týsdagur 15. oktober 1991síða 14

NU tíðindablaðið Føroyskt á Nr. 190 — 15. oktober 1991 á gravarbakkanum? Nakrir tankar um hagreiðing av føroyska málinum í skúlan. bakka 100 ár aftur... sosialinum leygardagin bróðir mín Petersen >vur SLlårvs r T r r viðr .r rari naKrar VIOMerK- ar um førovska málið skil týðulig al jan als ikki er samdur ið málmonnum okkara um, hvønn målpolitikk vit erga at føra. Dan sigur beinleidis at vit ongantíð ov skjótt eiga at taka av målnevnd- tí hon ikki umboðar fólkaviljan. Hann leggur persónarnar, sum í henni sita, undir at hava ser- må gan alsk til islendskt g vil vera við, at hetta er ørsøkin til »islands- pilluna« sum hann evnir tað. Hann spyr, um tað er rætt, »at óvan- ligur alskur og virðing hjá einstaklingum fyri einum grannamáli skal KKara mai að, sum hevur fingið Dan at triva í pennin, er esarabræv, sum Sverri Egholm hevur skrivað Sverri svaraði einum sera 4 grovum og fundamenta- lisuskum álopi á navna- gsåvuuppskoud Hetta 1Of stóð yrstuferð prentað í málgagninum hjá fólkafloksungdómi, Arædnum, Dagblað- num. Hetta álop var so langt úti, at har mátti onkur misskiljing vera komin í. Petur Martin, próstur, vísti sera hegn- isliga á hesar misskilj- ingar nakrar dagar seinni, so óneyðugt er her at leggja meira afturat. Ov harður Eg haldi, at Dan er sera harður í síni viðgerð av teimum, ið arbeiða við málinum og tá serliga Jóan Hendrikki. Hann hevur nú í fleiri ár trúð- liga og staðiliga roynt at vist okkum føroyingum å, hvussu væl vit kunnu snugva okkum i føroysk- um, uttan at taka ov nógv av útlendskum árini inn í málið. Eisini hevur hann, saman við gðrum, roynt at funnið nýggj orð fyri nýggj fyribrigdi, ella bara nýggj orð, sum sampakka betur við før- oysku mállæruna. Hetta hevur hann gjørt, bæði í sínum arbeiði sum målrøktari, og ikki minst við teimum avbera góðu og áhugaverdu sendingunum í Utvarpinum. Víst kunnu fólk vera ósamd í hesum. Tað Skulu tey eisini hava loyvi til. Men tá so ein lærari, sum eftir øllum at dóma fullkomiliga hevur misskilt alt mál- stríð og alla målsøgu, kemur við einum slíkum ósakligum álopi, eiga fólk at tala at. Málini sama uppruna Tá Dan sigur, at >vit hava einki natúrligt árin úr Íslandi, hvorki Óneyð- ugt ella neyðugt<, so haldi eg ikki at hann hugsar seg nóg væl um. Tað fóroyska málið er ein grein av teimum norrønu málunum, sum hoyra upp í tann germanska málflokkin. Hesin málflokkur er runnin av einum máli, sum vit nú nevna indoeuropiskt. Indoeuropiska målid skiltiskt sundur fyri ein- um 5 - 6.000 árum síð- ani. Flestu málini i Europa eru runnin úr indoeuropiska málinum. Av teimum norrgnu málunum eru bert finskt, lappiskt og Grønlendskt, sum ikki hava henda uppruna. Germansku målini eru eysturgermanskt (t. d. gotiskt), vesturgermansk (enskt, tyskt, frisiskt, hålendskt) og nordurger- mansk (norrøn). Taka vit tey norrønu målini, so siggja vit (her hugsa vit ikki um finskt, lappiskt og grøn- lendskt). at tev aftur fara í tveir bólkar. Eyst- urnorrøn: Danskt, svenskt og norskt líkjast so nógv hverjum ødrum, at tey skilja væl hvønn annan. Hin bólk- urin er vesturnorrgn: Nýnorskt, føroyskt og islendskt. Hesi málini eru eisini sera lík, men øll hava tey tað felags, at tey hava verið fyri stórum árini uttan- ífra. Tó hevur íseindskt verið so fjart frá hinum, samstundis sum tey hava varðveitt sítt gamla skrivtmál, at ávirkanin hevur ikki verið so stór. Skrivtmálið konstruerað Tað føroyska skrivtmálið var horvið, men vit vóru so heppin at hava menn sum W. U. Hammers- haimb (1819 - 1909), sum saman við ødrum konstrueraði okkara skrivtmål, sum vit enn hava. Tað var soleiðis, at tann ungi havnarmaðurin, W. U Hammershaimb. (sonur seinasta løgmann- in á Steig í Sandavági, Jórgen Franz Hammers- haimb, sum fór frá tá embætið varð niðurlagt í - Ynskja vit at varðveita føroyska málið, so mugu vit hjúkla um tað og stimbra tað við nýggjum orðum so við og við. Kósin varð løgd fyri 100 árum síðani, tá gjørt varð av, at føroyska málið skuldi varðveitast og tá føroyskt seinni vann veg inn Heldur enn at stríðast móti målrøktarunum, so skuldu føroysku lærararnir og føroyski: skúlin tikið i egnan barm, og brotið upp um bæði bøksl. Ti - tað hvílir ein stór ábyrgd á føroysku lærarunum. Annaðhvert mugu vit menna málið víðari - ella mugu vit 1816) læs til Danmark. Hann læs, skrivaði og granskaði nógv viðurskiftini um føroyska málið. Men tað var danski málprofess- arin, N. M. Petersen, sum fekk borið so í bandi, at tekstir, skriv- aðir við stavsetingini hjá Svabo, vórðu sendir til íslendingin, Jón Sigurðs- prest í son, sum »islendifiser- aði< teir. Síðan vóru tekstirnir lagdir fyri Hammershaimb, sum við smærri rættingum góð- tók teir. Her kann nevnast, at eitt nú er stavurin 0 komin inn i føroyska skrivtmálið á henda hátt. Tað må ti sigast at vera sera bláoygt at pá- standa, at íslendskt einki árin hevur havt á før- oyskt. A sama hátt er tað ný- norska skrivtmálið kon- struerað. Hitt norska málið, bokmál, hevur verið fyri eyðsýndum ár- ini úr donskum. Føroyskt deydadømt Ein annar persónur, sum vit ikki mugu gloyma, tå vit tosa um føroyska skrivtmálið, er Jens Christian Svabo (1746 - 1824). Hann gjørdi eitt stórt granskingar- og savningararbeiði. Hann W. U Hammershaimb arbeiddi nógv við føroyska málinum tá hann læs í Danmark. Saman við donskum og íslendskum målfrødingum legði hann stóðið undir skrivtmål okkara