mikudagur 23. oktober 1991síða 10

sida 10 Føroyskt heimastýri - heimfødisligt stakkalastás Vilja og tora vit at vera tað, vit eru spyr Hans Jacob Debes, professari í "Sjónarmið" í dag. Hann viðger úrslitið av fólkaatkvóðuni i 1946, sum hann kallar tjóðskaparligt svik. Hann umrødur eisini heimastýris- lógina frá 1948, sum eina híggjuskotna lóg vit nú í 43 ár hava sjabbað undir, og sum ríkisrættarliga og ser liga fólkarættarliga einki er, sum sømir seg fólkið, ið tjóð vil kallast. Stjórnarliga steða Fer- oya, soleiðis sum hon er sett í teirri dilitantiskt gjørdu og illa skrivaðu heimastýrislóg frá 1948 hevur verið tann klepp- ur, sum Feroyar og fer- oyingar hava noyðst at knógva undir í nú 43 ár. »Folkesamfund« stend- ur ikki í teirri stóru donsku orðabókini: »Ordbog over det danske Sprog«. Har finnur tå »dyresam- fund«, »fuglesamfund« og onnur undarlig »sam- feløg«. »Folkesamfund« måtti uppfinnast sum nyyråi, tå id føroyingar máttu eita okkurt í donskum ríkisrættarlig- um samanhangi. Fólka- rættarliga hevði eingin av heimsins lærdastu al- tjóðalegfreðingum vitað um ella góðtikið hetta danska neyðútkall og hetta eyðmýkiliga fer- oyska knæfall. Makan til »logverk« man heimurin neyvan hava sæd. Hugsa bara um, at »kanaler« og —»jern- baner« kunnu yvirtakast sum sermál, væl at merkja, um føroyingar sjålvir gjalda — fyri hesi fyribrigdi sum ongan meguleika hava at verða gjørd í Føroyum (undir- sjóvarvillskapur var ikki komin upp tá, og í tí sambandi hevði hann helst verið uppi í ómegu- lig) uttan kanska um onkur »smartur« politik- ari før at seta hesi undur i primitiva skjøldur sin. Øll lógin kann ikki vera annað enn eitt ríkis- rættarligt og eitt fólka- rættarligt brotsverk, tí úrslitið av fólkaatkveð- uni segdu bæði danski forsætisráðharrin og teir føroyingar, sum høvdu lagt seg å knæ fyri hon- um i Føroyum, skuldi vera bindandi. Javn- aðarmenn og sambands- menn vendu sær bein- leiðis til donsku stjórn- ina um ikki at taka í álv- ara, ta fólkaavgerð, sum teir sjálvir hevdu skipað fyri, og sum teir dagin fyri ræddu fólk við, at hon var avgerandi. Poli- tikkurin at seta feroy- ingum knívin á barkan tjóðskaparliga og polit- iskt hevði givið evugt úrslit. Ein sovorðin steða hevði alla aðrastaðni verið roknað sum tjóð- skaparligt svik — við tungum revsingum. Burtur úr øllum hes- um kom ikki annað enn tann meira og meira miserabla »heimastyris- login«, sum heldur skuldi itið »hagastyris- lógin< — meira er ikki í henni. Allir føroyingar hava hoyrt um hesa lóg; men eg hugsi mær, at fáir hava lisið hana. Og tað er eingin saknur, hóast teir, ið tóku við hesum maktboðum fyri at bjarga sambandinum á útselu, hava sett hesa »heimastyrislog«, sum lítið heimastýrið gevur, til eitt politiskt/sam- bandsligt »Nyggja Testamenti«. Hann nådi okkum! Tær rættarliga lærdu framløgurnar hjå Poul Petersen og Thorstein Petersen i samrådingun- um i 1946 fingu ongan tydning; men tær kunnu lesast i dag i uppritinum frå samrådingunum. Hinir føroysku samráð- ingarmenninir tykjast at hava komið á fund hend- ur í lumma. Hetta man vera eindømi i søguni, tå ið tjóðarumboð fara til >móðurlond< at samráð- ast um tjóðarfrælsi. Politikarar kunnu kegl- ast innanlands — úteftir standa teir altíð saman. Tað hugsi eg mær, feroy- ingar gera í dag; men tað gjørdu teir ikki tá. Orsekin til alt tað, sum klórað er upp í A- málini, kann bara vera at fáa