týsdagur 1. oktober 1991síða 11

A = Nr. 180 — 1. oktober 1991 + Annika Holm: — Eg vil geva børnum * hug at dystast Annika Holm er rithøv- undurin hjá teimum við- kvæmu, óvardu, eitt sind- ur serligu børnunum. — Eg haldi tað ikki vera so áhugavert at gera so nógv burtur úr teimum »væl eydnaðu< børnunum, sigur hon. — Men mær dåmar børn, sum fåa okkurt at henda vid livi sinum! Sum ikki góðtaka tað, sum er torfert, men syrgja fyri, at mangt og hvat verður broytt. Tú, sum hevur lisið bók- ina Amanda! Amanda!, sum kom út á føroyskum fyrr í ár, tú veitst kanska, hvat hon hugsar um. Hon hevur skrivað tvær aðrar bøkur um Olla og Amandu. Olli er ein lítil og veikur drongur, sum ikki dugir at skoyta. Men ein dagin setur hann sær fyri, at hann skal læra seg at skoyta. Tí sníkir hann seg hvenn dag í loyndum inn á eina breyt at læra seg at skoyta. Til hann ein dagin verður valdur inn á eitt hockey-lið í skúlanum og stendur seg væl. Sovorðin lesnaður gevur børnum vón. Og vón er tað, sum Amanda vil geva bernunum. Tað eru alt ov nógv menniskju, sum standa fest við varhugan- um av, at tey eru mis- eydnað, tí tey hava ongan- tíð rakt við, at tað ber til at broyta mangt og hvat. Í veruleikanum snúgva allar bøkurnar hjá Anniku seg um vónríkt stríð. ÍMÓTI ti, sum ger okkum minni, fær okkum at hopa undan, stjelur lívsgleðina, ger okkum ótrygg og loypir ræðslu á okkum — og FYRI tí, sum er fjálgt og loysir okkum úr hafti og styrkir lívsvón okkara. Í Sveríki kenna tey flestu Anniku Holm frá bókunum um menningar- tarnaðu dóttrina Vanna. Qg tær bekurnar eru júst eitt slag av stríðsritum: Ímóti steinrunnum skriv- stovufólkum, sum halda, at nenningartarnað menniskju kunnu bara flytast runt og verða við- farn sum lívleysar byggi- klássur. Og fyri tey, sum hava skilt tað sjálvsagda, at øll menniskju hava tørv å sama tilfari og somu evnum i livi sinum fyri at trívast: hjartagóðsku, ein um heimi, felagsskapi og ressingtilboðum. Men vandin fyri at verða hundsaður og fáa lívskensluna spilta — hann lúrir allastaðni. Í bókini Olles nya cykel meta vit einum dreingi við einum pápa, sum kúgar alt umhvervið rundan um seg við steðugt at vera ÓÐUR. Hvussu skal eitt barn bera seg at ímóti einum pápa, sum verður í eðini, bara barnið hevur sina egnu áskoðan? Hvussu skal nakar kunna standa seg ímóti einum steðugt óðum menniskja, sum kevir allar royndir hjá barninum at finna síni egnu bein at standa á? Amanda! Amanda! Í kærleiksseguni Amanda! Amanda! er tað lívið sjálvt, sum hóttir við at fáa Olla at missa mótið. Tí Olli er fyrstu ferð í lívin- um púra burtur í einari gentu. Men best sum hann er mest eydnuríkur, má Amanda flyta, fara heim til sítt egna land, Chile. — Lívið er ikki til at líta á. Als ikki, sigur Olli erkymlaður við mammu sína. Men sum frá líður, skilir = hann: Sovorðið kemst eisini igjøgnum, tað kemst igjøgnum tey undarligastu bregd, sum lívið ger á seg — hóast tú ikki vil trúgva tí í fyrst- uni. Trúgvin á eina broyting Og tað hendir seg meira enn so, at kúgararnir kunnu skilja teg — um tú bara ikki gevst á hendur, men berjist nóg týðuliga fyri tí, sum tú trýrt á. Í nýggjastu bókini hjá Anniku, Sidan och Ságspán, meta vit einari sirkusgentu, sum stríðist fyri at sleppa undan ráða- ríka pápa sínum. Og tað eydnast henni! Tá ið Siden veruliga hevur víst pápanum, hvat ið hon vil og hvat ið hon heldur og kennir á sær, tá vísir tað seg, at pápin skilir hana Eg meti Ann húsum hennar: Stockholm. Her fimm bern vaksið upp, Annika hevur í nógv ár livað mitt í veruleikanum hjá bernum. Og hetta skilst týðuliga í bókum hennara. Tað er, sum skrivar hon inni frá bern- unum sjálvum, hon veit fullvæl, hvussu tað er at vera barn, hon veit, hvussu bern málbera seg í dag, hvat ið tey spæla við, hvat ið tey hugsa mest um. Bekurnar hjá Anniku snúgva seg ofta um tað, sum er torfert í lívinum hjá børnum: um angist, kensluna av at vera uttan- fyri, ræðsluna fyri ikki at duga. Kortini kennast bekurnar ongantíð myrk- ar. Ivaleyst júst ti, at tær eru so livandi, hjartagóðar og fjålgar. 