin sigur, at her virkar menn- ingarlógin á tann hátt, at Bakkafrost hevur fingið 750.000 kr. frá tí almenna til at gera eina iløgu upp á 3 mill. kr. Hetta er tann kontanti peningurin, sum tað almenna stuðlar pro- jektinum við og so heldur ikki meira. — Vit eru farnir burtur frá at geva kilostudning og veðhald í slíkum før- um. Í framtíðini skal stuðlast á heilt annan hátt og sjálvur haldi eg, at hetta við at lata eina ávísa upphædd til ílegur er skilagott. Síðani er tað upp til virkið at fáa fram- leiðsluna at koyra. Rætt at stuðla Spurdur um ikki tað al- menna átti at lært av gjørdum mistøkum og heilt hildið fingrarnar burtur frá vinnulívsætlan- um sum hesari, sigur Tummas Arabo, at gomlu stuðulsskipanirnar við kilostudningi, veðhaldi o.l. er farin tíð. — men tað almenna kann ikki gevast við at lata stuðul, tá talan er um at fáa fólk í arbeiði og at økja um okkara útflutn- ing. Hesa uppgávu er vinnulívið einsamalt ikki ført fyri. Kann tað al- menna sum í hesum feri við Bakkafrost við at lata 750.000 kr. í eina ein- gangsiløgu vera við til at skapa 25 nýggj arbeiðs- pláss, so er hesin pening- urin ikki tveittur burtur, heldur tverturímóti. Tummas Arabo leggur afturat, at tað er sera um- ráðandi at vinnulívið og tað almenna finna rætta stevið, soleiðis at tað al- menna bara stuðlar, har hetta kann seta í gongd nýggj arbeiðspláss og framleiðslur, sum ekja um utflutningin. — Men vit fara ikki inn vid almennum peningi fyri at geva skipanini kunstigan andadrått. Makrelurin! Tummas Arabo er annars sera spentur uppå, hvussu tiltakið á Bakkafrost fer at eydnast. Hann sigur, at landið hevur brúkt nógva tíð uppá hetta projektið, tí tað hevur nógvar fram- tíðarmeguleikar. Sum steðan er nú, so er ætlain at Bakkafrost skal taka tann makrelin, sum virkið er fert fyri at frysta. Nak- að skal so fara til onnur frystivirki, men fyri at fáa bátarnar til Feroya at landa, so er eisini neyðugt í dag at hava aðra mót- tøkuorku, og her koma so sovjettisku móðurskipini inn í myndina. Tað er greitt, at bátar við 600 tonsum av makreli koma ikki til Feroya bara fyri at landa tey 90 tonsini til Bakkafrost. Tí er avtala gjørd við russar um, at teir skulu taka restina av makrelinum frá skipun- um. Hetta er ein góður máti í letuni at loysa mál- ið, men Tummas Arabo vónar, at tað verður heilt óneyðugt við nekrum sov- jettiskum skipi á Nóls- oyarfirði komandi ár. — Eg vóni, at føroyska vinnulívið tå hevur fingið eyguni upp fyri hesum meguleikanum og ger tær neyðugu ílegurnar, soleið- is at allur" makrelurin kann landast i Føroyum. Kovin Tummas Arabo heldur eisini, at Kovin í Sanda- vági er gott demi um, hvussu tann almenni stuð- ulin til meirgóðsking kem- ur til sín rætt. Her hevur landsstýrið stuðlað fram- leiðsluni av sekundalaksi við eini eingangsupphædd og so við einum ávísum krónustudningi fyri tey fyrstu 100 tonsini. Tá framleiðslan er komin upp at koyra, fellur hesin stuð- ul burtur aftur. — Her er talan um ar- beiðsskapandi tiltek, sum byggja á sunt grundarlag, sigur landsstýrismaðurin, sum enn einaferð vísir á, at endamálið hjá lands- stýrinum er at seta arbeiði í gongd í framleiðsluvinn- uni fyri harvið at vaksa um okkara útflutning. Endamálið er, at allur fiskurin skal góðskast fult út her á klettunum. Hvat viðvíkur EF-avtaluni, so - heldur Tummas Arabo ikki, at hon fer at verða nekur forðing í so máta. Her er avtalan soleiðis háttað, at tað er til at sam- ráðast av nýggjum, tá negdin av góðskaðum fiski økist. 7000 tons í ár Í fjør var framleiðslan av meirgóðskaðum verum uppá 2000 tons. Hetta tal- ið vónar landsstýrið kann økjast til 7000 tons i år og kanska 12000 tons næsta år Tummas Arabo sigur Síða 9 lands- Tummas Arabo, stýrismaður: -Eg eri bjartkygdur, tí tað skal bera til, um bert vilji og áhuga er til steðar eisini, at tað er stórt spell, at tey næstan 4000 tons- ini, sum verksmiðjutrolar- arnir fiska eystanfyri, verða seld til fiskiidnadin í Europa at góðska víðari. Hann heldur, at hesin fiskurin átti at verðið lagdur upp í Feroyum, so- leiðis at hann kundi verðið meirgóðskaður her. Landsstýrið arbeiðir við ætlanum á hesum eki eis- Tummas Arabo sigur at enda, at alt eigur at verða gjert fyri at fáa føroyingar at góðska allan fisk í Fer- oyum. Sjálvur heldur hann, at verandi stuðuls- lóggáva eisini átti at verð- ið brúkt til hetta endamál. — Tað krevur sera neyva stýring, skulu vit til at góðska allar verur her heima. Eg haldi sjálv- ur, at vit eiga við tí, sum nú er eftir av stuðulsskip- anini til fiskivinnuna at stýra hesa soleiðis, at hon fer at gagna meirgóðsk- ingini. Tað er mítt sjónar- mið, at vit eiga at leggja allan stuðulin í útflutn- ingsliðið ístaðin fyri at lata hann til ráveruna á keikantinum. Vit mugu tryggja okkum, at bara tann fiskurin, sum verður meirviðgjerdur her á landi, fær stuðul, sigur Tummas Arabo at enda. jan