feroyingar at halda, at alt millum himmal og jerð kundi »yvirtakast« uttan himpr. Eitt sindur trupl- ari skuldi vera at yvir- taka gudiligheitina og ta undirgrund, sum føroy- ingar dag og dagliga standa og liva å og ein dag verða grivnir niðurí. Dómsvald og kríggj mátti ikki latast teimum innfeddu. Tey instru- mentini hanga jú saman. Av øllum hesum er einki, sum kunnugt, ó- ført í føroyskum poli- tikki — og hann er vorð- in hareftir. Sjålvur var eg sum tingmaður formaður i eini nevnd at viðgera eitt uppskot frá Jógvani Sundstein um eina betta heimastýrislóg. Hetta var eitt andsteðuupp- skot, sum summir segdu ikki átti at takast sum annað enn tað og tí bara skuldi falla. Jógvan var tá í andsteðu, eg var í samgongu. Jógvani havi eg samstarvað við í poli- tikki, bæði innan- og utt- anlands, og honum havi eg av royndum altíð havt fult álit á. Eg hevði tí ta vón, at kanska kundi okkurt komið burturúr frægari enn hetta híggjuskotna »heimastyri«, vit nú í 43 ár hava sjabbað undir, og sum ríkisrættarliga og serliga fólkarættar- liga einki er, sum semir seg fólki, ið tjóð vil kall- ast. Tí rættarliga eru før- oyingar ikki tjóð: Ein danskur ríkisborgari, búsitandi í Feroyum, er føroyingur — úr hvørj- um landi ella heimsparti hann enn er úr. Ein »før- oyingur« (av feðing, máli og mentan), sum ikki býr í Feroyum, er rættarliga ikki føroyingur, av ti at hann ikki býr i Føroyum. Nationalitetsprinsippið, sum vit kenna tað í Á- landi, hava vit ikki. Tjóðskaparliga/politiskt eru feroyingar einki utt- Nr. 196 — 23. oktober 1991 an eitt fólkaslag, sum býr í tí partinum av Dan- markar ríki, sum eitur Feroyar. Sjálvsagt kann kjakast, um tað tjóð- skaparpolitiskt er nakað vert at pjøssa um eina postkoloniala -heima- styrislog« — »heima- styri« hevur ongantíð og or astaðni verið annað enn ein stutt tillaging til fult sjálvstýri. Bara í Føroyum gjørdist tað til varandi »styrisskipan« vid avsøgn av alment vidurkendum tjóð- skaparrættindum - evni, sum i dag er granskingarevni av søguligari fortid. Eg fekk mínar tjóðveldis- menn at taka ta stødu at viðgera málið í álvara — um ikki annað so fyri at halda lív í hesum stersta spurningi í føroyskum politikki. (Hugsa bara um tað, sum eftir kom av sjálvstýriskrevum europeisku og miðasiat- isku tjóðanna í hesum døgum!). Hin politiska sjålvs- yvirmetingin i Føroyum skriggjar dag um dag til himmals. Skrivadir og luftbornir fjølmidlar røda dag um dag um før- oyskar »rådharrar«: »figgjarmålarådharri«, »fiskimålarådharri«, »samferåslumålaråd- harri«. Einki av hesum: er annad enn fjåkut, óveruligt og falskt polit- iskt stakkalastás. Móðir Feroyar eigur ongar ráð- -Vit skriva og tosa um føroyskar ráðharrar. Hetta er ikki annað enn fjákut, óveruligt og falskt stakkalastás. Móðir Føroyar eigur ongar ráðharrar. Teir sita við kanalirnar í Keypmannahavn skrivar Hans Jacob Debes professari m.a. í sjónarmiðnum í dag. harrar. Teir sita við kanalirnar = í Keyp- mannahavn — og tað vóru ikki tær kanalirnar, sum føroyingar yvirtóku i 1948, og sum standa å A-listanum í heima- stýrislógini. Eftir ollum at dema vórðu hesi måls- eki ikki ætlað at gera annað enn at gera A-list- an longri. Hetta eru bara nekur fyrireikandi dømi. Út frá hesum hugleið- ingum er ætlanin seinni í aðrari grein at koma inn á politisku steðu í viður- skiftum okkara við kom- andi politiska og bú- skaparliga stórveldið EF. Hans J. Debes