1989 fekk Annika Holm Astrid Lindgren- virdislønina. M.a. ti, at »hennes psykologiska skildringar år levande och trovårdiga«. — Ja..., hevði eg ikki havt tey fimm bernini, hevði eg ikki kunnað skrivað bekurnar, sigur hon. Men um somu tíð skrivi eg bara um tað, sum eg kenni aftur, tað, sum eg sjálv havi kent, tá ið eg var lítil. Eg kann meta einum barni her, lurta eftir tí — og við eitt er tað, sum ekkóar tað onkustaðni innanborða. Eitt gamalt minni kemur fram, ein kensla. Tað er al- tíð soleiðis, eg verði ressað til at skriva bøkur mínar. Samtalur sum innblástur Annika tekur sostatt alt tilfar úr veruleikanum. Men ikki bara úr lívinum saman við sínum egnu børnum og vinfólkum teirra. Hon hevur eisini gjørt frásagnabekur. Hon hevur havt samtalur við børn og ungdóm um, hvussu tey síggja sítt egna lív, lívið hjá teimum vaksnu, framtíðina. — Tá ið eg gjerdi hesar bekurnar, undraðist eg á, hvussu kedd og sorgar- bundin nógv bern eru. Hvussu einsamall tey eru, hvussu lítið samband tey hava við vaksin. Tey vaksnu tosa ongantíð við okkum um álvarsamar spurningar, segði ein genta til demis. Tey tosa bara um ítróttin í sjón- varpinum. Og ein ungur drongur, sum var so óvan- ur við at práta, at hann bara segði ja og nei undir allari samtaluni, segði aftaná: Takk! Tað var stuttligt at hava onkran at práta við. — Hesar samtalurnar hava verið mín stóra kelda til at fáa tilfar og innblást- ur. Men um somu tíð hugsaði eg, tá ið eg hevði skrivað tær: Er hetta keði- liga og sorgarbundna eitt vælferðarfyribrigdi? Hava vit í ríku londunum mist nakað virðismikið? Hvussu er í londum, har bern hava heilt aðrar trupulleikar at dragast við? Krígsherjaðum, fá- tækum menningarlond- um? Eru tey bernini enn keddari? Felagsskapurin týdningarmikil Tað var hetta, sum gjørdi, at Annika fór til Nicaragua. Og rakti vid, at børnini tvertur ímóti vóru glaðari, sterkari í trúnni har. — Nicaragua var beint fram mín stóri kærleiki, sigur hon. Og eg man ong- antíð hava stuttleikað mær so nógv, sum tá ið eg skrivaði bókina Drakbarn- en. Eg havi ongantíð fyrr kent meg so nógv sum rit- hevundur. Tí her hug- leiddi eg veruliga, tað var eg, sum skapti hesi bern- ini, gjørdi tey til vinfólk míni. Og tað kennist á bókini, sum spurdist burturúr. Drakbarnen er ein hugtak- andi, syrgilig, men eisini sólskygd, fjálg lýsing av nekrum fátækum nicara- guanskum bernum, sum berjast fyri tilveru síni. — Í veruleikanum haldi eg, at alt, sum eg skrivi, Amanda hevur lagt seg á ryggin, hevur hennara liggur i - £8 tætt við armin á honum. Rørir hann armin bara eitt lítið sindur, nertur hann við hárið á henni Annika Holm snýr seg um felagsskap, sigur Annika. Eg havi varnast, at tá ið eg t.d. síggi filmar úr aírikonsk- um bygdum, tá havi eg kent: SOLEIÐIS skal tað vera! Har menniskju búgva tætt, tætt, har øll hava okkurt at týða fyri heildina, har menniskju eru eitt bundið plagg, har tann eini er eitt rætt eyga, ein annar eitt rangt. Har ell hava týdning. 7 — I fåtæka landinum Nicaragua sært tú altíð børn og vaksin saman, har er eingin serligur barna- heimur, og fólk verða ikki býtt upp í aldursbólkar. Men so eru tað eisini nogv bern, sum eingi barnaár hava havt, tí at tey hava verið við foreldrum sínum í tí harða arbeiðinum. -Summi bern eru ongantíð sloppin at spæla, og tí duga tey ikki so væl at vera saman við eðrum, tá Lesnaður til alla ið tvídráttur tekur seg upp, sigur Annika Holm, og hon endar við hesum orðum: — Menniskjuni í Nicara- gua kenna eina sjáldsama gleði og eina styrki, og tað var so stuttligt at síggja, hvussu hjartalig ættar- liðini vóru hvert ímóti eðrum. Tað sakni eg nógv í Sveríki í dag. Men vit mugu læra okkum at elska letuna, skulu vit tora at seta álitið á framtíðina! Enn er bara ein av ból- unum hjá Anniku Holm komin út á feroyskum. Tað er kærleikssegan Amanda! Amanda!, sum hon fekk viðurkendu Astrid Lindgren-virðislen- ina fyri í 1989. Amanda! Amanda! fæst í ellum bókabúðum fyri 110 krónur. Kerstin Ljunggren